BBT xin gửi tới các ban bài dịch bài báo cùng tên của nhà báo Jack Rasmus do ông Ngô Mạnh Hùng dịch. Đây là kết quả “giám sát” dòng lưu chuyển các gói cứu trợ của Chính phủ Mỹ. Chỉ có 500 tỷ trong số 3 ngàn tỷ USD gói cứu trợ Đạo luật Cares đầu tiên (4/2020) là “thực chi” cho “hỗ trợ thu nhập và trợ cấp thất nghiệp cho người lao động”. Còn gói 900 tỷ USD mới đây, thực chất có đúng như số lượng được chi ra mới như báo chí Việt Nam lan truyền?
====
Khi năm 2020 kết thúc, Quốc hội Mỹ dự kiến thông qua dự luật chi tiêu “Covid Relief” (cứu trợ Covid) trị giá 900 tỷ đô la. Nhưng đừng nhầm. Đó là đề xuất của lãnh đạo Thượng viện Mitch McConnell. Và nó sẽ hầu như không hề có tác dụng làm chậm sự suy thoái của nền kinh tế Mỹ, thậm chí còn dự báo kéo theo suy thoái kép vào đầu năm tới.
Đừng nhầm lẫn khoản chi tiêu mới như một dự luật “kích cầu”. Nó sẽ không kích thích nền kinh tế nhiều, nếu có. Một biện pháp kích thích đòi hỏi chi tiêu ròng mới đáng kể, trong khi ở đây hầu hết các thỏa thuận chỉ là sự tiếp tục của các mức chi tiêu trong quá khứ, và trong một số ví dụ đáng chú ý, chính lại là việc giảm mức chi tiêu. Điều tương tự cũng có thể được nói đối với luật đồng hành để giữ tài trợ cho chính phủ liên bang Hoa Kỳ. Đó là 1,4 nghìn tỷ đô la khác, nhưng cũng chỉ là chi tiêu cũ. Tuy nhiên, chúng ta lại được nghe từ các phương tiện truyền thông chính thống, rằng đây là gói chi tiêu tổng cộng 2,3 nghìn tỷ đô la, lớn thứ hai trong lịch sử Hoa Kỳ (lớn thứ nhất là Đạo luật Cares tháng 3 vừa qua mà các phương tiện truyền thông tương tự vẫn xuyên tạc là gói 3 nghìn tỷ đô la).
Theo hồ sơ, Đạo luật Cares 3 nghìn tỷ đô la đó chỉ có 1,4 nghìn tỷ đô la chi tiêu thực tế đổ vào nền kinh tế Hoa Kỳ. Hơn 1 nghìn tỷ đô la cho vay ban đầu dành cho các tập đoàn vừa và lớn, và 11 thị trường tài chính, chưa bao giờ được Cục Dự trữ Liên bang chi ra. Ngoài ra, 650 tỷ đô la trong số 3 nghìn tỷ đô la trên sự thật chỉ là cắt giảm thuế cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp. Khoản chi thực tế duy nhất ảnh hưởng đến nền kinh tế thực và GDP là 500 tỷ đô la cho việc hỗ trợ thu nhập và trợ cấp thất nghiệp cho người lao động, cộng với 525 tỷ đô la cho vay và trợ cấp cho 5 triệu trong số 31,7 triệu doanh nghiệp nhỏ của Hoa Kỳ, cộng với 100 tỷ đô la cho vay dòng chính của Cục Dự trữ Liên bang và dưới 100 tỷ đô la nữa cũng của Fed cho các khoản cho vay khác. Vì vậy, số tiền chi tiêu thực tế của Đạo luật Cares tháng Ba ít hơn một nửa so với 3 nghìn tỷ đô la được các phương tiện truyền thông loan báo.
Đó chính là “hoá đơn” của Mitch McConnell. Kể từ khi Đạo luật Cares được thông qua (bổ sung vào tháng 4), McConnell đã khẳng định gói tiếp theo sẽ không quá 500 tỷ USD. Đó là tuyên bố của anh ta từ tháng 6. Nhóm Pelosi-Shumer đã thông qua một đề xuất kích thích thực sự trị giá 3,2 nghìn tỷ đô la tại Hạ viện Hoa Kỳ được gọi là Đạo luật Anh hùng vào cuối tháng Năm. McConnell đã từ chối nó suốt sáu tháng qua.
