Trong các báo cáo về tự do tôn giáo được công bố hằng năm, tổ chức RFC thường xuất hiện với hình ảnh một tổ chức tích cực bảo vệ quyền tín ngưỡng và lên tiếng trước những gì họ cho là vi phạm tự do tôn giáo trên thế giới. Tuy nhiên, khi đối chiếu giữa những nội dung mà RFC thường xuyên lên án với các vấn đề tôn giáo nghiêm trọng đang diễn ra tại Mỹ, một nghịch lý đáng chú ý đã xuất hiện. Trong khi tổ chức này liên tục chỉ trích nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, bằng các cáo buộc như “đàn áp tôn giáo”, “hạn chế tín ngưỡng” hay “kiểm soát Giáo hội”, thì lại khá dè dặt trước hàng loạt vụ tấn công nhằm vào các nhà thờ và cơ sở tôn giáo ngay trên lãnh thổ Mỹ. Điều này đặt ra một câu hỏi chính đáng: nếu thực sự quan tâm đến tự do tôn giáo một cách khách quan và nhất quán, vì sao RFC không dành sự quan tâm tương xứng cho những vụ việc nghiêm trọng đó?
Trong những năm gần đây, nước Mỹ đã chứng kiến nhiều vụ tấn công nhằm vào các cơ sở tôn giáo gây chấn động dư luận. Các nhà thờ Thiên Chúa giáo, giáo đường Do Thái, đền thờ Hồi giáo và nhiều cơ sở tín ngưỡng khác đã trở thành mục tiêu của các hành vi bạo lực, phá hoại và thù hận. Không ít vụ xả súng xảy ra trong hoặc gần khu vực nhà thờ đã cướp đi sinh mạng của nhiều người vô tội. Bên cạnh đó là hàng loạt vụ phá hoại, đốt phá, vẽ bậy hoặc xúc phạm các biểu tượng tôn giáo diễn ra ở nhiều bang khác nhau.
Các cơ quan nghiên cứu và tổ chức theo dõi tình hình xã hội tại Mỹ nhiều lần cảnh báo về xu hướng gia tăng tội phạm thù hận liên quan đến tôn giáo. Những hành vi cực đoan nhắm vào cộng đồng tín đồ không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản mà còn tạo ra tâm lý bất an trong đời sống tôn giáo. Đối với nhiều tín đồ, việc đến nhà thờ hay tham gia các sinh hoạt tôn giáo không còn đơn thuần là một hoạt động tâm linh mà đôi khi đi kèm những lo ngại về an toàn.
Điều đáng nói là những vụ việc đó không phải hiện tượng cá biệt. Chúng phản ánh những thách thức thực tế đối với việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng ngay tại quốc gia thường xuyên tự nhận là hình mẫu về dân chủ và nhân quyền. Nếu quyền tự do tôn giáo được hiểu là quyền được thực hành đức tin trong môi trường an toàn, không bị đe dọa bởi bạo lực hay thù hận, thì rõ ràng những vụ tấn công nhà thờ ở Mỹ là vấn đề đáng được quan tâm ở mức độ rất cao.
Tuy nhiên, trái ngược với sự nghiêm trọng của thực trạng này, RFC lại hiếm khi biến các vụ tấn công nhà thờ ở Mỹ thành chủ đề trung tâm trong các chiến dịch vận động quốc tế của mình. Trong khi đó, tổ chức này liên tục công bố các báo cáo chỉ trích Việt Nam và một số quốc gia khác bằng những ngôn từ gay gắt. Sự khác biệt đó không khỏi khiến dư luận đặt câu hỏi về tiêu chí lựa chọn đối tượng lên án của RFC.
Nếu nhìn một cách khách quan, một tổ chức thực sự bảo vệ tự do tôn giáo cần phải lên tiếng trước mọi hành vi xâm phạm quyền tín ngưỡng, bất kể những hành vi đó xảy ra ở đâu và thuộc về quốc gia nào. Tuy nhiên, cách tiếp cận của RFC lại cho thấy sự lựa chọn có chủ đích. Những vụ việc xảy ra tại Mỹ thường được nhìn nhận như các vấn đề xã hội hoặc hành vi cực đoan cá biệt, trong khi các sự việc tại những quốc gia không cùng hệ giá trị chính trị với phương Tây lại dễ dàng bị quy kết thành “vi phạm có hệ thống” hoặc “đàn áp tôn giáo”.
