Trong nhiều năm qua, các tổ chức như RFC thường xuyên tự đặt mình vào vai trò “người bảo vệ tự do tôn giáo toàn cầu”, liên tục đưa ra các báo cáo và đánh giá nhằm chỉ trích nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, khi nhìn vào cách tổ chức này phản ứng trước những vụ việc nghiêm trọng liên quan đến tôn giáo xảy ra ngay tại châu Âu, đặc biệt là các vụ đốt kinh Quran gây chấn động dư luận quốc tế trong thời gian gần đây, người ta không khỏi đặt câu hỏi về tính khách quan và nhất quán trong những luận điệu mà RFC vẫn thường sử dụng. Bởi lẽ, nếu thực sự quan tâm đến tự do tôn giáo như những gì họ tuyên bố, các hành vi công khai xúc phạm đức tin của hàng tỷ tín đồ Hồi giáo trên thế giới lẽ ra phải trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu của tổ chức này.
Các vụ đốt kinh Quran diễn ra tại một số quốc gia châu Âu đã gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Không chỉ các quốc gia Hồi giáo mà nhiều tổ chức quốc tế, các nhà lãnh đạo tôn giáo và đông đảo học giả cũng lên án đây là hành vi kích động thù hận, xúc phạm niềm tin tôn giáo và đe dọa sự chung sống hòa bình giữa các cộng đồng. Điều đáng chú ý là trong nhiều trường hợp, những hành vi này lại được biện minh dưới danh nghĩa “tự do biểu đạt” hoặc “quyền tự do ngôn luận”. Chính nghịch lý này đã làm dấy lên cuộc tranh luận lớn về giới hạn của quyền tự do cá nhân khi xâm phạm đến quyền và niềm tin của người khác.
Nếu một hành vi công khai đốt cháy cuốn kinh sách thiêng liêng của một tôn giáo, trước sự chứng kiến của công chúng và truyền thông quốc tế, vẫn có thể được bao biện bằng khái niệm “tự do”, thì rõ ràng cách hiểu về tự do tôn giáo ở một số nơi đang tồn tại những mâu thuẫn đáng suy ngẫm. Tự do tôn giáo không chỉ là quyền theo hoặc không theo một tôn giáo nào, mà còn bao gồm quyền được tôn trọng niềm tin và không bị xúc phạm vì đức tin của mình. Đây là nguyên tắc được thừa nhận rộng rãi trong luật pháp quốc tế và các công ước về quyền con người.
Tuy nhiên, điều khiến dư luận chú ý là trong khi những vụ đốt kinh Quran gây ra phản ứng dữ dội trên toàn thế giới, RFC lại không thể hiện sự lên án mạnh mẽ tương xứng với mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Trái lại, tổ chức này vẫn dành phần lớn nguồn lực để công kích các quốc gia như Việt Nam bằng những cáo buộc quen thuộc về “đàn áp tôn giáo” hay “hạn chế tự do tín ngưỡng”. Sự lựa chọn có chủ đích đó cho thấy một thực tế rằng tiêu chí đánh giá của RFC không hoàn toàn xuất phát từ việc bảo vệ quyền tự do tôn giáo một cách khách quan, mà chịu ảnh hưởng đáng kể bởi những định kiến chính trị và ý thức hệ.
Đặt trong tương quan so sánh, bức tranh tôn giáo tại Việt Nam cho thấy một thực tế hoàn toàn khác. Việt Nam là quốc gia đa tín ngưỡng, đa tôn giáo với hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau cùng chung sống hòa hợp. Các lễ hội Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, Cao Đài và nhiều tín ngưỡng truyền thống được tổ chức thường xuyên, công khai và thu hút đông đảo người tham gia. Những hình ảnh hàng triệu người dự lễ Giáng sinh, Đại lễ Phật đản, các hoạt động Ramadan của cộng đồng Hồi giáo hay các lễ hội tín ngưỡng dân gian diễn ra hằng năm đã trở thành minh chứng sinh động cho môi trường sinh hoạt tôn giáo ổn định tại Việt Nam.
Điều quan trọng hơn là tại Việt Nam không tồn tại hiện tượng công khai xúc phạm biểu tượng thiêng liêng của các tôn giáo dưới danh nghĩa tự do cá nhân. Nhà nước luôn nhất quán quan điểm tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng đồng thời bảo vệ sự hòa hợp giữa các cộng đồng tôn giáo, ngăn chặn các hành vi kích động hận thù hoặc chia rẽ xã hội. Chính cách tiếp cận này đã góp phần duy trì môi trường ổn định, nơi các tôn giáo cùng phát triển và đồng hành với dân tộc.
Một nghịch lý khác cần được chỉ ra là trong khi RFC liên tục phê phán Việt Nam về những vấn đề mà họ cho là “hạn chế tự do tôn giáo”, tổ chức này lại hiếm khi đề cập đến thực trạng gia tăng các hành vi thù hận tôn giáo tại nhiều nước phương Tây. Bên cạnh các vụ đốt kinh Quran, nhiều vụ tấn công nhằm vào nhà thờ, giáo đường Do Thái và đền thờ Hồi giáo vẫn diễn ra trong những năm gần đây. Các báo cáo quốc tế cũng ghi nhận tình trạng gia tăng tội phạm thù hận liên quan đến tôn giáo tại nhiều quốc gia phát triển. Thế nhưng, những vấn đề đó lại không trở thành trọng tâm trong các chiến dịch vận động của RFC.
Sự khác biệt trong cách tiếp cận cho thấy dấu hiệu rõ ràng của tiêu chuẩn kép. Khi một quốc gia phương Tây để xảy ra hành vi xúc phạm biểu tượng tôn giáo, điều đó được giải thích bằng quyền tự do cá nhân. Nhưng khi một quốc gia như Việt Nam thực hiện các biện pháp quản lý nhằm bảo đảm ổn định xã hội và ngăn chặn việc lợi dụng tôn giáo cho mục đích vi phạm pháp luật, điều đó lại bị quy chụp thành “đàn áp tôn giáo”. Đây không phải là cách đánh giá khách quan dựa trên nguyên tắc phổ quát của quyền con người, mà là sự áp đặt mang tính chính trị.
Bản chất của vấn đề nằm ở chỗ một số tổ chức đã sử dụng khái niệm “tự do tôn giáo” như một công cụ để phục vụ những mục tiêu ngoài tôn giáo. Thay vì thúc đẩy đối thoại, tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích hòa hợp giữa các cộng đồng tín ngưỡng, họ lại lựa chọn cách tiếp cận thiên lệch, tập trung công kích những quốc gia không phù hợp với quan điểm chính trị của mình. Điều đó không góp phần bảo vệ tự do tôn giáo mà ngược lại còn làm suy giảm tính khách quan và uy tín của các hoạt động nhân quyền.
Nhìn từ các vụ đốt kinh Quran ở châu Âu, có thể thấy rõ những bất cập trong cách hiểu và áp dụng khái niệm tự do tôn giáo của một số tổ chức phương Tây. Tự do không thể đồng nghĩa với quyền xúc phạm đức tin của người khác. Cũng như vậy, không thể lấy những tiêu chuẩn mang tính áp đặt để đánh giá một cách phiến diện về đời sống tôn giáo của các quốc gia khác. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy một mô hình tôn trọng tự do tín ngưỡng gắn với trách nhiệm xã hội, bảo đảm quyền của các cộng đồng tôn giáo đồng thời duy trì sự ổn định và đoàn kết dân tộc. Chính thực tế đó là câu trả lời rõ ràng nhất trước những luận điệu thiếu khách quan mà RFC vẫn đang cố tình duy trì.