Pelosi-Shumer đã giảm 3,2 nghìn tỷ USD xuống 2,2 nghìn tỷ USD vào tháng 8. Điều đó cũng bị bác bỏ bởi McConnell và chính quyền Trump, những người đã tham gia vào một cuộc đàm phán chiến thuật giả mạo “cảnh sát cứng/cảnh sát mềm” kể từ tháng 7 được thiết kế để phá vỡ các đề xuất của Đảng Dân chủ. Cuối cùng, Dân chủ cũng đã “thành công” trong thương vụ trị giá 900 tỷ USD sắp được ký kết này. Vì Cộng hoà đoán, đảng Dân chủ trước sau cũng sẽ phải đầu hàng.
Đây là lý do tại sao 900 tỷ đô la là đề xuất của McConnell: Số tiền này là 500 tỷ đô la mà anh ta đã nhấn mạnh từ tháng 6 cộng với 435 tỷ đô la mà Bộ trưởng Tài chính, Mnuchin, đã lấy lại từ Cục Dự trữ Liên bang vào đầu tháng này. Đó chính là khoảng 900 tỷ đô la mà McConnell đã đồng ý. 435 tỷ USD được Fed cấp lại là số tiền mà đảng Dân chủ đồng ý trong Đạo luật Cares tháng 3 để Fed cho các công ty vừa và lớn vay, về mặt lý thuyết là cho các công ty đầu tư mở rộng sản xuất và thuê mướn. Điều đó đã không xảy ra, các tập đoàn lớn đặc biệt không muốn tiền từ Fed và các ngân hàng của nó. Họ đã có sẵn tiền mặt. Riêng trái phiếu doanh nghiệp, mới chỉ các tập đoàn trong danh sách Fortune 500 đã huy động được hơn 2,2 nghìn tỷ USD – nhờ chính sách khác của Fed là giảm lãi suất (và lãi suất trái phiếu) xuống gần bằng không.
Vì vậy, số tiền được của Fed vào tháng 3 đã chưa bao giờ được sử dụng, và Mnuchin chỉ đơn giản là lấy lại số tiền đó vào đầu tháng này, đưa cho McConnell, để thêm vào 500 tỷ USD của mình. Và bạn có nó rồi đấy! Thì đấy! Thỏa thuận sắp tới là 900 tỷ đô la.
Gói McConnell gồm các khoản dự kiến chi như sau:
+ 325 tỷ cho các khoản tài trợ dành cho doanh nghiệp nhỏ (135 tỷ trong số đó là còn lại từ tháng 3).
+ 166 tỷ cho khoản trợ cấp thu nhập một lần 600 đô la/người (giảm một nửa so với 1.200 đô la/người như thông báo trước đây) cho các gia đình trung lưu có việc làm nhưng có thu nhập dưới 100.000 đô la/năm.
+ 120 tỷ cho khoản 300 đô la/tuần trợ cấp thất nghiệp (trong 90 ngày và cũng chỉ bằng một nửa mức 600 đô la/tuần thông báo).
+ 45 tỷ cho vận chuyển (bao gồm 15 tỷ cho các hãng hàng không vốn đã được nhận hàng tỷ đô la tiền mặt).
+ 13 tỷ cho phiếu thực phẩm (mặc dù vậy, 20% gia đình Mỹ hiện vẫn thiếu lương thực).
+ 25 tỷ hỗ trợ tiền thuê nhà (trong một tháng tạm hoãn trục xuất đối với 11,4 triệu người không trả được số tiền thuê nhà mà họ nợ tổng cộng hơn 70 tỷ đô la).
+ Phần còn lại dành cho trường học, phân phối vắc-xin, bệnh viện và một số chi tiêu khác.
Việc giảm mức trợ cấp thất nghiệp và trợ cấp thu nhập một lần thể hiện ít nhất 150 tỷ đô la đến 200 tỷ đô la/tháng, mỗi tháng, được tính từ mức chi tiêu trước đó của hộ gia đình. Đó là không tính “hiệu ứng cấp số nhân” của nó. Đó là mức giảm hàng trăm tỷ đô la trong chi tiêu của người tiêu dùng và do đó GDP của Hoa Kỳ sẽ sụt giảm nghiêm trọng vào tháng Giêng!
Trong khi đó, nếu duy trì được mức chi tiêu trước đó cũng đã khiến nền kinh tế Mỹ chậm lại nhanh chóng trong quý IV năm 2020! Có nghĩa là nền kinh tế Hoa Kỳ đang trượt vào suy thoái kép.