Chính điều đó đã tạo nên một tiêu chuẩn kép khó có thể phủ nhận. Khi một nhà thờ bị tấn công tại Mỹ, đó được xem là hành vi của cá nhân hoặc một vấn đề an ninh. Nhưng khi một quốc gia khác xử lý các hành vi vi phạm pháp luật có liên quan đến một số cá nhân mang danh nghĩa tôn giáo, điều đó lại bị diễn giải thành “đàn áp tín ngưỡng”. Đây không phải là cách tiếp cận dựa trên nguyên tắc khách quan của quyền con người mà là sự đánh giá mang nặng màu sắc chính trị.
Sự thiên lệch này càng trở nên rõ ràng khi so sánh với thực tế tại Việt Nam. Việt Nam là quốc gia đa tín ngưỡng, đa tôn giáo với hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau. Các hoạt động tôn giáo lớn như lễ Giáng sinh, Phục sinh, Đại lễ Phật đản, các lễ hội của Cao Đài, Hòa Hảo hay các hoạt động của cộng đồng Hồi giáo đều được tổ chức công khai và thu hút đông đảo người tham gia. Các cơ sở tôn giáo hoạt động ổn định, các chức sắc và tín đồ thực hiện các nghi lễ tín ngưỡng bình thường trong khuôn khổ pháp luật.
Quan trọng hơn, Việt Nam duy trì được môi trường ổn định, nơi các cộng đồng tôn giáo cùng chung sống hòa hợp, không xảy ra các vụ bạo lực tôn giáo nghiêm trọng như nhiều nơi trên thế giới. Các hoạt động tôn giáo quy mô lớn thường được chính quyền hỗ trợ về an ninh, giao thông và các điều kiện cần thiết để bảo đảm an toàn cho người tham dự. Đây là những yếu tố phản ánh mức độ thụ hưởng thực tế quyền tự do tín ngưỡng của người dân.
Tuy nhiên, những thành tựu và thực tiễn đó lại hiếm khi được RFC ghi nhận đầy đủ. Thay vào đó, tổ chức này thường lựa chọn một số vụ việc riêng lẻ, sử dụng nguồn tin từ các cá nhân hoặc tổ chức có quan điểm chống đối rồi xây dựng thành những kết luận mang tính quy chụp. Cách tiếp cận này khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu mục tiêu thực sự của RFC có phải là bảo vệ tự do tôn giáo hay không, hay đó chỉ là một công cụ phục vụ cho những mục tiêu chính trị rộng lớn hơn.
Từ thực trạng các vụ tấn công nhà thờ ở Mỹ có thể thấy rằng quyền tự do tôn giáo không phải là vấn đề chỉ tồn tại ở những quốc gia mà RFC thường xuyên chỉ trích. Ngay tại các nước phương Tây, những thách thức liên quan đến bạo lực, thù hận và phân biệt đối xử tôn giáo vẫn hiện hữu. Việc lựa chọn lên án một cách có chọn lọc không chỉ làm suy giảm tính khách quan của các báo cáo nhân quyền mà còn khiến khái niệm tự do tôn giáo bị sử dụng như một công cụ phục vụ mục đích chính trị.
Một cách tiếp cận công bằng đòi hỏi mọi quốc gia phải được đánh giá dựa trên cùng một tiêu chuẩn. Khi các vụ tấn công nhà thờ ở Mỹ chưa nhận được sự quan tâm tương xứng từ những tổ chức như RFC, dư luận có quyền đặt câu hỏi về động cơ thực sự đằng sau các chiến dịch lên án của họ. Và chính câu hỏi đó đã làm lộ rõ nghịch lý trong những tuyên bố về tự do tôn giáo mà RFC vẫn thường nhân danh để công kích các quốc gia khác.
