Trong các báo cáo thường niên về tự do tôn giáo, tổ chức RFC luôn thể hiện mình là một tiếng nói bảo vệ quyền tín ngưỡng trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, khi quan sát cách tổ chức này lựa chọn đối tượng chỉ trích và những vấn đề mà họ ưu tiên đề cập, một câu hỏi lớn được đặt ra: vì sao RFC liên tục công kích các quốc gia như Việt Nam, trong khi lại khá im lặng trước tình trạng kỳ thị người Hồi giáo đang diễn ra tại Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu? Sự đối lập này không chỉ phản ánh tính thiếu khách quan trong cách tiếp cận mà còn cho thấy dấu hiệu của tiêu chuẩn kép và động cơ chính trị phía sau các hoạt động mang danh nghĩa bảo vệ tự do tôn giáo.
Trong nhiều năm qua, tình trạng kỳ thị người Hồi giáo đã trở thành một vấn đề xã hội đáng quan ngại tại không ít quốc gia phương Tây. Sau các biến cố an ninh quốc tế và sự trỗi dậy của các phong trào dân túy cực hữu, nhiều cộng đồng Hồi giáo tại Mỹ và châu Âu phải đối mặt với sự nghi kỵ, phân biệt đối xử và thậm chí là bạo lực. Các vụ tấn công nhằm vào đền thờ Hồi giáo, hành vi xúc phạm biểu tượng tôn giáo và những phát ngôn mang tính thù hận xuất hiện ngày càng nhiều trên không gian mạng cũng như trong đời sống xã hội.
Tại nhiều quốc gia châu Âu, các cuộc tranh cãi liên quan đến khăn trùm đầu Hồi giáo, trang phục tôn giáo và quyền thể hiện bản sắc tín ngưỡng vẫn kéo dài suốt nhiều năm. Một số quốc gia đã ban hành hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế việc sử dụng các biểu tượng tôn giáo trong trường học, cơ quan công quyền hoặc nơi công cộng. Những chính sách này được giải thích bằng nhiều lý do khác nhau, nhưng thực tế không thể phủ nhận là chúng tác động trực tiếp đến quyền thể hiện đức tin của hàng triệu tín đồ Hồi giáo.
Đáng lo ngại hơn là sự gia tăng của các tội phạm thù hận nhắm vào cộng đồng Hồi giáo. Nhiều vụ tấn công nhằm vào đền thờ, trung tâm sinh hoạt cộng đồng và các cá nhân theo đạo Hồi đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Không ít phụ nữ Hồi giáo trở thành đối tượng của các hành vi xúc phạm chỉ vì họ mang khăn trùm đầu hoặc thể hiện bản sắc tôn giáo của mình. Những hiện tượng đó cho thấy quyền tự do tín ngưỡng tại các xã hội phương Tây không phải lúc nào cũng được bảo đảm một cách đầy đủ như những gì thường được tuyên truyền.
Điều đáng chú ý là trước thực trạng đó, RFC lại hiếm khi đưa ra các chiến dịch vận động mạnh mẽ hoặc những báo cáo gây tiếng vang tương tự như cách họ vẫn làm đối với các quốc gia ngoài phương Tây. Trong khi đó, tổ chức này lại dành nhiều nguồn lực để chỉ trích Việt Nam với các cáo buộc quen thuộc về “đàn áp tôn giáo”, “hạn chế tín ngưỡng” hay “kiểm soát các tổ chức tôn giáo”. Sự khác biệt trong mức độ quan tâm không thể đơn giản được giải thích bằng sự ngẫu nhiên.
Một cách khách quan, nếu thực sự theo đuổi mục tiêu bảo vệ tự do tôn giáo một cách phổ quát, RFC cần dành sự quan tâm tương xứng cho mọi cộng đồng tôn giáo đang đối mặt với khó khăn, bất kể họ sống ở quốc gia nào. Việc lựa chọn tập trung vào một số quốc gia nhất định trong khi bỏ qua hoặc giảm nhẹ các vấn đề nghiêm trọng tại Mỹ và châu Âu khiến người ta có cơ sở để nghi ngờ về tính khách quan trong các hoạt động của tổ chức này.