Sau khi suy sụp từ 2 quý đầu năm, từ mức -10,5% (âm 10,5%) vào đầu năm 2020, nền kinh tế đã phục hồi trong một thời gian ngắn một phần do sớm mở cửa trở lại vào quý thứ ba năm 2020. Đó là mức phục hồi 7,4% so với sự sụp đổ -10,5%. Nói cách khác, chỉ bớt được 2/3 so với GDP bị mất. Và đó cũng chỉ là phục hồi ngắn hạn (không nên nhầm lẫn với sự phục hồi bền vững), để rồi suy thoái đã tái phát nghiêm trọng trong quý 4 này. Theo ước tính của nhiều nhà kinh tế, thậm chí cả những người điều hành chính của quốc gia, là GDP của Mỹ sẽ tăng trưởng tốt nhất cũng chỉ khoảng 1,5% trong quý này so với mức – 10,5%, tức là tiếp tục âm so với 7,4% của quý 3.
Doanh số bán lẻ giảm nhẹ trong tháng 10 và sau đó giảm mạnh -1,1% trong tháng 11 gần đây. Nó có thể sẽ trở nên tiêu cực hơn vào tháng 12. Ngay cả mức tăng được công bố trong lĩnh vực Sản xuất và Xây dựng (chỉ chiếm 20% nền kinh tế) hiện cũng đang có dấu hiệu chậm lại. Các chỉ số về sản xuất và chế tạo công nghiệp ở khu vực Chicago và các bang Trung Đại Tây Dương thì đang chậm lại mạnh mẽ.
Nhiều nhà nghiên cứu đang dự báo về một sự co hẹp kinh tế trên diện rộng – tức là một cuộc suy thoái kép về kỹ thuật – trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 3 sắp tới. Điều đó bao gồm nghiên cứu của ngân hàng JP Morgan. Cũng tương tự như ngân hàng này đã dự đoán vào tháng 3 vừa qua khi khủng hoảng kinh tế xuất hiện. Như trong tất cả các trường hợp của đại suy thoái, thường xảy ra suy giảm hai lần và đôi khi suy giảm ba lần. Đại suy thoái 2.0 của năm 2020 ngày nay không phải là ngoại lệ.
Chính trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ tiếp tục suy thoái trong quý IV và khả năng ngày càng gia tăng thực trạng co rút thực sự lần thứ hai vào đầu năm 2021, Quốc hội mới phải thông qua gói McConnell 900 tỷ đô la nói trên.
Điều quan trọng là phải hiểu rằng đó hoàn toàn không phải là một đề xuất kích thích kinh tế. Đây chỉ là dự luật “giảm nhẹ” yếu nhất có thể. Giảm nhẹ chỉ là việc cầm cự về thời gian (30-90 ngày) cho đến khi một kích thích thực sự có thể được thông qua. Ngay cả Đạo luật Cares vào tháng 3/2020 đã được chính những người ủng hộ Quốc hội thừa nhận chỉ là một biện pháp giảm thiểu, không phải là một biện pháp kích thích.
Đề xuất trị giá 900 tỷ đô la này của McConnell thậm chí còn ít hơn một biện pháp giảm thiểu. Nói đúng hơn thì nó chỉ là một biện pháp giảm nhẹ tạm thời, để có thể “mua” thời gian 60 ngày để bù đắp một phần cho cơn co thắt sắp tới.
Hơn nữa, người ta không nên cho rằng tất cả 900 tỷ đô la – hoặc thậm chí một phần của nó – sẽ thực sự xâm nhập vào nền kinh tế thực của Hoa Kỳ. Ngoài việc giảm mức trợ cấp thất nghiệp, không phải tất cả số tiền 325 tỷ đô la dành cho doanh nghiệp nhỏ PPP sẽ sớm được chi, hoặc thậm chí là hoàn toàn không được chi. Các nghiên cứu và thực tế cho thấy một phần lớn gói “cứu trợ” tháng 3 vừa qua đã không hề được chi ra. Và phần lớn trong số được sử dụng lại không được sử dụng hỗ trợ cho người lao động, như luật đã đề xuất vào tháng 3, mà chỉ để trả nợ kinh doanh hoặc được sử dụng để tăng tích luỹ của các tài phiệt, được các doanh nghiệp lừa đảo thao tác qua ngân hàng để chuyển vào tài khoản của họ.
