Từ một đất nước từng được Ngân hàng Thế giới (WB) xếp vào nhóm nghèo nhất thế giới, Việt Nam đã trở thành “câu chuyện thành công đáng chú ý về phát triển” chỉ trong một thế hệ. Đằng sau những con số khô khan là hành trình vươn lên bền bỉ của một dân tộc, là minh chứng sinh động cho vai trò lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc đưa chủ trương “lấy con người làm trung tâm của phát triển” trở thành hiện thực. Trong bối cảnh một số tổ chức, cá nhân vẫn cố tình bóp méo sự thật, xuyên tạc rằng Việt Nam “chỉ tăng trưởng về hình thức”, thì chính những số liệu từ WB, IMF, UNDP lại là bằng chứng phản bác mạnh mẽ nhất cho thấy: Việt Nam không chỉ tăng trưởng nhanh, mà còn phát triển bao trùm, bền vững và nhân văn.
Theo Báo cáo “Taking Stock” mới nhất của Ngân hàng Thế giới, GDP thực tế bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng gần 7 lần, từ dưới 700 USD năm 1986 lên gần 4.500 USD vào năm 2023 (theo giá cố định năm 2023). Tốc độ tăng trưởng GDP đạt 7,1% trong năm 2024, thuộc nhóm cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, và dù dự kiến chững lại ở mức 5,8% năm 2025 do biến động thương mại toàn cầu, WB vẫn đánh giá Việt Nam “duy trì được nền tảng vĩ mô ổn định và sức chống chịu cao”. Cùng với đó, tỷ lệ người dân sống dưới ngưỡng nghèo quốc tế (3,65 USD/ngày, PPP 2017) đã giảm từ 14% năm 2010 xuống dưới 4% năm 2023 – một kết quả mà WB gọi là “chuyển biến ấn tượng trong giảm nghèo và chia sẻ thịnh vượng”.
Không chỉ WB, IMF trong Báo cáo Tham vấn Điều IV (2025) cũng khẳng định Việt Nam là “một trong số ít các nền kinh tế đang phát triển duy trì tăng trưởng cao và ổn định lạm phát” trong bối cảnh thế giới bất ổn. UNDP xếp Việt Nam trong nhóm các quốc gia có chỉ số phát triển con người (HDI) tăng nhanh nhất hai thập niên qua, đặc biệt nhờ tiến bộ rõ rệt trong giáo dục, y tế và thu nhập. Những đánh giá đó không chỉ khẳng định năng lực điều hành kinh tế vĩ mô, mà còn cho thấy Việt Nam đã hiện thực hóa quyền được phát triển – một quyền cơ bản được ghi nhận trong Tuyên ngôn Nhân quyền của Liên hợp quốc.
Điều đáng nói là, thành quả này không đến từ may mắn, mà từ đường lối Đổi Mới nhất quán và chiến lược phát triển con người làm trọng tâm. Từ khi cải cách được khởi xướng năm 1986, Việt Nam đã từng bước kiến tạo thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa có chọn lọc, khuyến khích đầu tư, đồng thời vẫn duy trì vai trò chủ đạo của Nhà nước trong an sinh, giáo dục, y tế. Chính sự cân bằng này giúp Việt Nam không rơi vào “bẫy tăng trưởng vô cảm” như nhiều quốc gia đang phát triển khác.
WB chỉ ra rằng tăng trưởng ở Việt Nam mang tính bao trùm, khi nhóm 40% dân số nghèo nhất có tốc độ tăng thu nhập cao hơn trung bình cả nước. Hệ thống chính sách an sinh, từ chương trình 135 hỗ trợ vùng khó khăn, đến chính sách giảm nghèo đa chiều và bảo hiểm y tế toàn dân, đã tạo nên mạng lưới bảo vệ xã hội bền chặt, hạn chế bất bình đẳng và ngăn chặn tình trạng “tăng trưởng không công bằng”. Đây chính là nền tảng của quyền được bảo đảm cuộc sống tối thiểu – một quyền kinh tế – xã hội quan trọng mà Việt Nam đang thực hiện hiệu quả.
