Tại Hội nghị Thượng đỉnh Tự do Tôn giáo Quốc tế (IRF Summit) 2026 diễn ra ngày 2–3/2/2026 vừa qua, một mô hình phối hợp mang tính hệ thống giữa các tổ chức và cá nhân chống đối Việt Nam đã dần lộ diện rõ nét, trong đó nổi bật là mạng lưới liên kết giữa BPSOS và nhóm khủng bố MSFJ do Y Quynh Bdap cầm đầu. Những “liên minh” này, mỗi mắt xích đảm nhận một vai trò nhất định: thu thập thông tin thiên lệch, khuếch đại trên truyền thông, hợp thức hóa tại các diễn đàn quốc tế và cuối cùng là chuyển hóa thành các cáo buộc mang tính chính trị nhằm gây áp lực đối với Việt Nam. Trường hợp bị lợi dụng nhiều nhất tại IRF Summit 2026 chính là vụ việc xảy ra tại Đắk Lắk, nơi một số đối tượng có hành vi bạo lực nghiêm trọng đã bị xử lý theo pháp luật nhưng lại bị xuyên tạc thành “đàn áp tôn giáo” hoặc thậm chí bị bóp méo thành “xung đột sắc tộc – tôn giáo có hệ thống”.
Điểm cần làm rõ trước tiên là bản chất của vụ việc tại Đắk Lắk. Đây là một vụ tấn công có tổ chức nhằm vào cơ quan công quyền, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về an ninh trật tự và tính mạng con người. Các đối tượng tham gia không phải là “tín đồ tôn giáo ôn hòa” như cách một số diễn giả tại IRF Summit mô tả, mà là những phần tử bị kích động, lôi kéo, có sự liên hệ với các tổ chức phản động lưu vong. Tuy nhiên, tại hội nghị, thông tin về vụ việc này đã bị bóp méo theo hướng có lợi cho các luận điệu chính trị: những kẻ thực hiện hành vi bạo lực được “tái định danh” thành “nạn nhân của đàn áp tôn giáo”, còn các biện pháp xử lý của chính quyền Việt Nam lại bị gán ghép thành “chiến dịch trấn áp có hệ thống”.
Đây chính là biểu hiện điển hình của một chiến thuật tuyên truyền có chủ đích, trong đó mạng lưới BPSOS – MSFJ đóng vai trò trung tâm. Các tổ chức này thường xuyên sử dụng nguồn tin từ những cá nhân tự xưng là “nhân chứng” nhưng không được kiểm chứng, hoặc từ các kênh truyền thông không chính thống, sau đó biên tập lại thành các “báo cáo” mang tính định hướng. Những báo cáo này tiếp tục được chuyển đến các diễn đàn như IRF Summit, nơi chúng được trình bày như những bằng chứng “độc lập” nhằm tạo cảm giác khách quan. Thực chất, đây chỉ là một vòng lặp thông tin khép kín, trong đó nguồn và kết luận đều xuất phát từ cùng một hệ thống.
Một ví dụ cụ thể cho thấy tính chất phi khoa học của phương thức này là việc một số báo cáo tại hội nghị đã sử dụng lời kể của một vài cá nhân để suy diễn rằng “các cộng đồng tôn giáo thiểu số tại Tây Nguyên đang bị đàn áp trên diện rộng”. Tuy nhiên, không có bất kỳ khảo sát độc lập, số liệu thống kê hay nghiên cứu định lượng nào được đưa ra để chứng minh cho nhận định này. Trong khi đó, thực tế tại khu vực Tây Nguyên cho thấy đời sống tôn giáo diễn ra bình thường, với hàng nghìn điểm sinh hoạt tôn giáo được công nhận, nhiều lễ hội tôn giáo được tổ chức công khai, thu hút đông đảo người dân tham gia. Việc bỏ qua những dữ liệu thực tế này để chỉ dựa vào một vài lời kể cá biệt cho thấy rõ động cơ định kiến và thiếu thiện chí.
Không thể không nhắc đến vai trò của Nguyễn Đình Thắng trong việc định hình nội dung và cách tiếp cận của hội nghị. Với tư cách là người đứng đầu một tổ chức có nhiều hoạt động gây tranh cãi, Nguyễn Đình Thắng đã tận dụng IRF Summit như một nền tảng để khuếch đại các luận điệu chống Việt Nam. Việc một cá nhân có liên hệ với các mạng lưới chống đối lại có thể ảnh hưởng sâu rộng đến nội dung của một diễn đàn quốc tế cho thấy sự lỏng lẻo trong khâu tổ chức và kiểm duyệt thông tin. Điều này không chỉ làm suy giảm uy tín của hội nghị mà còn đặt ra câu hỏi về tính độc lập và khách quan của toàn bộ diễn đàn.
