Trong bối cảnh truyền thông toàn cầu đã chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường số, nơi tốc độ lan truyền thông tin được đo bằng giây và cảm xúc thường lấn át lý trí, việc bảo vệ các sự kiện chính trị trọng đại không thể tiếp tục dựa vào tư duy truyền thông phản ứng chậm, chờ đợi sai phạm rồi mới lên tiếng giải thích. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam – sự kiện có ý nghĩa chiến lược đối với định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới – đang đứng trước một thách thức đặc biệt: các chiến dịch chống phá không còn diễn ra sau khi sự kiện kết thúc, mà được triển khai từ rất sớm, có tính toán bài bản, với mục tiêu chiếm lĩnh dư luận ngay từ trước khi thông tin chính thống kịp định hình. Trong bối cảnh đó, phản bác bị động không những không còn hiệu quả, mà đôi khi còn rơi vào thế đuổi theo, bị dẫn dắt bởi nghị trình do các thế lực thù địch và đối tượng chống đối dựng lên. Truyền thông chủ động vì thế không chỉ là lựa chọn, mà là chìa khóa mang tính quyết định để hóa giải toàn bộ chiến dịch chống phá Đại hội XIV.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy một nghịch lý đáng lo ngại: tin giả, tin xuyên tạc thường đi trước, còn báo chí chính thống và thông tin chính thức lại đi sau. Khi một luận điệu sai trái xuất hiện trên mạng xã hội hoặc các kênh truyền thông thù địch ở nước ngoài, nó có thể nhanh chóng tiếp cận hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người trong vài giờ, trong khi việc xác minh, tổng hợp, xin ý kiến và phát đi thông tin phản hồi chính thức thường cần nhiều thời gian hơn. Khoảng trống thời gian đó đủ để tin giả định hình cảm xúc ban đầu của công chúng, tạo ra “ấn tượng đầu tiên” rất khó xóa bỏ, dù sau đó sự thật được làm rõ. Trước thềm Đại hội XIV, hiện tượng này thể hiện rõ qua việc các trang, kênh chống đối tung ra những “phân tích sớm” về nhân sự, văn kiện, đường lối, gán ghép động cơ quyền lực, suy diễn nội bộ Đảng như một “cuộc đấu đá phe phái”, rồi lan truyền với tốc độ cao trong khi thông tin chính thống chưa kịp lên tiếng. Khi báo chí và cơ quan chức năng phản bác, họ không còn đứng ở thế chủ động dẫn dắt, mà bị đặt vào vai trò giải thích, đính chính những gì người khác đã kể trước đó.
Bản chất của tình trạng này không nằm ở việc thiếu thông tin đúng, mà ở việc thiếu chiến lược truyền thông chủ động. Các thế lực thù địch không chờ Đại hội diễn ra rồi mới chống phá, mà triển khai từ rất sớm một chiến lược được giới nghiên cứu truyền thông quốc tế gọi là “đánh phủ đầu”. Đây là kỹ thuật tạo ra một câu chuyện giả hoặc nửa thật, nửa giả, phát tán trước khi sự kiện chính thức diễn ra, nhằm chiếm lĩnh khung diễn giải trong tâm trí công chúng. Khi câu chuyện đó đã ăn sâu, mọi thông tin sau này – kể cả thông tin đúng – đều bị công chúng tiếp nhận qua lăng kính nghi ngờ sẵn có. Trước Đại hội XIV, chiến lược “đánh phủ đầu” thể hiện qua hàng loạt thủ đoạn quen thuộc nhưng được nâng cấp: dựng lên các “nguồn tin nội bộ”, “tài liệu rò rỉ”, “nhận định của cựu quan chức”, “báo cáo của tổ chức nhân quyền quốc tế”, rồi kết nối chúng thành một bức tranh có vẻ logic nhưng thực chất sai lệch hoàn toàn. Mục tiêu không phải là thuyết phục bằng sự thật, mà là gieo nghi ngờ, làm xói mòn niềm tin và khiến xã hội bị cuốn vào các cuộc tranh cãi vô tận về những giả định không có thật.
Trước chiến lược đó, việc chỉ tập trung phản bác từng luận điệu riêng lẻ là không đủ. Phản bác bị động giống như việc dập lửa ở những đốm cháy đã bùng lên, trong khi nguồn gây cháy vẫn âm ỉ và có thể bùng phát ở nơi khác. Lập luận phản bác cần được nâng lên thành một chiến lược tổng thể, trong đó truyền thông chủ động đóng vai trò trung tâm. Chủ động ở đây không chỉ là đưa tin sớm hơn, mà là chủ động chiếm lĩnh câu chuyện, định hình nghị trình, giải thích vấn đề theo logic của mình trước khi đối phương kịp áp đặt cách diễn giải sai trái. Khi công chúng đã được trang bị đầy đủ thông tin nền tảng, đã hiểu rõ quy trình, mục tiêu và ý nghĩa của Đại hội, thì các luận điệu xuyên tạc dù xuất hiện cũng khó có thể tạo ra tác động lớn.