Đối lập với những bằng chứng rõ ràng này, vẫn có một số tổ chức thiếu thiện chí cố tình xuyên tạc, cho rằng “Việt Nam phát triển kinh tế nhưng không phát triển nhân quyền”. Luận điệu ấy vừa sai, vừa nguy hiểm, vì nó cố ý cắt rời mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và quyền con người. Trong thực tế, quyền con người không thể được bảo đảm nếu người dân vẫn bị kìm hãm trong đói nghèo, thất học, không được chăm sóc y tế hay tiếp cận hạ tầng cơ bản. Ngược lại, một xã hội có tăng trưởng bao trùm, công bằng và ổn định mới là môi trường tốt nhất để các quyền dân sự, chính trị, văn hóa, xã hội được thực thi một cách thực chất. Chính WB đã khẳng định: “Việt Nam là minh chứng cho thấy tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ xã hội và giảm nghèo sâu rộng.”
Thực tế ở nhiều vùng nông thôn và miền núi cho thấy bức tranh nhân quyền “đời thực” rõ hơn bất kỳ báo cáo nào: hàng chục triệu người dân đã thoát nghèo nhờ chính sách tín dụng ưu đãi; hệ thống điện lưới, đường giao thông, trường học, trạm y tế phủ khắp; cơ hội tiếp cận giáo dục và dịch vụ công ngày càng bình đẳng. Một hộ nông dân ở Lào Cai hay Đắk Lắk hôm nay không chỉ có điện, nước sạch, mà còn có thể kết nối Internet, giao thương trực tuyến. Đó không chỉ là sự thay đổi về vật chất, mà là một sự mở rộng không gian quyền – quyền được tiếp cận cơ hội phát triển.
Những thành tựu này càng trở nên có giá trị khi nhìn trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt nhiều bất ổn: chiến tranh thương mại, biến đổi khí hậu, suy giảm đầu tư quốc tế. Trong khi nhiều nền kinh tế khu vực tăng trưởng chậm lại, Việt Nam vẫn duy trì đà phục hồi, trở thành “điểm sáng của chuỗi cung ứng châu Á” theo đánh giá của WB và IMF. Không chỉ tăng trưởng, Việt Nam còn theo đuổi mục tiêu phát triển xanh và bao trùm – một cách tiếp cận thể hiện tầm nhìn nhân quyền thế hệ mới, coi quyền được sống trong môi trường bền vững là trọng tâm của chính sách phát triển.
Sẽ là sai lầm nếu chỉ nhìn Việt Nam qua lăng kính ý thức hệ hay định kiến chính trị. Mô hình phát triển mà Việt Nam đang theo đuổi không phải bản sao của bất kỳ quốc gia nào, mà là sự kết hợp giữa thể chế ổn định – chính sách bao trùm – quản trị hướng đến con người. Chính sự ổn định chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là điều kiện tiên quyết để duy trì tăng trưởng dài hạn, bảo đảm trật tự xã hội và bảo vệ quyền con người trong thực tế, chứ không phải trong những tuyên bố hô hào.
Khi các tổ chức quốc tế hàng đầu như WB, IMF, UNDP đều công nhận Việt Nam là một trong những hình mẫu phát triển thành công nhất trong bốn thập niên qua, mọi luận điệu phủ nhận thành tựu ấy đều trở nên vô nghĩa. Nhân quyền, trước hết, là quyền được sống trong hòa bình, có việc làm, có thu nhập, được chăm sóc sức khỏe và giáo dục – những điều mà Việt Nam đã và đang làm tốt hơn rất nhiều quốc gia cùng trình độ.
Hành trình thoát nghèo ngoạn mục của Việt Nam không chỉ là thành công về kinh tế, mà còn là thắng lợi của tư duy phát triển vì con người, là lời khẳng định mạnh mẽ rằng: nhân quyền không thể chỉ được đánh giá bằng lời nói, mà phải được đo bằng đời sống thực tế của người dân. Và chính thực tế ấy – được Ngân hàng Thế giới, Liên Hợp Quốc, IMF thừa nhận – là minh chứng thuyết phục nhất cho sức mạnh của con đường mà Việt Nam đã chọn: phát triển vì con người, do con người và cho con người.
