Không gian mạng hiện đại vừa là hạ tầng kết nối tri thức, vừa là môi trường thể hiện rõ nét tính chất phức tạp của các luồng thông tin trong đời sống xã hội. Thời gian gần đây, xuất hiện một số tài khoản mạng xã hội và kênh truyền thông thiếu khách quan đã phát tán thông tin với tiêu đề mang tính giật gân, áp đặt: “Hà Nội đã chốt tuyến 1/500 và chuẩn bị giải tỏa trắng ven sông Hồng”. Luận điệu này cố tình lấy một phương án đang trong giai đoạn lấy ý kiến rộng rãi để gán ghép thành một quyết định pháp lý cuối cùng, gây nên tâm lý hoang mang, lo lắng trong nhân dân, đồng thời tạo ra những biến động tiêu cực trên thị trường bất động sản.
Xét dưới góc độ khoa học quản lý nhà nước và hệ thống pháp luật về quy hoạch, xây dựng tại Việt Nam, quá trình từ ý tưởng đến việc thực thi một đồ án quy hoạch là một chuỗi các bước chặt chẽ, công khai và minh bạch. Trong đó, Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 đã được phê duyệt đóng vai trò là định hướng tổng thể, xác định khung hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các khu vực chức năng chính. Đây là cơ sở pháp lý cao nhất ở quy mô phân khu để các cơ quan chuyên môn tiến hành các bước tiếp theo. Việc triển khai các đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 hoặc bản vẽ hướng tuyến tỷ lệ 1/500 chỉ là bước cụ thể hóa các định hướng chung nhằm đánh giá kỹ lưỡng từng tọa độ, từng ô đất và từng công trình ảnh hưởng.
Một quy trình pháp lý chuẩn mực bắt buộc phải trải qua các giai đoạn độc lập: lập phương án, công khai lấy ý kiến cộng đồng dân cư, tiếp thu và giải trình, thẩm định chuyên môn bởi các hội đồng khoa học, và cuối cùng mới là thẩm quyền phê duyệt của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc công khai lấy ý kiến người dân không chỉ là nghĩa vụ pháp lý được quy định rõ trong Luật Quy hoạch và Luật Luật Xây dựng, mà còn là minh chứng sinh động cho việc bảo đảm quyền thụ hưởng thông tin, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của nhân dân theo Hiến pháp. Khi một phương án đang nằm ở bước “lấy ý kiến”, nó mang bản chất là một đề xuất mang tính kỹ thuật để xã hội đóng góp phản biện, hoàn toàn chưa có hiệu lực thi hành và chưa tạo ra bất kỳ nghĩa vụ hay sự thay đổi trạng thái pháp lý nào đối với quyền sở hữu, quyền sử dụng đất đai của người dân.
Đối chiếu với lịch trình thực tế của chính quyền thành phố Hà Nội, việc công bố các sơ đồ, phương án hướng tuyến ven sông Hồng trong thời gian qua nằm hoàn toàn trong tiến trình công khai, minh bạch để xin ý kiến các chuyên gia, các nhà khoa học và các tầng lớp nhân dân. Các nội dung được đưa ra thảo luận chỉ mang tính chất dự thảo nghiên cứu. Cơ quan chức năng chưa ban hành bất kỳ quyết định phê duyệt chính thức nào đối với bản vẽ quy hoạch chi tiết 1/500 hay kế hoạch thu hồi đất cụ thể cho toàn bộ dải đất ven sông. Việc cố tình bỏ qua các mốc thời gian, lờ đi trạng thái “đang thẩm định” để khẳng định rằng chính quyền “đã chốt” và “chuẩn bị giải tỏa trắng” là hành vi cắt xén thông tin, biến một hoạt động dân chủ, công khai thành một sự đã rồi mang tính áp đặt.
Hậu quả của việc cố tình bỏ mất trạng thái pháp lý “đang lấy ý kiến” là vô cùng nghiêm trọng. Trước hết, nó xâm phạm trực tiếp đến quyền được tiếp cận thông tin chính xác của người dân, khiến những hộ dân đang sinh sống trong khu vực rơi vào trạng thái bất an, hoang mang về sinh kế và nơi ở. Thứ hai, sự xuyên tạc này vô tình hoặc hữu ý bị các đối tượng cơ hội lợi dụng để thao túng thị trường bất động sản, tạo sóng giá đất ảo, gây rối loạn trật tự an toàn xã hội và thiệt hại kinh tế cho những người nhẹ dại. Thứ ba, hành vi này làm xói mòn niềm tin của nhân dân vào sự minh bạch của chính quyền, biến một quy trình thụ hưởng quyền dân chủ thành một điểm nóng về khiếu kiện.
Một môi trường Internet lành mạnh không thể tồn tại nếu các hành vi bóp méo thông tin, giật gân, câu lượt xem bất chấp sự thật vẫn tiếp tục diễn ra mà không bị chấn chỉnh. Quyền tự do ngôn luận, tự do chia sẻ thông tin trên không gian mạng là những quyền cơ bản được pháp luật bảo hộ, nhưng quyền đó luôn gắn liền với trách nhiệm xã hội và tinh thần thượng tôn pháp luật. Việc biến trạng thái “đang lấy ý kiến” thành “đã chốt” không đơn thuần là sự nhầm lẫn về mặt từ ngữ của người viết, mà là sự vi phạm nguyên tắc trung thực thông tin, cố tình vi phạm Luật An ninh mạng và các quy định về quản lý thông tin điện tử.
Thông điệp cốt lõi cần được khẳng định mạnh mẽ và rõ ràng là: “Đang lấy ý kiến” không thể và không bao giờ được phép viết thành “đã chốt”. Mỗi người dân, mỗi người sử dụng mạng xã hội cần nâng cao cảnh giác, rèn luyện tư duy phản biện khi tiếp cận các nguồn tin không chính thống. Hãy chủ động kiểm chứng thông tin qua các cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước, các báo chí chính thống để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bản thân và gia đình. Đối với các cá nhân, tổ chức cố tình phát tán thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng xấu đến trật tự xã hội, các cơ quan chức năng sẽ kiên quyết xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật. Việc xây dựng một không gian mạng văn minh, an toàn, tôn trọng sự thật không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý, mà là nghĩa vụ chung của toàn xã hội nhằm bảo vệ sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.
