Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và mạng xã hội đang tạo ra những không gian giao tiếp rộng lớn, góp phần bảo đảm quyền tự do ngôn luận và quyền tiếp cận thông tin của người dân. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển này là sự xuất hiện của không ít thông tin sai lệch, thiếu khách quan, thậm chí cố tình xuyên tạc nhằm kích động tâm lý hoang mang trong dư luận xã hội. Gần đây, trên một số nền tảng mạng xã hội lan truyền luận điệu giật gân cho rằng “Dự án sông Hồng sẽ đẩy hàng trăm nghìn người ra đường”. Đây là một cách đưa tin thiếu căn cứ khoa học, có dấu hiệu đánh tráo bản chất sự việc, cố tình biến phạm vi nghiên cứu quy hoạch rộng lớn thành quy mô di dời cưỡng chế, gây tác động tiêu cực đến an ninh tư tưởng và trật tự an toàn xã hội.
Để hiểu rõ sự phi lý của con số “hàng trăm nghìn người bị đẩy ra đường”, trước hết cần phải truy nguyên nguồn gốc của dữ liệu được các đối tượng lợi dụng. Trong các đồ án nghiên cứu quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng hay các đề án chỉnh trang dải ven sông, các nhà khoa học và cơ quan quản lý nhà nước luôn phải thống kê toàn bộ quy mô dân số hiện hữu trong lòng hành lang thoát lũ và khu vực phụ cận. Con số hàng trăm nghìn người ở đây chính là tổng dân số sinh sống trong toàn bộ phạm vi ranh giới nghiên cứu không gian quy hoạch dài hàng chục ki-lô-mét kéo dài qua nhiều quận, huyện. Việc xác định tổng dân số này là bước điều tra cơ bản bắt buộc nhằm phục vụ cho việc tính toán hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, trường học, bệnh viện, không gian xanh và giải pháp thoát lũ cho toàn vùng.
Tuy nhiên, các luận điệu tiêu cực đã cố tình xóa mờ ranh giới giữa hai khái niệm hoàn toàn khác biệt về mặt bản chất: dân số nằm trong vùng nghiên cứu quy hoạch và số hộ gia đình thực sự phải di dời phục vụ giải phóng mặt bằng. Trong bất kỳ đồ án quy hoạch đô thị hiện đại nào, nguyên tắc bảo tồn, cải tạo và chỉnh trang tại chỗ luôn được đặt lên hàng đầu đối với các khu vực dân cư truyền thống, sinh sống ổn định, an toàn trước mùa bão lũ và phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc di dời, giải tỏa chỉ áp dụng bắt buộc đối với những trường hợp sinh sống ở khu vực lòng sông có nguy cơ mất an toàn cao trong mùa lũ, các khu vực cơi nới trái phép lấn chiếm hành lang bảo vệ luồng đường thủy, hoặc những vị trí đặc biệt cần thiết để xây dựng công trình hạ tầng công cộng thiết yếu. Do đó, việc gom toàn bộ dân số của cả một vùng không gian nghiên cứu rộng lớn rồi gán ghép thành “số người bị đẩy ra đường” là một sự bóp méo thông tin trắng trợn, cố tình tạo ra bầu không khí hoảng loạn vô căn cứ trong cộng đồng dân cư.
Bên cạnh việc làm sai lệch quy mô ảnh hưởng, các thông tin xấu độc còn cố tình lờ đi phương án tái định cư và chính sách bảo đảm an sinh xã hội của Nhà nước. Trong quy định của pháp luật Việt Nam về đất đai và quy hoạch, mọi dự án chỉnh trang đô thị phục vụ lợi ích công cộng đều gắn liền với nghĩa vụ tối thượng là bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp, ổn định cuộc sống cho người dân thuộc diện di dời. Các phương án tái định cư luôn được nghiên cứu xây dựng theo hướng đồng bộ về hạ tầng, bảo đảm người dân đến nơi ở mới có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, gắn liền với các chương trình đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và hỗ trợ tín dụng. Nhà nước không bao giờ thực hiện việc giải tỏa đơn thuần mà không có giải pháp an sinh đi kèm. Việc quy chụp rằng dự án sẽ “đẩy người dân ra đường” là luận điệu hoàn toàn xa rời thực tế pháp lý và bản chất văn minh của chính sách xã hội ở nước ta.