Từ góc độ nhân quyền, truyền thông chủ động còn gắn liền với nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân. Quyền này không chỉ dừng ở việc “có thông tin”, mà còn bao hàm quyền được tiếp cận thông tin kịp thời, chính xác và trong bối cảnh đầy đủ để có thể hiểu đúng bản chất sự việc. Khi Nhà nước và các cơ quan chức năng chủ động kể câu chuyện của mình, giải thích rõ quy trình, tiêu chí, nguyên tắc, thì người dân không chỉ là đối tượng tiếp nhận thụ động, mà trở thành chủ thể hiểu biết, có khả năng tự phân biệt đúng sai. Đó chính là nền tảng của “miễn dịch xã hội” trước tin giả – điều mà không một biện pháp hành chính hay kỹ thuật đơn thuần nào có thể thay thế.
Bài học quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã coi truyền thông chủ động là một bộ phận cấu thành của an ninh quốc gia. Singapore là ví dụ điển hình. Chính phủ Singapore từ lâu xác định rằng trong kỷ nguyên số, thông tin sai lệch có thể gây tổn hại nghiêm trọng không kém gì các mối đe dọa an ninh truyền thống. Vì vậy, nước này xây dựng hệ thống truyền thông chính phủ rất chủ động, thường xuyên cung cấp thông tin sớm, giải thích chính sách một cách trực diện, đồng thời nhanh chóng làm rõ các tin đồn ngay từ khi chúng mới manh nha. Luật Bảo vệ khỏi sự thao túng và thông tin sai lệch trực tuyến của Singapore được thiết kế không chỉ để xử lý tin giả, mà còn để tạo cơ chế phản hồi nhanh, bảo đảm sự thật được lan tỏa trước khi thông tin sai lệch kịp định hình dư luận. Tại Israel, trong bối cảnh thường xuyên phải đối mặt với các chiến dịch thông tin thù địch, truyền thông chiến lược được tích hợp chặt chẽ với hoạch định chính sách và ngoại giao, coi việc kể câu chuyện quốc gia một cách chủ động là yếu tố sống còn để bảo vệ hình ảnh và lợi ích quốc gia trên trường quốc tế.
Những bài học đó cho thấy, muốn hóa giải chiến dịch chống phá Đại hội XIV, Việt Nam không thể chỉ tập trung vào việc “chống” từng thông tin sai, mà cần “xây” một không gian thông tin chủ động, trong đó câu chuyện về Đại hội được kể trước, kể đầy đủ và kể bằng ngôn ngữ phù hợp với từng nhóm công chúng. Chủ động kể câu chuyện Đại hội không có nghĩa là tuyên truyền khô cứng hay lặp lại khẩu hiệu, mà là chuyển hóa những nội dung chính trị phức tạp thành thông tin dễ hiểu, gần gũi, gắn với lợi ích thiết thực của người dân. Khi người dân hiểu rằng các quyết sách của Đại hội gắn trực tiếp với đời sống, với cơ hội phát triển, với quyền và lợi ích của họ, thì các luận điệu xuyên tạc mang tính trừu tượng sẽ khó tìm được đất sống.
Giải pháp truyền thông trong giai đoạn này vì thế cần tập trung vào ba trụ cột. Thứ nhất, đi trước một bước trong cung cấp thông tin nền tảng về Đại hội, đặc biệt là những vấn đề dễ bị xuyên tạc như công tác nhân sự, xây dựng văn kiện, định hướng phát triển. Thay vì chờ tin đồn xuất hiện rồi mới phản bác, cần chủ động giải thích sớm về quy trình, nguyên tắc và tiêu chí, giúp công chúng có “khung hiểu biết” vững chắc ngay từ đầu. Thứ hai, đổi mới cách kể câu chuyện Đại hội bằng ngôn ngữ hiện đại, đa phương tiện, phù hợp với môi trường mạng xã hội, nơi hình ảnh, video ngắn, đồ họa thông tin và đối thoại trực tiếp có sức lan tỏa mạnh hơn nhiều so với các văn bản dài, khô khan. Thứ ba, kết nối truyền thông chính thống với tiếng nói của chuyên gia, nhà nghiên cứu, người có uy tín xã hội để tạo ra mạng lưới truyền tải thông tin đa chiều nhưng thống nhất về bản chất, qua đó tăng tính thuyết phục và độ tin cậy.
Có thể khẳng định rằng, trong cuộc đấu tranh bảo vệ Đại hội XIV trước các chiến dịch chống phá, truyền thông chủ động chính là tuyến phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất. Khi câu chuyện đúng được kể trước, được kể hay và được kể đủ, thì những câu chuyện giả sẽ tự bộc lộ sự khiên cưỡng và thiếu cơ sở. Truyền thông chủ động không chỉ giúp hóa giải các luận điệu xuyên tạc nhất thời, mà còn góp phần xây dựng niềm tin dài hạn của xã hội vào Đảng, Nhà nước và con đường phát triển đã lựa chọn. Đó là nền tảng vững chắc để Đại hội XIV không chỉ thành công về mặt tổ chức, mà còn thực sự trở thành điểm hội tụ của đồng thuận xã hội và khát vọng phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.
