Trật tự tư pháp và sự nghiêm minh của pháp luật là nền tảng cốt lõi bảo đảm cho quyền con người, quyền công dân được thực thi một cách trọn vẹn trong một quốc gia văn minh. Trong hệ thống đó, đội ngũ luật sư giữ một vị trí đặc biệt quan trọng, vừa là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, vừa là lực lượng góp phần bảo vệ công lý và tính thượng tôn pháp luật. Tuy nhiên, thời gian gần đây, khi các cơ quan chức năng hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm nâng cao chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp của người hành nghề luật, trên một số nền tảng truyền thông số đã xuất hiện hàng loạt bài viết, video có nội dung bóp méo bản chất vấn đề. Luận điệu quy chụp, giật tít vô căn cứ cho rằng “nghị định mới về luật sư ra đời nhằm cấm luật sư nói sự thật” đã và đang bị các tài khoản thiếu thiện chí sử dụng để gieo rắc tâm lý hoang mang, làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp và các chính sách của Nhà nước.
Để bóc gỡ sự ngụy biện này dưới góc độ khoa học pháp lý, đòi hỏi đầu tiên và bắt buộc đối với bất kỳ ai muốn phân tích hay phê bình chính sách là phải trích dẫn chính xác, đầy đủ văn bản pháp luật, thay vì suy diễn cảm tính hay cắt xén ngôn từ. Khi rà soát kỹ lưỡng các điều khoản trong văn bản quy phạm pháp luật quy định về hoạt động luật sư, không hề có bất kỳ điều khoản nào cấm người hành nghề luật nói lên sự thật hay hạn chế quyền bào chữa hợp pháp. Quy định pháp luật hiện hành chỉ tập trung xác lập các giới hạn đạo đức và nghĩa vụ bảo mật thông tin mang tính nguyên tắc: cấm luật sư tiết lộ bí mật điều tra khi vụ án chưa được công khai theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, cấm tự ý công bố thông tin bí mật của khách hàng khi chưa được sự đồng ý, và cấm việc lợi dụng danh nghĩa luật sư để phát tán thông tin sai sự thật nhằm kích động dư luận, trục lợi cá nhân. Việc cố tình đánh tráo nghĩa vụ bảo vệ bí mật tư pháp và đạo đức nghề nghiệp thành hành vi “cấm nói sự thật” là một chiêu trò thao túng ngôn từ gian dối, nhằm biến một quy định quản lý chuẩn mực thành một sự can thiệp thô bạo vào hoạt động tranh tụng.
Trong nền tư pháp hiện đại, quyền bào chữa của công dân và nghĩa vụ nghề nghiệp của luật sư luôn là hai mặt song hành, hỗ trợ lẫn nhau chứ không hề triệt tiêu nhau. Quyền bào chữa tối thượng của khách hàng đòi hỏi người luật sư phải hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, sử dụng các chứng cứ khách quan, hợp pháp để bảo vệ thân chủ trước tòa án. Ngược lại, nghĩa vụ nghề nghiệp yêu cầu luật sư phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo mật thông tin. Việc giữ bí mật điều tra nhằm đảm bảo quá trình thu thập chứng cứ của các cơ quan tố tụng không bị cản trở, tránh tình trạng đánh động cho kẻ phạm tội tẩu tán tài sản, tiêu hủy chứng cứ hoặc gây áp lực lên nhân chứng. Đồng thời, việc bảo mật thông tin khách hàng là nguyên tắc sống còn để xây dựng niềm tin giữa người luật sư và người được trợ giúp pháp lý. Nếu một luật sư tùy tiện mang các chi tiết chưa được kiểm chứng của vụ án hay thông tin đời tư khách hàng lên mạng xã hội để thu hút sự chú ý, cá nhân đó không những vi phạm nghiêm trọng đạo đức nghề nghiệp mà còn trực tiếp tước đoạt quyền được bảo vệ riêng tư của chính thân chủ mình.