Nhìn ra thế giới, việc chỉnh trang, cải tạo các dải không gian ven sông tại các đô thị lớn là một xu thế tất yếu của phát triển bền vững và bảo vệ môi trường sống cho con người. Tại thủ đô Seoul của Hàn Quốc, dự án khôi phục dòng suối Cheonggyecheon và cải tạo hành lang sông Hán từng đối mặt với nhiều ý kiến trái chiều về quy mô di dời. Tuy nhiên, chính quyền thành phố đã thực hiện phương pháp đánh giá tác động xã hội sâu rộng, phân loại chi tiết từng nhóm đối tượng, kết hợp giữa cải tạo đô thị với bảo tồn văn hóa và tái bố trí không gian kinh doanh cho người dân. Kết quả là dải không gian ven sông Hán đã trở thành công viên công cộng khổng lồ, nâng cao chất lượng sống cho toàn bộ cư dân thành phố. Tương tự, tại thủ đô Paris của Pháp với dự án làm sạch sông Seine hay thủ đô London của Anh với quy hoạch hai bên bờ sông Thames, chính quyền các nước này đều phân định rất rõ giữa quy hoạch phát triển không gian tổng thể và phạm vi giải phóng mặt bằng cụ thể. Họ công khai chi tiết dữ liệu thực địa để người dân hiểu rằng việc cải tạo dải ven sông không phải là hành động xóa bỏ cộng đồng cư dân, mà là quá trình tái thiết nhằm gia tăng tiện ích công cộng, giảm thiểu rủi ro thiên tai và nâng cao giá trị quyền thụ hưởng môi trường sống sạch cho cộng đồng.
Bài học từ quốc tế cũng như thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, chìa khóa để đập tan mọi tin đồn thất thiệt chính là sự công khai, minh bạch dữ liệu. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục chủ động cung cấp thông tin kịp thời, rõ ràng về tiến độ, các mốc phân kỳ thực hiện, cũng như các số liệu điều tra xã hội học chi tiết. Sự minh bạch này không chỉ giúp người dân hiểu đúng, hiểu đủ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, mà còn là công cụ hữu hiệu nhất để vô hiệu hóa những luận điệu xuyên tạc, cơ hội.
Một môi trường không gian mạng lành mạnh, an toàn đòi hỏi sự thượng tôn pháp luật và tinh thần trách nhiệm từ mỗi cá nhân tham gia sáng tạo, chia sẻ thông tin. Tự do ngôn luận không đồng nghĩa với tự do bịa đặt, tự do giật gân làm tổn hại đến lợi ích chung của cộng đồng. Việc cố tình lấy con số tổng dân số trong quy hoạch để biến báo thành con số “bị giải tỏa”, nhằm thu hút lượt tương tác hoặc phục vụ cho các động cơ đớn hèn khác, là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật về an ninh mạng, cần phải bị kiểm soát và xử lý nghiêm minh.
Thông điệp quan trọng cần được khắc ghi và lan tỏa rộng rãi là: Dân số trong phạm vi quy hoạch không đồng nghĩa dân số bị giải tỏa. Mỗi người dân khi tiếp cận thông tin trên không gian mạng cần giữ cho mình một thái độ tỉnh táo, tiếp cận thông tin từ các kênh chính thống của Đảng và Nhà nước, không để bị dẫn dắt bởi những tiêu đề sai sự thật. Bảo vệ sự thật, tuân thủ pháp luật và chung tay xây dựng một môi trường mạng văn minh chính là cách thiết thực nhất để mỗi người dân tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bản thân, đóng góp vào sự phát triển ổn định và phồn vinh của đất nước.
