Kể từ năm 2001, Mỹ đã chi 2,26 nghìn tỷ USD vào Afghanistan – một khoản đầu tư đã mang lại kết thúc hỗn loạn, nhục nhã cho cuộc chiến dài nhất của Mỹ ở nước ngoài.

88,3 tỷ USD dành cho quân đội Afghanistan

Kể từ năm 2001, Mỹ đã trích hơn 144 tỷ USD để tái thiết Afghanistan. Phần lớn số tiền này được chuyển cho các nhà thầu tư nhân và các tổ chức phi chính phủ có nhiệm vụ thực hiện các chương trình và dự án nhằm xây dựng lực lượng an ninh của Afghanistan, cải thiện quản trị, hỗ trợ phát triển kinh tế và xã hội cũng như chống ma túy bất hợp pháp. Và thất bại quan trọng nhất, tốn kém nhất trong những nỗ lực tái thiết đó là 88,3 tỷ USD dành cho đào tạo và trang bị cho quân đội Afghanistan từ tháng 5/2002 đến tháng 3/2021.

Quân đội Afghanistan được giao nhiệm vụ đẩy lùi Taliban và các nhóm vũ trang khác như al-Qaeda và ISIL vốn là mối đe dọa hiện hữu đối với chính phủ Afghanistan do Mỹ hậu thuẫn. Nhưng lực lượng 300.000 quân này đã nhanh chóng hạ vũ khí trước sự tiến công của Taliban, phản bội lại niềm tin ít ỏi mà họ dành cho thể chế, đất nước cũng như chính phủ.

Không nghi ngờ gì nữa, các yếu tố lịch sử và văn hóa độc đáo của Afghanistan đã giúp hình thành nên kết quả đó. Nhưng việc giám sát và đánh giá kém Mỹ cũng là nguyên nhân dẫn đến việc Mỹ “ném tiền qua cửa sổ”

Những sai lầm nối tiếp

Đó cũng là lý do Quốc hội Mỹ thành lập SIGAR – Tổng thanh tra đặc biệt về tái thiết Afghanistan. Từ năm 2008, tổ chức này đã kiểm toán và đánh giá các nỗ lực tái thiết của Washington ở Afghanistan. Các báo cáo mà nó đưa ra rất đáng chú ý vì tính hiện đại và xu hướng không có điểm nhấn khi đề cập đến sự lãng phí, gian lận và lạm dụng.

Ví dụ, một báo cáo năm 2017 về những nỗ lực của Mỹ trong việc huấn luyện lực lượng an ninh Afghanistan cho thấy rằng các mốc thời gian “bị ràng buộc về mặt chính trị” của Washington “luôn đánh giá thấp khả năng phục hồi của lực lượng nổi dậy Afghanistan” trong khi đánh giá quá cao khả năng của các lực lượng chính phủ.

SIGAR cho biết Mỹ cũng đã sai lầm khi cố gắng ghép các hệ thống quản lý và vũ khí tiên tiến của phương Tây vào một lực lượng chiến đấu phần lớn mù chữ khiến Afghanistan kéo dài sự phụ thuộc vào lực lượng Mỹ thay vì tạo ra một quân đội riêng có thể tự đứng vững và chiến đấu. SIGAR cũng phát hiện ra rằng các công cụ được sử dụng để theo dõi và đánh giá tiến độ các nỗ lực đào tạo của Mỹ đã che đậy “các yếu tố vô hình, chẳng hạn như tham nhũng và ý chí chiến đấu”.

Tháng trước, SIGAR đã công bố báo cáo lần thứ 10 về “Bài học kinh nghiệm” ở Afghanistan. “Trong những môi trường hỗn loạn và khó đoán như Afghanistan, việc giám sát kém hoặc thực hiện không đúng cách có thể đe dọa các mối quan hệ với cộng đồng địa phương, gây nguy hiểm đến tính mạng của nhân viên và dân thường Mỹ cũng như Afghanistan và làm suy yếu các mục tiêu chiến lược,” Tổng thanh tra John F Sopko viết trong bản tóm tắt.