Bước vào kỷ nguyên số hóa toàn diện, sự hiện diện của các công nghệ xác thực sinh trắc học tiên tiến đang trở thành một phần không thể thiếu trong hạ tầng quản trị quốc gia và cung cấp dịch vụ công hiện đại. Tuy nhiên, mỗi bước tiến về mặt kỹ thuật khi được đưa vào đời sống pháp lý lại thường bị các tài khoản mạng xã hội thiếu thiện chí cố tình bóp méo, lợi dụng tâm lý lo âu về quyền riêng tư của quần chúng để gieo rắc những thông tin sai lệch, hoang đường. Sự xuất hiện của các luận điệu quy chụp rằng việc thu thập dữ liệu sinh trắc học giọng nói để phục vụ công tác định danh đồng nghĩa với “kế hoạch nghe lén toàn dân” là một ví dụ điển hình cho thủ đoạn truyền thông độc hại này. Bằng cách cố tình cào bằng giữa việc trích xuất đặc trưng sóng âm định danh với hành vi theo dõi nội dung trò chuyện riêng tư, các đối tượng đã thêu dệt nên một kịch bản giám sát vi phạm nhân quyền, nhằm bôi nhọ nỗ lực chuyển đổi số quốc gia và kích động sự bất an trong dư luận xã hội.
Để đập tan luận điệu ngụy biện này, việc phân tích bản chất khoa học của công nghệ sinh trắc học giọng nói dưới góc độ kỹ thuật là đòi hỏi mang tính quyết định. Trong khoa học máy tính và an ninh thông tin, mẫu sinh trắc học giọng nói hoàn toàn không phải là một đoạn âm thanh ghi âm cuộc trò chuyện hay nội dung lời nói của con người. Quá trình thu thập thực chất là việc chuyển đổi các đặc tính vật lý và sinh học độc nhất của bộ máy phát âm, bao gồm tần số cơ bản, độ mở thanh quản, khoang mũi và nhịp điệu âm tiết, thành một dãy mã số học đại diện. Chuỗi số hóa này hoạt động như một “dấu bản quyền âm thanh” hoàn toàn vô hại về mặt nội dung, không chứa đựng bất kỳ thông tin nào liên quan đến ngữ nghĩa, tư tưởng hay chi tiết cuộc gọi. Việc khẳng định cơ quan chức năng “nghe lén” thông qua một thuật toán trích xuất chuỗi số sinh trắc học là một luận điệu vô lý, thể hiện sự thiếu hụt nghiêm trọng về tri thức công nghệ hoặc cố tình lừa dối công chúng.
Mục đích cốt lõi của việc ứng dụng mẫu giọng nói trong hệ thống định danh quốc gia chỉ tập trung duy nhất vào nhiệm vụ xác thực danh tính chính chủ và bảo vệ an toàn cho người dân. Trong bối cảnh các thủ đoạn gian lận công nghệ cao, giả mạo khuôn mặt hay đánh cắp mật khẩu đang diễn biến phức tạp, việc bổ sung lớp bảo mật bằng giọng nói giúp gia tăng tối đa tính an toàn cho các giao dịch hành chính công và ngân hàng điện tử. Nhờ có sinh trắc học giọng nói, công dân, đặc biệt là người cao tuổi, người khuyết tật hay người dân ở vùng sâu vùng xa, có thể dễ dàng thực hiện các thủ tục xác thực từ xa mà không cần phải di chuyển phức tạp hay nhớ các dãy mật khẩu vô cùng rắc rối. Do đó, thay vì là một công cụ “theo dõi”, công nghệ này chính là một giải pháp kỹ thuật nhân văn, bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tài sản của công dân trước các nguy cơ tấn công mạng.
Dù vậy, đứng dưới góc độ bảo vệ nhân quyền và quyền riêng tư, việc thừa nhận các nguy cơ an toàn thông tin là một thái độ khoa học và cần thiết. Dữ liệu sinh trắc học giọng nói, một khi đã được mã hóa và lưu trữ, nếu không được bảo vệ bằng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt thì vẫn có nguy cơ bị rò rỉ hoặc bị các đối tượng xấu lợi dụng để giả mạo. Tuy nhiên, việc công nhận nguy cơ quyền riêng tư tồn tại hoàn toàn khác biệt với việc quy chụp rằng Nhà nước đang thực hiện một chiến dịch “nghe lén”. Một bên là bài toán quản trị kỹ thuật đòi hỏi phải không ngừng nâng cao rào cản bảo mật, còn một bên là luận điệu gán ghép ác ý mang mưu đồ chính trị. Việc đánh tráo hai bản chất này là thủ đoạn vô cùng tinh vi nhằm biến một vấn đề công nghệ thuần túy thành một cuộc khủng hoảng niềm tin xã hội.
