Trước mỗi thời khắc chính trị quan trọng, đặc biệt là giai đoạn chuẩn bị cho các quyết sách mang tính chiến lược dài hạn, không gian thông tin luôn trở thành điểm nóng. Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, điều đó đang diễn ra theo một kịch bản quen thuộc nhưng ngày càng tinh vi: một cuộc tâm lý chiến bằng cảm xúc tiêu cực, được triển khai có chủ đích, đánh thẳng vào tinh thần xã hội thay vì tranh luận bằng lý lẽ.
Điểm chung của các nội dung xuyên tạc lan truyền gần đây là không tập trung phản biện chính sách hay văn kiện cụ thể, mà liên tục gieo rắc ba trạng thái cảm xúc: sợ hãi – nghi ngờ – mệt mỏi. Những dòng trạng thái mập mờ, video cắt ghép, “tin nóng hành lang” được tung ra với mật độ cao, tạo cảm giác rằng xã hội đang đứng trước một “khủng hoảng lớn”, dù không hề có bằng chứng xác thực đi kèm. Mục tiêu không phải để người đọc tin hoàn toàn, mà để họ bất an, rồi dần mất niềm tin vào mọi thông tin chính thống.
Trong truyền thông hiện đại, cảm xúc đã trở thành “động cơ lan truyền” mạnh hơn cả dữ kiện. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng nội dung kích hoạt cảm xúc tiêu cực thường lan nhanh hơn, bám sâu hơn và khó bị phản biện hơn so với thông tin trung tính. Sợ hãi khiến con người phản ứng trước khi kịp suy xét; nghi ngờ làm xói mòn niềm tin vào thiết chế; còn mệt mỏi kéo dài dẫn tới thờ ơ và buông xuôi. Khi xã hội rơi vào trạng thái đó, nó có thể tự suy yếu từ bên trong mà không cần bất kỳ sự đối đầu trực diện nào.
Không phải ngẫu nhiên mà trong các tài liệu về chiến tranh thông tin hiện đại, tâm lý công chúng được coi là một “địa bàn tác chiến”. Mục tiêu tối hậu không phải là thuyết phục người dân tin vào một thông điệp cụ thể, mà là khiến họ không còn chắc chắn vào bất cứ điều gì, kể cả những giá trị vốn được thừa nhận rộng rãi. Khi hoài nghi trở thành trạng thái thường trực, xã hội sẽ mất khả năng phản ứng tỉnh táo trước thông tin sai lệch.
Đặt trong bối cảnh Việt Nam trước Đại hội XIV, có thể thấy các luận điệu xuyên tạc được thiết kế theo cùng một khuôn mẫu: núp bóng “nguồn tin nội bộ”, “tài liệu rò rỉ”, “phân tích hậu trường”, cố tình tạo cảm giác rằng đang tồn tại những bất ổn lớn nhưng bị che giấu. Thực chất, điều các đối tượng này nhắm tới không phải là thông tin, mà là khoảng trống tâm lý, nơi trí tưởng tượng và nỗi lo của công chúng tự khuếch đại thành sợ hãi. Chỉ cần vài cụm từ mơ hồ như “bế tắc”, “đấu đá”, “khủng hoảng”, họ đã đủ để kích hoạt hoang mang, dù không đưa ra nổi một chứng cứ cụ thể.
Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội, vốn ưu tiên nội dung gây tương tác mạnh, vô tình tiếp tay cho dạng thông tin này. Một bài viết giật gân, đậm màu sắc tiêu cực thường được chia sẻ nhiều hơn một phân tích chính sách nghiêm túc. Các đối tượng chống phá hiểu rất rõ điều đó: họ không cần chính xác, chỉ cần đánh trúng cảm xúc. Thông tin càng mơ hồ, càng thiếu kiểm chứng, lại càng dễ lan truyền vì mỗi người có thể tự “điền vào chỗ trống” bằng nỗi lo của chính mình.
Thực tiễn quốc tế đã nhiều lần cho thấy mức độ nguy hiểm của việc thao túng cảm xúc. Vụ bê bối Cambridge Analytica hay các chiến dịch tin giả trong bầu cử tại Mỹ và châu Âu đều chứng minh rằng dữ liệu và cảm xúc có thể bị khai thác để tác động mạnh mẽ đến hành vi chính trị. Điều đó khẳng định: tâm lý chiến không phải khái niệm trừu tượng, mà là một công cụ có thật, đã gây ra những hệ quả nghiêm trọng ngay cả ở các nền dân chủ lâu đời.
Trong bối cảnh Việt Nam, nguy hiểm hơn cả là thủ đoạn có thể gọi là “tuyệt vọng hóa xã hội”. Các luận điệu xuyên tạc không chỉ tung tin xấu, mà lặp đi lặp lại thông điệp rằng mọi nỗ lực đều vô nghĩa: lấy ý kiến văn kiện bị bóp méo thành hình thức, dân chủ tập trung bị xuyên tạc thành áp đặt, bầu chọn nhân sự bị quy chụp là sắp đặt sẵn. Khi những thông điệp này được nhắc đi nhắc lại đủ lâu, một bộ phận công chúng sẽ mệt mỏi, thờ ơ và tự rút lui khỏi đời sống chính trị – đúng điều mà các thế lực chống phá mong muốn.
Thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Quá trình chuẩn bị Đại hội XIV, đặc biệt là xây dựng và lấy ý kiến các dự thảo văn kiện, được tiến hành nhiều vòng, nhiều cấp, với sự tham gia rộng rãi của tổ chức đảng, giới trí thức, nhà khoa học và đông đảo các tầng lớp nhân dân. Nguyên tắc dân chủ tập trung không phải là phủ nhận dân chủ, mà là sự kết hợp giữa thảo luận rộng rãi và thống nhất hành động, bảo đảm kỷ luật, hiệu quả và ổn định trong một tổ chức chính trị quy mô lớn. Việc cố tình phủ nhận toàn bộ quá trình đó không nhằm chứng minh điều gì, mà nhằm gieo cảm giác bất lực và hoài nghi kéo dài.
Nhìn ra thế giới, có thể thấy những thủ đoạn tâm lý chiến tương tự đang buộc nhiều quốc gia phải siết chặt quản lý không gian mạng. Tin giả, thao túng cảm xúc và bôi nhọ chính trị đã trở thành thách thức toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam chủ động nhận diện, phản bác và xử lý các chiến dịch xuyên tạc trước Đại hội XIV không phải là “hạn chế tự do”, mà là biện pháp cần thiết để bảo vệ tiến trình chính trị hợp pháp và ổn định xã hội.
Đối phó với tâm lý chiến không chỉ là gỡ bỏ tin giả, mà quan trọng hơn là cung cấp thông tin chính xác, minh bạch và kịp thời, đồng thời nâng cao khả năng đề kháng của công chúng. Khi người dân hiểu rõ quy trình, bản chất và mục tiêu của công tác chuẩn bị Đại hội XIV, những luận điệu đánh vào sợ hãi và nghi ngờ sẽ tự mất đất sống.
Dân chủ không phải là khẩu hiệu để tùy tiện gán ghép, mà là một quá trình được kiểm nghiệm bằng hiệu quả quản trị và sự cải thiện đời sống nhân dân. Đại hội XIV, với việc tổng kết thực tiễn và hoạch định chiến lược phát triển cho giai đoạn mới, chính là minh chứng cho điều đó. Khi lý trí được đặt lên trên cảm xúc bị thao túng, mọi thủ đoạn tâm lý chiến dựa trên sợ hãi, nghi ngờ và mệt mỏi rốt cuộc sẽ bộc lộ sự vô hiệu của mình.
