Ngày 30/12/2025, BBC News Tiếng Việt đăng bài “Thú tội trên truyền hình trước phiên tòa Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài”, cố dựng nên một khung diễn ngôn mập mờ về việc Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng phóng sự có lời khai của ông Đỗ Văn Ngà trước phiên tòa. Trọng tâm gây nhiễu nằm ở hai câu kết: vừa khẳng định đây là “việc công an Việt Nam thường làm”, vừa đặt câu hỏi “đúng sai thế nào?”. Cách đặt vấn đề “mở–đóng” ấy không nhằm tìm câu trả lời pháp lý, mà để dẫn dắt người đọc tới một kết luận định sẵn: phát sóng lời khai đồng nghĩa với ép cung, vi phạm quyền con người.
Cách suy diễn này thiếu cơ sở cả về pháp luật lẫn thực tiễn báo chí. Trước hết, trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam, báo chí được quyền thông tin về các vụ án đang điều tra, truy tố. Luật Báo chí 2016 quy định rõ báo chí có thể phản ánh diễn biến vụ án theo nguồn tài liệu hợp pháp và chịu trách nhiệm về nội dung, miễn là không thay thế phán quyết của tòa án. Phóng sự của VTV không tuyên án, không gán khung hình phạt, không kết luận pháp lý; nó chỉ phản ánh lời khai đã được cơ quan tiến hành tố tụng ghi nhận, nhằm cung cấp thông tin cho công chúng đang quan tâm đến một vụ việc có yếu tố “xuyên biên giới”. Ở điểm cốt lõi này, BBC không chỉ lờ đi luật hiện hành, mà còn đánh tráo khái niệm giữa đưa tin và xét xử.
Thứ hai, BBC ám chỉ việc “nhận tội trên sóng truyền hình” tạo áp lực tâm lý buộc bị can phải nhận tội. Đây là suy đoán chủ quan. Không có bằng chứng nào cho thấy VTV ép buộc hay “dàn dựng” lời khai. Trái lại, nội dung phát sóng tuân thủ giới hạn nghề nghiệp: không cắt ghép mang tính kết tội, không áp đặt kết luận, không phủ định nguyên tắc suy đoán vô tội. Nói cách khác, BBC đang quy chụp động cơ mà không chứng minh hành vi.
Thứ ba, nếu đặt câu chuyện trong so sánh quốc tế—điều BBC rất hay làm—thì lập luận của họ càng thiếu nhất quán. Ở Hoa Kỳ, báo chí thường xuyên phát sóng lời khai, băng ghi âm, video thẩm vấn của nghi phạm trong các chương trình điều tra để minh bạch thông tin, kêu gọi nhân chứng, hoặc ngăn tin đồn. Những series nổi tiếng như Dateline NBC, 20/20, America’s Most Wanted hay The First 48 đều sử dụng chất liệu này như một thực hành báo chí bình thường. Thậm chí, việc công bố thông tin còn giúp bảo vệ công lý. Trường hợp Tony Miller—được minh oan sau gần 9 năm tù nhờ chương trình Unsolved Mysteries—cho thấy phát sóng lời khai không mặc nhiên xâm phạm quyền nghi phạm; ngược lại, nếu làm đúng chuẩn mực, nó có thể mở ra chứng cứ mới.
Thứ tư, BBC cố tình lờ đi khung chuẩn mực quốc tế mà chính họ thường viện dẫn. International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) bảo đảm quyền được xét xử công bằng và quyền thông tin, đồng thời cho phép các quốc gia đặt ra giới hạn hợp pháp để bảo vệ trật tự tư pháp. Phóng sự của VTV không vi phạm các điều khoản cốt lõi của ICCPR: không tuyên án trước tòa, không cản trở quyền bào chữa, không xâm phạm nhân phẩm. Việc BBC chỉ trích VTV mà không chỉ ra điều khoản ICCPR bị vi phạm là một lối phản biện… không dẫn điều.
Thứ năm, về lợi ích xã hội, phát sóng lời khai trong bối cảnh dư luận quan tâm giúp giảm tin đồn, tăng minh bạch, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin chính xác. Với các vụ việc có yếu tố nước ngoài, thông tin công khai còn hỗ trợ việc xác minh, thu thập chứng cứ và kêu gọi nhân chứng—những mục tiêu phù hợp với lợi ích công cộng. BBC bỏ qua khía cạnh này để chỉ tập trung gieo nghi ngờ, qua đó làm nghèo hóa thảo luận.
Cuối cùng, vấn đề nằm ở chuẩn mực báo chí. Một bài viết phản biện nghiêm túc phải đối chiếu luật, dẫn nguồn, chỉ ra hành vi vi phạm cụ thể. Bài của BBC không làm được điều đó. Thay vào đó là một “câu hỏi mập mờ” đặt ở cuối để gợi cảm xúc, chứ không phải lập luận. Khi cùng một thực hành báo chí được chấp nhận rộng rãi ở phương