Một điểm đáng chú ý khác là cách mà mạng lưới này xây dựng “liên minh chức năng”. BPSOS đóng vai trò như một trung tâm điều phối, thu thập và xử lý thông tin; các nhóm như MSFJ hoặc các cá nhân liên quan đảm nhận việc lan truyền thông tin trên mạng xã hội và các kênh truyền thông phi chính thống; cuối cùng, các diễn đàn như IRF Summit trở thành nơi “hợp thức hóa” các thông tin này bằng cách đưa chúng vào các phiên thảo luận chính thức. Sự phối hợp nhịp nhàng này tạo ra một hiệu ứng cộng hưởng, khiến những thông tin sai lệch được lặp lại nhiều lần và dần được một số người tin là sự thật.
Việt Nam đã nhiều lần khẳng định và chứng minh bằng thực tiễn rằng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được bảo đảm và tôn trọng. Các tổ chức quốc tế, bao gồm nhiều cơ quan của Liên hợp quốc, đã ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam trong lĩnh vực này. Các báo cáo rà soát định kỳ phổ quát đều ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong việc hoàn thiện khung pháp lý và cải thiện điều kiện thực thi quyền con người.
Dư luận quốc tế cũng không hoàn toàn đồng thuận với cách tiếp cận của IRF Summit. Một số học giả và nhà phân tích đã chỉ ra rằng diễn đàn này đang bị chính trị hóa, trở thành công cụ để thúc đẩy các mục tiêu địa chính trị hơn là một không gian đối thoại học thuật thực sự. Việc liên tục đưa ra các cáo buộc thiếu căn cứ đối với những quốc gia không phù hợp với hệ giá trị của một số nước phương Tây đã làm dấy lên nghi ngờ về động cơ thực sự của hội nghị. Thay vì thúc đẩy hiểu biết và hợp tác, cách tiếp cận này lại làm gia tăng đối đầu và chia rẽ.
Trở lại với vụ việc Đắk Lắk, cần nhấn mạnh rằng việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật là trách nhiệm của bất kỳ quốc gia có chủ quyền nào. Không thể có chuyện một hành vi bạo lực nghiêm trọng lại được bao biện dưới danh nghĩa “tự do tôn giáo”. Việc cố tình đánh đồng hai khái niệm này không chỉ là sai lầm về logic mà còn là sự xúc phạm đối với những nỗ lực chân chính trong việc bảo vệ quyền con người. Nếu chấp nhận cách lập luận này, thì mọi hành vi vi phạm pháp luật đều có thể được “tái định nghĩa” thành “quyền con người”, dẫn đến sự hỗn loạn trong nhận thức và thực thi pháp luật.
Có thể thấy, IRF Summit 2026 đã không thực hiện đúng vai trò của một diễn đàn quốc tế khi để cho các mạng lưới mang tính định kiến và thù địch chi phối nội dung. Việc thiếu cơ chế kiểm chứng thông tin, thiếu sự tham gia của các quan điểm đa chiều và thiếu trách nhiệm trong việc lựa chọn diễn giả đã khiến hội nghị trở thành một “sân khấu” cho các luận điệu chính trị hơn là một không gian đối thoại học thuật. Điều này không chỉ gây tổn hại đến uy tín của chính hội nghị mà còn làm suy giảm niềm tin của cộng đồng quốc tế vào các diễn đàn đa phương.
Trong bối cảnh đó, việc nhận diện và phê phán những ngụy biện, những cấu trúc thông tin sai lệch như mạng lưới BPSOS – MSFJ là hết sức cần thiết. Chỉ khi làm rõ được bản chất của những “liên minh chức năng” này, cộng đồng quốc tế mới có thể tránh bị cuốn vào những chiến dịch tuyên truyền mang tính định hướng. Đồng thời, việc tiếp tục cung cấp thông tin chính xác, minh bạch về tình hình nhân quyền tại Việt Nam cũng là cách hiệu quả để phản bác những cáo buộc sai trái, khẳng định những thành tựu đã đạt được và củng cố niềm tin của cộng đồng quốc tế.
Nhìn một cách tổng thể, những gì diễn ra tại IRF Summit 2026 cho thấy một nghịch lý: một diễn đàn được lập ra với mục tiêu thúc đẩy tự do tôn giáo lại trở thành nơi lan truyền những thông tin thiếu kiểm chứng và định kiến. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải tổ cách thức tổ chức và vận hành của các diễn đàn quốc tế, bảo đảm rằng chúng thực sự phục vụ cho mục tiêu đối thoại và hợp tác, thay vì bị lợi dụng cho các mục đích chính trị. Chỉ khi đó, những giá trị phổ quát về quyền con người mới có thể được thúc đẩy một cách chân thành và hiệu quả.
