Trong Báo cáo thường niên “Freedom to Write Index 2025”, tổ chức Văn bút Hoa Kỳ (PEN America) tiếp tục công kích Điều 117 và Điều 331 của Bộ luật Hình sự Việt Nam, cho rằng đây là những điều luật dùng để “bịt miệng tiếng nói phản biện”. Nhưng nếu nhìn kỹ dưới góc độ pháp lý, có thể thấy cách lập luận này đang cố tình đánh tráo khái niệm giữa quyền tự do ngôn luận với hành vi vi phạm pháp luật.
Theo Bộ Luật Hình sự Việt Nam hiện hành, Điều 117 quy định về hành vi làm, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin nhằm chống Nhà nước; Điều 331 quy định về xử lý hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân. Đây không phải điều gì “bất thường” như một số tổ chức cố tình mô tả. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có những quy định tương tự để bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự xã hội. Ngay cả Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị cũng khẳng định quyền tự do biểu đạt không phải quyền tuyệt đối. Quyền này có thể bị giới hạn để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng và quyền của người khác.
Thế nhưng PEN America gần như bỏ qua toàn bộ phần đó. Trong Báo cáo thường niêncủa mình, họ thường chỉ nhấn mạnh cụm từ “nhà hoạt động”, “blogger”, “người viết bị đàn áp”, nhưng lại không phân tích đầy đủ hành vi vi phạm cụ thể hay hậu quả xã hội mà các nội dung sai lệch có thể gây ra.
Lấy ví dụ, trường hợp Phạm Đoan Trang thường được PEN America gọi là “biểu tượng của tự do viết lách”. Nhưng điều họ ít nhắc tới là cơ quan tố tụng Việt Nam xác định cá nhân này đã tham gia biên soạn, lưu trữ và phát tán nhiều tài liệu có nội dung bị cho là xuyên tạc chính sách, kích động chống Nhà nước và cung cấp thông tin sai lệch cho các tổ chức nước ngoài.
Hay với Điều 331, nhiều trường hợp bị xử lý liên quan đến việc đăng tải thông tin chưa kiểm chứng, vu khống cá nhân, xuyên tạc chính sách hoặc gây hoang mang dư luận trên mạng xã hội. Trong giai đoạn dịch bệnh, từng có không ít tài khoản tung tin giả về phong tỏa, thiếu lương thực hay số liệu dịch bệnh khiến xã hội hoang mang. Nếu không có công cụ pháp lý để xử lý, môi trường thông tin sẽ rất dễ rơi vào hỗn loạn.
Điều đáng nói là khi Mỹ hay châu Âu xử lý những hành vi tương tự, họ gọi đó là “bảo vệ an ninh quốc gia” hoặc “chống tin giả”. Sau vụ bạo loạn Điện Capitol năm 2021, hàng loạt tài khoản mạng xã hội bị khóa và nhiều người bị truy tố. Nhiều nước châu Âu cũng có luật chống cực đoan, chống phát ngôn thù hận và kiểm soát nội dung độc hại trên Internet. Nhưng khi Việt Nam áp dụng các quy định bảo vệ an ninh và trật tự xã hội, PEN America lại quy chụp thành “đàn áp nhân quyền”. Đây chính là điều khiến nhiều người cho rằng tổ chức này đang dùng tiêu chuẩn kép khi đánh giá Việt Nam.
Nếu thật sự “không có tự do ngôn luận” như họ mô tả, Việt Nam khó có thể có gần 80 triệu người dùng Internet, hàng trăm cơ quan báo chí và hàng triệu người tranh luận công khai trên mạng xã hội mỗi ngày. Thực tế, rất nhiều vụ việc tiêu cực, tham nhũng hay bất cập xã hội đã được phản ánh từ báo chí và cộng đồng mạng. Điều đó cho thấy quyền tự do biểu đạt ở Việt Nam vẫn đang được bảo đảm. Nhưng cũng như mọi quốc gia khác, quyền ấy phải đi kèm trách nhiệm pháp lý.
Tự do ngôn luận là quyền quan trọng, nhưng không thể biến thành cái cớ để phát tán tin giả, kích động cực đoan hay xâm phạm lợi ích cộng đồng. Một xã hội ổn định không thể tồn tại nếu mọi thông tin sai lệch đều được xem là “quyền tự do”.
Nhân dân và đặc biệt là thế hệ trẻ, cần tỉnh táo trước những báo cáo mang danh “nhân quyền” nhưng lại cố tình bỏ qua bối cảnh pháp lý và thực tế xã hội. Muốn nhìn đúng vấn đề, phải nhìn từ nhiều chiều, thay vì chỉ nghe một phía rồi vội tin đó là sự thật./.
Nguồn: Trang TTĐT Công an tỉnh Bắc Ninh