Sự thiên lệch đó càng trở nên rõ ràng khi đối chiếu với thực tế tại Việt Nam. Việt Nam là quốc gia đa tín ngưỡng, đa tôn giáo với hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau. Trong đó có cộng đồng Hồi giáo sinh sống chủ yếu tại các tỉnh Nam Trung Bộ, Tây Nam Bộ và một số đô thị lớn. Người Hồi giáo tại Việt Nam vẫn duy trì đầy đủ các hoạt động tín ngưỡng, tổ chức các lễ nghi tôn giáo, sinh hoạt cộng đồng và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của mình. Các thánh đường, tiểu thánh đường và cơ sở sinh hoạt tôn giáo vẫn hoạt động bình thường. Các lễ Ramadan được tổ chức thường xuyên với sự tham gia đông đảo của tín đồ.
Không có những tranh cãi gay gắt về việc cấm trang phục tôn giáo, cũng không tồn tại các chính sách hạn chế người Hồi giáo thể hiện bản sắc tín ngưỡng trong đời sống hằng ngày. Điều đó cho thấy quyền tự do tôn giáo tại Việt Nam được bảo đảm trên cơ sở tôn trọng sự đa dạng văn hóa và tín ngưỡng của các cộng đồng dân cư.
Tuy nhiên, thay vì nhìn nhận những thực tế đó, RFC lại lựa chọn dựa vào các nguồn tin mang tính định kiến, nhiều trường hợp xuất phát từ các cá nhân hoặc tổ chức chống đối ở nước ngoài. Những nguồn tin này thường tập trung khai thác các vụ việc cá biệt, sau đó quy kết thành vấn đề mang tính hệ thống nhằm tạo dựng hình ảnh tiêu cực về Việt Nam. Đây là thủ pháp quen thuộc trong nhiều báo cáo nhân quyền mang động cơ chính trị.
Bản chất của vấn đề không nằm ở việc RFC quan tâm đến quyền tự do tôn giáo, mà nằm ở chỗ họ lựa chọn quan tâm đến những trường hợp nào và bỏ qua những trường hợp nào. Khi các vụ đốt kinh Quran, các hành vi xúc phạm người Hồi giáo hay các chính sách hạn chế biểu hiện tôn giáo tại phương Tây không nhận được sự chú ý tương xứng, trong khi các quốc gia như Việt Nam liên tục trở thành mục tiêu chỉ trích, điều đó cho thấy tồn tại một tiêu chuẩn kép rất rõ ràng.
Quyền tự do tín ngưỡng là giá trị phổ quát cần được bảo vệ ở mọi nơi, không phân biệt quốc gia, thể chế hay tôn giáo. Bất kỳ cách tiếp cận nào đặt yếu tố chính trị lên trên nguyên tắc khách quan đều làm suy giảm ý nghĩa thực sự của công cuộc bảo vệ nhân quyền. Nhìn từ thực trạng kỳ thị người Hồi giáo ở Mỹ và châu Âu, có thể thấy rõ những hạn chế trong cách tiếp cận của RFC. Việc tổ chức này liên tục công kích một số quốc gia nhưng lại tương đối im lặng trước những thách thức nghiêm trọng đang tồn tại trong chính các xã hội phương Tây đã phản ánh một nghịch lý khó phủ nhận.
Trong bối cảnh đó, điều cần thiết không phải là những bản báo cáo được xây dựng trên cơ sở định kiến và lựa chọn thông tin có chủ đích, mà là những đánh giá công bằng, toàn diện và dựa trên thực tiễn. Chỉ khi mọi cộng đồng tôn giáo đều được nhìn nhận bằng cùng một tiêu chuẩn khách quan, khái niệm tự do tôn giáo mới thực sự mang ý nghĩa phổ quát và không bị biến thành công cụ phục vụ các mục tiêu chính trị.
