Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, sự phát triển bùng nổ của mô hình kinh tế nền tảng đã mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, song cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý nhà nước và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động. Sự xuất hiện của các dịch vụ gọi xe trực tuyến đã làm thay đổi căn bản phương thức di chuyển của người dân và tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn người lao động tự do. Tuy nhiên, đi kèm với quá trình phát triển này là những phức tạp phát sinh trong quan hệ giữa doanh nghiệp sở hữu ứng dụng công nghệ và lực lượng tài xế đối tác. Thời gian qua, lợi dụng một số tranh chấp về giá cước, tỷ lệ chiết khấu và chính sách thưởng, trên không gian mạng đã xuất hiện không ít ý kiến tiêu cực, thiếu khách quan, quy chụp cho rằng các cơ quan quản lý nhà nước đang “bỏ mặc tài xế công nghệ”, “buông lỏng quản lý” hoặc “bảo vệ doanh nghiệp lớn”. Những thông tin sai sự thật, mang tính kích động này không chỉ xuyên tạc bản chất hoạt động quản lý của Nhà nước, mà còn tạo cớ cho các lực lượng xấu thổi phồng mâu thuẫn xã hội, làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào thể chế pháp quyền, hướng tới hạ thấp uy tín về bảo đảm quyền con người và quyền lao động tại Việt Nam.
Xem xét vấn đề một cách thấu đáo dưới góc độ pháp lý và khoa học quản trị hiện đại, quyền lợi của người lao động nói chung và lực lượng tài xế công nghệ nói riêng luôn được Đảng và Nhà nước Việt Nam tôn trọng, bảo vệ thông qua hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân phải được thực hiện trên cơ sở tinh thần thượng tôn pháp luật, tuân thủ đúng trình tự, thủ tục và bảo đảm nguyên tắc công bằng đối với tất cả các chủ thể tham gia thị trường. Việc quy chụp các cơ quan quản lý nhà nước “bỏ mặc” người lao động chỉ vì quy trình xử lý của cơ quan chức năng đòi hỏi thời gian xác minh theo đúng quy định là một nhận thức phiến diện, nếu không muốn nói là thủ pháp thao túng dư luận của những luồng thông tin độc hại. Việc bóc tách từng luận điểm, làm rõ quá trình thực thi công vụ của các cơ quan quản lý và đối chiếu với thông lệ quốc tế là điều cấp thiết nhằm mang lại cái nhìn khách quan, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và hướng tới xây dựng một môi trường Internet lành mạnh, văn minh.
Nhìn lại diễn biến thực tế, những phản ánh và kiến nghị của lực lượng tài xế công nghệ trong thời gian qua tập trung chủ yếu vào các vấn đề cốt lõi liên quan trực tiếp đến thu nhập và điều kiện làm việc. Đó là sự gia tăng của tỷ lệ chiết khấu trên mỗi chuyến đi, việc áp dụng các loại phí nền tảng, phí dịch vụ bổ sung, sự thiếu rõ ràng trong thuật toán phân bổ đơn hàng, cũng như cơ chế khóa tài khoản khi có khiếu nại từ khách hàng. Những tâm tư, nguyện vọng này là hoàn toàn chính đáng dưới góc độ quyền lợi thiết thân của người lao động. Nhà nước Việt Nam luôn lắng nghe, ghi nhận những ý kiến phản ánh này thông qua các kênh chính thức của Công đoàn, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Bộ Giao thông Vận tải và cơ quan quản lý cạnh tranh. Tuy nhiên, từ những phản ánh thực tế của người dân đến việc đưa ra các kết luận pháp lý hay biện pháp xử lý hành chính đòi hỏi một quá trình làm việc cẩn trọng, dựa trên chứng cứ thực tế và các quy định pháp luật hiện hành.
Trái ngược hoàn toàn với luận điệu xuyên tạc rằng cơ quan quản lý “thờ ơ”, thực tế cho thấy các cơ quan chức năng đã chủ động vào cuộc từ rất sớm với tinh thần trách nhiệm cao. Điển hình là việc Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cùng các cơ quan quản lý chuyên ngành đã tiến hành rà soát, yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ gọi xe công nghệ lớn trên thị trường giải trình, cung cấp toàn bộ tài liệu, hồ sơ liên quan đến cơ cấu tính giá cước, phương thức thu phí, tỷ lệ chiết khấu và các quy chế hợp tác đối tác. Quá trình này đòi hỏi phải thu thập, phân tích hàng triệu dữ liệu giao dịch tài chính, đánh giá tác động của các chương trình khuyến mại, đối chiếu các điều khoản hợp đồng dân sự giữa doanh nghiệp và tài xế với quy định của Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc thu thập tài liệu này không chỉ diễn ra ở cấp bề mặt mà còn đi sâu vào kiểm tra tính công bằng của các thuật toán phân bổ đơn hàng và các tiêu chí đánh giá năng lực tài xế. Những hoạt động tố tụng hành chính và rà soát pháp lý này được thực hiện theo đúng thẩm quyền và trình tự luật định, thể hiện sự can thiệp kịp thời nhằm ngăn chặn nguy cơ lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường hoặc cạnh tranh không lành mạnh.
