Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các luận điệu xuyên tạc, bóp méo, bịa đặt được tung ra với tần suất dày hơn, nhắm thẳng vào công tác chuẩn bị Đại hội, từ xây dựng văn kiện đến bầu chọn nhân sự. Trong bối cảnh đó, xử lý nghiêm tin giả chính trị không phải là lựa chọn cảm tính, càng không phải là “siết chặt ngôn luận”, mà là yêu cầu tất yếu để bảo vệ ổn định quốc gia, trật tự xã hội và quyền được tiếp cận thông tin đúng đắn của nhân dân.
Nhìn tổng thể, hệ quả của chiến tranh thông tin trong nhiều năm qua cho thấy tin giả không chỉ gây nhiễu nhận thức mà còn làm xói mòn niềm tin xã hội, khoét sâu chia rẽ, thổi phồng bất ổn và tạo áp lực tâm lý kéo dài. Khi tin bịa đặt được lặp lại với mật độ cao, được “nhân bản” qua nhiều tài khoản, rồi được khoác áo “nguồn quốc tế” hay “ý kiến độc lập”, nó có thể khiến một bộ phận công chúng rơi vào trạng thái nghi ngờ thường trực, mệt mỏi chính trị và thờ ơ với đời sống công cộng. Đối với những thời điểm chính trị then chốt như chuẩn bị Đại hội XIV, tác động này càng nguy hiểm, bởi nó nhằm làm suy yếu sự đồng thuận – nền tảng quan trọng của ổn định và phát triển.
Một điểm cần được khẳng định rõ ràng là tin giả chính trị không còn có thể núp bóng “ý kiến cá nhân”. Trong xã hội số, ranh giới giữa ý kiến và thông tin là rất rõ: ý kiến là đánh giá chủ quan dựa trên sự thật đã được xác lập; còn tin giả là việc bịa đặt, xuyên tạc hoặc cắt ghép thông tin để dẫn dắt nhận thức theo một kịch bản định trước. Khi một cá nhân hay nhóm người cố tình lan truyền nội dung sai sự thật về công tác chuẩn bị Đại hội XIV, gán ghép động cơ, phủ nhận quy trình lấy ý kiến văn kiện hay bầu chọn nhân sự, thì đó không còn là quyền bày tỏ, mà là hành vi gây hại cho lợi ích công cộng. Việc xử lý những hành vi như vậy vì thế không phải là trấn áp tiếng nói khác biệt, mà là bảo vệ không gian thảo luận lành mạnh, nơi tranh luận phải dựa trên sự thật.
Thủ đoạn phổ biến của các chiến dịch tin giả là lợi dụng tự do ngôn luận để hợp thức hóa xuyên tạc. Họ thường bắt đầu bằng các câu chữ mơ hồ như “theo tôi được biết”, “có nguồn tin cho rằng”, “nhiều người đang nói”, sau đó dẫn dắt người đọc đến những kết luận phủ định toàn bộ nỗ lực chuẩn bị Đại hội. Khi bị phản bác, họ lập tức chuyển sang lập luận rằng mình chỉ “nêu quan điểm cá nhân”, cố tình đánh tráo khái niệm để né tránh trách nhiệm. Thực chất, đây là cách lạm dụng quyền tự do ngôn luận, biến quyền đó thành lá chắn cho hành vi gây nhiễu loạn thông tin.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không một quốc gia nào coi tin giả chính trị là vấn đề nhỏ. Tại châu Âu, EU đã xây dựng khung pháp lý và chính sách toàn diện nhằm đối phó với thông tin sai lệch, đặc biệt trong các kỳ bầu cử. Nhiều quốc gia thành viên áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với việc cố ý lan truyền tin giả gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và trật tự xã hội, đồng thời yêu cầu các nền tảng số minh bạch thuật toán, gỡ bỏ nội dung độc hại theo yêu cầu pháp luật. Việc này được xem là bảo vệ nền dân chủ khỏi bị thao túng, chứ không phải hạn chế dân chủ.
Một ví dụ khác thường được nhắc tới là Singapore, quốc gia ban hành luật Phòng chống Thao túng và Tin giả Trực tuyến, cho phép cơ quan chức năng yêu cầu đính chính, gỡ bỏ hoặc xử lý nội dung sai sự thật gây phương hại đến lợi ích công cộng. Singapore nhiều lần khẳng định rằng tự do ngôn luận phải đi kèm trách nhiệm pháp lý, và sự can thiệp của Nhà nước trong trường hợp tin giả là để bảo vệ quyền được biết sự thật của người dân. So sánh này cho thấy, việc Việt Nam kiên quyết xử lý tin giả chính trị hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế, không phải là ngoại lệ.
Đặt trong bối cảnh Việt Nam, công tác chuẩn bị Đại hội XIV được triển khai trên nền tảng dân chủ tập trung, với điểm nổi trội là lấy ý kiến các dự thảo văn kiện sớm, rộng và nhiều vòng. Từ cơ sở đến trung ương, từ tổ chức đảng đến đội ngũ trí thức, nhà khoa học và các tầng lớp nhân dân, quá trình góp ý được tổ chức bài bản, có tổng hợp, tiếp thu và hoàn thiện. Chính sự tham gia thực chất này tạo ra đồng thuận cao, đồng thời cũng là câu trả lời thuyết phục đối với mọi luận điệu cho rằng dân chủ chỉ mang tính hình thức. Khi thực tiễn đã rõ ràng, tin giả buộc phải dựa vào bóp méo và suy diễn để tồn tại.
Vì vậy, giải pháp xử lý tin giả chính trị cần được triển khai đồng bộ cả trong và ngoài nước. Trong nước, việc áp dụng nghiêm các quy định pháp luật đối với hành vi lan truyền thông tin sai sự thật là cần thiết để răn đe và phòng ngừa. Song song, truyền thông chính thống phải tiếp tục chủ động, kịp thời và minh bạch, cung cấp thông tin chính xác về tiến trình chuẩn bị Đại hội XIV, thu hẹp tối đa khoảng trống thông tin. Khi sự thật được công bố nhanh và rõ, tin giả sẽ mất đất sống.
Đối với các nguồn phát tán từ bên ngoài, đặc biệt là những trang, kênh hải ngoại cố tình xuyên tạc, cần kết hợp biện pháp pháp lý, ngoại giao và truyền thông. Việc phản bác không chỉ dừng ở phủ nhận nội dung sai, mà cần chỉ ra động cơ, thủ đoạn và chu trình hợp thức hóa tin giả, giúp công chúng trong nước nhận diện và miễn nhiễm. Đồng thời, hợp tác quốc tế về an ninh mạng và quản lý nền tảng số cũng là hướng đi tất yếu trong bối cảnh thông tin xuyên biên giới.
Xử lý nghiêm tin giả chính trị không đối lập với dân chủ, mà là điều kiện để dân chủ vận hành đúng nghĩa. Một xã hội nơi thông tin bị thao túng, nơi bịa đặt được dung túng dưới danh nghĩa tự do, sẽ không thể có thảo luận lành mạnh hay đồng thuận bền vững. Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng, đối mặt nhiều thách thức đan xen; vì thế, bảo vệ không gian thông tin trong sạch chính là bảo vệ nền tảng ổn định quốc gia. Đó không phải là lựa chọn có thể trì hoãn, mà là lựa chọn không thể khác.