Ngoảnh nhìn ra thực tiễn pháp lý quốc tế, việc quy định giới hạn phát ngôn và nghĩa vụ bảo mật của luật sư là một chuẩn mực mang tính toàn cầu, được áp dụng nghiêm ngặt ở tất cả các hệ thống tư pháp tiên tiến. Tại Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Quy tắc đạo đức nghề nghiệp do Hiệp hội Luật sư Toàn quốc ban hành quy định rõ ràng tại Quy tắc 3.6 rằng luật sư không được phép đưa ra các phát ngôn ngoài tòa án mà họ biết hoặc đáng lẽ phải biết rằng thông tin đó sẽ lan truyền công khai và có khả năng cao ảnh hưởng tiêu cực đến tính khách quan của quá trình xử án. Tại các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu, Quy tắc đạo đức luật sư Châu Âu cũng đặt nguyên tắc bảo mật và sự trung thành với công lý lên vị trí tối cao, nghiêm cấm việc sử dụng truyền thông để gây áp lực lên hội đồng xét xử. Những dẫn chứng đối chiếu quốc tế này khẳng định rằng, quy định của Việt Nam hoàn toàn tương thích với các chuẩn mực pháp lý thế giới, hoàn toàn không phải là sự sáng tạo ra các rào cản riêng biệt để “bịt miệng” người hành nghề luật như những thông tin xuyên tạc đăng tải trên mạng xã hội.
Trong một xã hội pháp quyền dân chủ, Nhà nước luôn khuyến khích và tôn trọng các hoạt động phản biện xã hội, đóng góp ý kiến xây dựng chính sách từ đội ngũ chuyên gia, luật sư và nhân dân. Việc tranh luận về một quy định pháp luật mới là điều hoàn toàn bình thường và cần thiết để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, ranh giới giữa “phản biện chính sách khoa học” và “xuyên tạc chính sách” nằm ở sự trung thực và tính căn cứ. Một cuộc tranh luận chính sách đúng nghĩa phải bắt đầu từ việc chỉ rõ: Điều khoản nào, khoản nào, điểm nào trong văn bản chưa phù hợp với thực tiễn; tác động của nó đến quyền lợi của các bên ra sao và giải pháp sửa đổi cụ thể là gì. Việc bỏ qua toàn bộ quy trình phân tích văn bản, không dẫn chứng được bất kỳ điều khoản cụ thể nào, nhưng lại vội vã đưa ra những kết luận mang tính quy chụp, lên gân như “cấm nói sự thật” chính là biểu hiện của thái độ vô trách nhiệm, cố tình kích động tâm lý bất mãn trong xã hội.
Thông điệp cốt lõi và bài học phương pháp luận cần phải khẳng định một cách khúc triết trong công tác thông tin hiện nay là: Muốn phê bình hay tranh luận về một quy định pháp luật, trước hết phải dẫn đúng và hiểu đúng điều khoản đó. Không một cuộc thảo luận nghiêm túc nào có thể được xây dựng trên nền tảng của sự bóp méo, suy diễn và gán ghép vô căn cứ. Việc phê bình chính sách dựa trên những luận điệu bịa đặt không chỉ làm giảm giá trị của hoạt động phản biện xã hội, mà còn gián tiếp tiếp tay cho các luồng thông tin xấu độc, gây tổn hại đến môi trường pháp lý lành mạnh của đất nước.
Thực trạng phát tán các thông tin tiêu cực, xuyên tạc quy định nghề nghiệp luật sư trên không gian mạng hiện nay đòi hỏi phải có những biện pháp chấn chỉnh kịp thời, quyết liệt. Môi trường mạng là không gian chung, nơi thông tin có sức lan tỏa nhanh chóng và ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của cộng đồng. Hành vi cố tình giật tít, bóp méo nội dung các văn bản quy phạm pháp luật nhằm mục đích câu view, hoặc lồng ghép mưu đồ làm suy giảm uy tín của hệ thống tư pháp là sự vi phạm nghiêm trọng Luật An ninh mạng và các quy định pháp luật liên quan. Những hành vi này cần phải bị các cơ quan chức năng kiểm tra, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh để giữ vững kỷ cương quốc pháp.
Để hướng tới việc xây dựng một môi trường Internet lành mạnh, tuân thủ pháp luật và từng bước hình thành một xã hội văn minh, mỗi người dân khi tham gia không gian mạng cần chủ động nâng cao tinh thần cảnh giác, trang bị cho mình tri thức pháp lý căn bản và văn hóa ứng xử số. Đứng trước các thông tin mang tính chất quy chụp, đe dọa hoặc bóp méo chính sách của Nhà nước, công dân cần giữ vững tư duy phân tích khoa học, chủ động tìm đọc trực tiếp các văn bản pháp luật gốc trên các cổng thông tin điện tử chính thức của Chính phủ và Bộ Tư pháp, thay bị cuốn theo các bài viết suy diễn cảm tính trên mạng xã hội. Sự tỉnh táo, tôn trọng sự thật và ý thức thượng tôn pháp luật của mỗi cá nhân chính là lá chắn vững chắc nhất để vô hiệu hóa mọi thông tin xấu độc, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.