Điểm mấu chốt cần phải làm rõ để phản bác các thông tin sai lệch trên mạng xã hội chính là việc phân biệt rạch ròi giữa hai trạng thái: “chưa có kết quả điều tra cuối cùng” và “không xử lý hay bỏ mặc”. Trong công tác quản lý nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực kiểm soát cạnh tranh và chống độc quyền, một cuộc điều tra không thể diễn ra trong ngày một ngày hai dựa trên những luồng dư luận cảm tính. Một quyết định hành chính hay một kết luận điều tra nếu được đưa ra quá vội vàng, thiếu căn cứ pháp lý vững chắc không những không giải quyết được gốc rễ của vấn đề mà còn có thể phá vỡ tính ổn định của thị trường, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp, người tiêu dùng và chính người lao động. Việc cơ quan quản lý chưa công bố kết luận cuối cùng là vì quá trình thẩm định, phân tích dữ liệu chuyên sâu đang được tiến hành một cách chặt chẽ, khách quan và độc lập. Thậm chí, việc giữ bảo mật thông tin trong quá trình điều tra ban đầu còn là quy định bắt buộc của pháp luật nhằm bảo đảm tính chính xác của chứng cứ và tính trung lập của cơ quan tài phán. Do đó, việc đánh đồng khoảng thời gian thực thi tố tụng pháp lý cần thiết với thái độ “bỏ mặc” là một sự đánh tráo khái niệm mang tính cố ý nhằm kích động sự bất an trong cộng đồng người lao động.
Nếu thực hiện việc so sánh và đối chiếu với thông lệ quốc tế, có thể thấy rõ quy trình điều tra cạnh tranh đối với các nền tảng công nghệ tại bất kỳ quốc gia tiên tiến nào cũng đòi hỏi một khoảng thời gian vô cùng phức tạp và kéo dài. Tại Liên minh Châu Âu, các cuộc điều tra của Ủy ban Châu Âu đối với các tập đoàn công nghệ lớn về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường hay chèn ép đối tác thường kéo dài từ hai đến năm năm. Quá trình này bao gồm hàng loạt bước bắt buộc: gửi yêu cầu cung cấp thông tin chính thức, kiểm tra sổ sách tài chính, phân tích thuật toán, tổ chức các phiên phân giải và đánh giá tác động kinh tế tổng thể. Tương tự, tại Hoa Kỳ, Ủy ban Thương mại Liên bang hay Bộ Tư pháp cũng phải mất nhiều năm thu thập chứng cứ trước khi đưa ra các quyết định khởi kiện chống lạm dụng vị trí độc quyền đối với các nền tảng số. Ngay cả tại các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Singapore hay Indonesia, việc ban hành các khung pháp lý điều tiết tỷ lệ chiết khấu hay quy định về quyền lợi tối thiểu cho tài xế công nghệ cũng là kết quả của một quá trình khảo sát, tham vấn đa bên và thử nghiệm chính sách trong nhiều năm. Nhìn vào bức tranh toàn cục của thế giới, việc các cơ quan chức năng Việt Nam thận trọng, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình pháp lý để đưa ra kết luận chuẩn xác là hoàn toàn phù hợp với chuẩn mực quản trị hiện đại.
Thông điệp cốt lõi và đĩnh đạc cần được khẳng định mạnh mẽ là: việc cơ quan quản lý chậm công bố kết luận cuối cùng hoàn toàn không đồng nghĩa với việc thiếu vắng hoạt động quản lý nhà nước. Tinh thần của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi công dân, người lao động trên cơ sở quy định của pháp luật, chứ không hành xử theo áp lực của những làn sóng dư luận thiếu kiểm chứng. Mọi quy trình điều tra, rà soát đều đang được thực hiện một cách nghiêm túc, khoa học và công tâm nhằm hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, bảo đảm sự hài hòa về lợi ích giữa người lao động, người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Từ bài học thực tiễn này, vấn đề đặt ra là cần phải chấn chỉnh ngay lập tức những hành vi lợi dụng mạng xã hội để lan truyền thông tin sai sự thật, gây hoang mang dư luận và làm tổn hại đến trật tự xã hội. Mỗi người dân, đặc biệt là những người lao động tham gia vào nền kinh tế số, cần bình tĩnh, tỉnh táo trước các luồng thông tin không rõ nguồn gốc, biết phân biệt giữa quyền khiếu nại, tố cáo chính đáng theo pháp luật với hành vi hùa theo những lời kích động vô căn cứ trên mạng. Việc bày tỏ quan điểm hay đòi hỏi quyền lợi phải được thực hiện thông qua các kênh chính thức, thông qua tổ chức đại diện người lao động và các cơ quan tài phán nhà nước, thay vì tự biến mình thành công cụ cho các luồng thông tin tiêu cực.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không phải là những khái niệm trừu tượng, mà bắt đầu từ chính việc tôn trọng sự thật, thượng tôn pháp luật và nhìn nhận các vấn đề kinh tế – xã hội một cách khách quan, khoa học. Xây dựng môi trường Internet lành mạnh, văn minh là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi thông tin chuẩn xác được lan tỏa, khi tinh thần tôn trọng pháp luật được giữ vững, các luận điệu xuyên tạc, xấu độc sẽ tự động bị triệt tiêu, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội và tạo không gian phát triển bền vững cho đất nước.