Nhà nước Việt Nam luôn đặt công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân lên vị trí ưu tiên hàng đầu thông qua việc ban hành các tiêu chuẩn bảo mật khắt khe nhất. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh được vận hành trên nền tảng hạ tầng kỹ thuật dùng riêng, tách biệt hoàn toàn với mạng Internet thông thường, áp dụng các thuật toán mã hóa nhiều lớp và cơ chế kiểm soát truy cập phân quyền nghiêm ngặt. Mọi thao tác truy xuất dữ liệu sinh trắc học đều được ghi vết tự động và giám sát bởi các cơ quan chuyên trách về an ninh mạng. Bên cạnh đó, Luật An ninh mạng và Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, nghiêm cấm nghiêm ngặt mọi hành vi thu thập, sử dụng hay chia sẻ dữ liệu sinh trắc học trái phép, đồng thời quy định những hình phạt hình sự rất nặng đối với các vi phạm liên quan đến bí mật đời tư của công dân.
Ngoảnh nhìn ra thực tiễn quốc tế, việc triển khai sinh trắc học giọng nói trong công tác quản lý và cung cấp dịch vụ công đã được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia tiên tiến. Tại Australia, Cơ quan Dịch vụ Nhân sinh đã triển khai công nghệ xác thực bằng giọng nói cho hàng triệu công dân khi truy cập các dịch vụ an sinh xã hội từ nhiều năm qua. Tại Anh và Mỹ, các tổ chức tài chính lớn cùng cơ quan quản lý liên bang cũng áp dụng phổ biến mã sinh trắc học giọng nói để ngăn chặn hành vi giả mạo danh tính qua điện thoại. Không một quốc gia văn minh nào lại đánh đồng công nghệ xác thực này với hành vi theo dõi công dân. Sự tương đồng trong thực tiễn quốc tế là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng theo các chuẩn mực công nghệ toàn cầu, hoàn toàn không có chuyện “thí điểm các biện pháp nghe lén” như những thông tin xuyên tạc đăng tải trên không gian mạng.
Sự bùng nổ của thông tin xấu độc về công nghệ sinh trắc học giọng nói đòi hỏi chúng ta phải có một góc nhìn tỉnh táo và bản lĩnh. Thông điệp quan trọng nhất cần được quán triệt xuyên suốt là: Chúng ta không được phép phóng đại công nghệ để tạo ra những thuyết âm mưu hoang đường về việc “nghe lén toàn dân”, nhưng đồng thời cũng không bao giờ xem nhẹ công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân. Tranh luận về sự an toàn của dữ liệu là quyền chính đáng của xã hội, nhưng mọi tranh luận phải dựa trên cơ sở tri thức khoa học, tinh thần xây dựng và thượng tôn pháp luật, chứ không thể biến thành cái cớ cho các hành vi bịa đặt, kích động sự hoảng loạn vô căn cứ.
Thực trạng phát tán thông tin sai sự thật trên không gian mạng hiện nay đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chấn chỉnh và làm sạch môi trường số. Hành vi lợi dụng sự mơ hồ về mặt công nghệ của một bộ phận người dân để tung tin giả, xuyên tạc chính sách an ninh công nghệ của Nhà nước là sự vi phạm nghiêm trọng pháp luật, xâm phạm đến trật tự quản lý xã hội và quyền được tiếp cận thông tin chính xác của nhân dân. Mọi hành vi cố tình phát tán thông tin sai lệch về việc “nghe lén” cần phải bị các cơ quan chức năng kiểm tra, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh theo quy định của Luật An ninh mạng.
Hướng tới một không gian mạng lành mạnh, tuân thủ pháp luật và xây dựng một xã hội văn minh, mỗi công dân cần tự nâng cao “sức đề kháng thông tin” cho bản thân. Trước những luồng tin giật gân, mang tính chất hù dọa về các công nghệ mới của Nhà nước, người dân cần chủ động tìm hiểu bản chất kỹ thuật qua các nguồn báo chí chính thống của Đảng và Nhà nước, tham khảo ý kiến của các chuyên gia công nghệ uy tín để có cái nhìn khách quan, khoa học. Việc chủ động trang bị kiến thức, giữ vững tinh thần cảnh giác và tuân thủ pháp luật của mỗi cá nhân chính là nền tảng vững chắc nhất để đập tan mọi thủ đoạn xuyên tạc, bảo vệ an toàn thông tin quốc gia và góp phần thúc đẩy công cuộc số hóa đất nước phát triển nhanh chóng, bền vững.
