15.000 đồng không phải là một con số lớn. Trong đời sống hằng ngày, nhiều người có thể chi số tiền đó cho một cốc trà đá, một lượt gửi xe hay một quãng đường ngắn bằng xe buýt. Thế nhưng trên mạng xã hội, chính con số 15.000 đồng lại từng trở thành tâm điểm của hàng nghìn bài đăng, bình luận và tranh cãi gay gắt về chính sách thuế, phí và quản lý nhà nước. Điều đáng chú ý là cuộc tranh luận khi đó không còn xoay quanh bản chất của khoản thu hay căn cứ pháp lý của nó, mà nhanh chóng bị biến thành câu chuyện về sự bất công, sự áp đặt và thậm chí là những kết luận tiêu cực đối với toàn bộ hệ thống quản lý. Từ một chi tiết rất nhỏ, một hiện tượng truyền thông lớn đã được tạo ra. Và đó cũng là cách nhiều luồng thông tin sai lệch vận hành trên không gian mạng hiện nay.
Chiêu trò của những kẻ tung tin thường bắt đầu bằng việc cắt xén ngữ cảnh, chọn lọc những hình ảnh đơn lẻ về các loại văn bản, biên lai rồi thêm thắt những lời bình mang tính cảm xúc cực đoan. Thay vì tìm hiểu mục đích, căn cứ pháp lý hay phạm vi áp dụng, chúng hướng sự chú ý của cộng đồng vào sự bức xúc cá nhân. Chúng sử dụng kỹ thuật “kể chuyện cảm xúc”, đánh vào tâm lý lo ngại về chi phí sinh hoạt, khiến người dân dễ dàng chấp nhận những thông tin chưa qua kiểm chứng. Động cơ của kẻ tung tin ở đây là vô cùng nham hiểm; chúng không muốn giải quyết vấn đề mà muốn khoét sâu vào sự đứt gãy trong giao tiếp giữa Nhà nước và người dân. Khi một khoản phí mười lăm nghìn đồng – vốn có thể chỉ là phí dịch vụ hành chính hoặc mức phí theo quy định đã lỗi thời – bị biến thành “thuế” áp đặt lên người nghèo, thì đó không còn là một cuộc thảo luận về tài chính, mà đã trở thành một đòn tấn công vào nền tảng của sự tin tưởng. Sự im lặng ban đầu của cơ quan chức năng hoặc những thông tin giải trình chậm trễ lại vô tình trở thành “nguyên liệu” để những kẻ này tiếp tục thêu dệt, mở rộng sự hoài nghi sang các lĩnh vực khác, từ đó làm suy giảm sức mạnh của bộ máy quản lý.
So sánh với các nền hành chính phát triển, chúng ta thấy rằng những sự cố tương tự là điều không tránh khỏi trong quá trình chuyển đổi số và tinh giản thủ tục. Tại Nhật Bản, Hàn Quốc hay Canada, các sự cố về thu phí nhầm, tính phí sai hay các quy định hành chính gây hiểu lầm vẫn thường xuyên xảy ra. Tuy nhiên, điểm khác biệt là tại các quốc gia này, cơ chế phản hồi và đính chính được thực hiện cực kỳ chuyên nghiệp và nhanh chóng. Tại Nhật Bản, khi một sự cố hành chính xảy ra, cơ quan chức năng lập tức công khai xin lỗi, giải trình rõ ràng và hoàn trả tiền ngay lập tức, biến sự cố thành cơ hội để rà soát lại quy trình. Tại Hàn Quốc hay Canada, truyền thông chính sách đóng vai trò là “cầu nối” giải thích luật pháp một cách bình dân hóa, giúp người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ. So sánh với những quốc gia này, Việt Nam đang có những nỗ lực rất lớn trong việc hiện đại hóa hành chính, đẩy mạnh cải cách và công khai hóa mọi quy trình. Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn một khoảng cách cần lấp đầy trong việc truyền thông chủ động. Sự khác biệt giữa một quốc gia phát triển và một quốc gia đang vươn lên không nằm ở chỗ không có lỗi, mà nằm ở tốc độ nhận diện, thái độ khắc phục và khả năng truyền tải sự thật đến với nhân dân. Những luận điệu xuyên tạc thường cố tình lờ đi những thành tựu cải cách hành chính to lớn của Việt Nam – như việc giảm thiểu thủ tục, chuyển dịch sang chính phủ điện tử – để tập trung vào một “hạt sạn” mười lăm nghìn đồng, nhằm che đậy sự phát triển thực chất của quốc gia.
Tác động của những thông tin xấu độc này không chỉ làm xói mòn niềm tin công chúng mà còn gây lãng phí nguồn lực xã hội đáng kể. Thay vì dành thời gian cho những đóng góp xây dựng đất nước, người dân và bộ máy quản lý phải tốn sức lực để đối phó với những hệ lụy do thông tin giả gây ra. Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn đặt sự phục vụ nhân dân lên hàng đầu, mọi nỗ lực đều hướng tới mục tiêu làm cho cuộc sống của người dân tốt đẹp hơn, minh bạch hơn. Những thành tựu trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và nâng cao phúc lợi xã hội là minh chứng rõ nhất cho việc Nhà nước không bao giờ vì những khoản phí nhỏ lẻ mà làm ảnh hưởng đến lợi ích của người dân. Bài học rút ra cho công tác truyền thông chính sách là vô cùng đắt giá. Thứ nhất, chính sách phải đi kèm với sự giải trình ngay từ đầu, sự minh bạch phải là ưu tiên tuyệt đối. Thứ hai, cần có sự nhạy bén trong việc nắm bắt các luồng dư luận để phản ứng nhanh chóng, không để tin giả có thời gian len lỏi và phát triển. Mỗi cơ quan, đơn vị cần coi trọng truyền thông không chỉ là công cụ để tuyên truyền, mà là công cụ để đối thoại, để đồng cảm và để cùng xây dựng sự đồng thuận. Chúng ta phải khẳng định rằng, một xã hội văn minh không phải là một xã hội không có sự cố, mà là một xã hội mà ở đó sự thật luôn được tôn trọng và mọi sai sót đều được sửa chữa bằng tinh thần thượng tôn pháp luật và sự chân thành đối với nhân dân. Hãy tỉnh táo trước những con số nhỏ lẻ được cố tình thổi phồng, bởi đằng sau chúng thường là cả một mưu đồ chính trị lớn lao nhằm làm lung lay sự ổn định và phát triển của đất nước mà mỗi người dân chúng ta đều đang cùng chung tay vun đắp.