Hầu như không có sự giám sát nào đối với việc sử dụng 525 tỷ đô la từ Đạo luật Cares tháng 3 trong suốt chín tháng qua, nó sẽ rất đáng kể nếu thậm chí chỉ một nửa trong số 325 tỷ đô la thực sự được chi tiêu. Điều tương tự cũng có thể nói đối với phần lớn 44 tỷ đô la hiện được phân bổ cho các hãng hàng không và các doanh nghiệp vận tải khác. Và ngay cả trong trường hợp 82 tỷ đô la thực sự được chi cho các trường học và cao đẳng. Tất cả đã không được chi tiêu và do đó sẽ không tạo ra một kích thích hoặc giảm thiểu thực tế nào đối với nền kinh tế thực.
Trong ngắn hạn, trong gói 900 tỷ đô la nói trên cùng lắm sẽ chỉ có 2/3 là cao nhất thực sự được chi tiêu và đi vào nền kinh tế Hoa Kỳ và GDP trong quý tới. Đó thậm chí không phải là một sự “giảm nhẹ”, trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ đang nhanh chóng giảm tốc vào cuối năm 2020 và hiện đang tiếp tục diễn ra.
Vòng quay của đảng doanh nghiệp Dân chủ đang bắt đầu. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo đảng Dân chủ – tức là cánh công ty của đảng đó – đang xoay chuyển sự đầu hàng đối với McConnell, và đó mới chỉ là đạo luật đầu tiên trong số các đạo luật sắp ban hành sau khi Biden được nhậm chức vào ngày 20/1/2021. Đó chính là cách họ bán câu chuyện cho công chúng.
Đừng mong đợi gì nhiều về luật chi tiêu tài chính sắp ra mắt sau tháng 1/2021. Điều đó đặc biệt đúng nếu McConnell vẫn nắm quyền kiểm soát Thượng viện, điều này là có nhiều khả năng, và đặc biệt trong trường hợp nếu đảng Cộng hòa giành chiến thắng ở Thượng viện khi kết thúc nhiệm kỳ bầu cử vào ngày 5/1/2021. McConnell sẽ tiếp tục nói “Không, Không!” với tất cả mọi thứ được đề xuất tại Quốc hội nếu anh ta giữ quyền kiểm soát Thượng viện.
Các đảng viên Dân chủ thật ngây thơ khi nghĩ rằng, sau khi đồng ý với 900 tỷ đô la, McConnell chỉ sau 45 ngày sẽ đồng ý thêm bất cứ điều gì về chi tiêu tài khóa khẩn cấp từ tháng 2 đến tháng 3/2021!
Trong kịch bản này, khi nền kinh tế Mỹ có khả năng rơi vào suy thoái kép vào năm tới, Biden sẽ bị ngăn tiếp cận với bất kỳ khoản chi tiêu mới nào thông qua Lệnh hành pháp và các hành động khác của tổng thống. Nhưng chính sách khôi phục đảng phái lưỡng đảng đã được công bố của ông ta với McConnell sẽ đảm bảo rằng Biden sẽ đi chậm, nếu có cố gắng để đi một chút, sử dụng quyền điều hành bằng các sắc lệnh. Ông ta có thể làm rất nhiều, nhưng ông ta sẽ không làm. Ông ta sẽ lại mở rộng bàn tay lưỡng đảng cho McConnell, giống như Obama trong nhiều năm; và một lần nữa con chó của đảng Cộng hòa sẽ cắn vào tay, rất ít có thay đổi.
Tóm lại, những gì chúng ta có trong “hóa đơn cứu trợ” 900 tỷ đô la đang chờ xử lý hầu như không có chút cứu trợ nào. Ngay cả trong 90 ngày tiếp theo; đó là một biện pháp giảm nhẹ, một biện pháp thậm chí hầu như không đủ tiêu chuẩn như một biện pháp giảm nhẹ. 900 tỷ đô la chắc chắn sẽ không xoay chuyển động lực và quỹ đạo của nền kinh tế Mỹ đang nhanh chóng chậm lại và cuộc suy thoái kép sắp xảy ra vào năm 2021.
Nhưng có điều gì mà phải lo lắng? Thị trường chứng khoán đang đạt kỷ lục hàng ngày. Tiền từ Fed để đầu tư bởi các tập đoàn, quỹ đầu cơ, công ty cổ phần tư nhân và các nhà đầu cơ chuyên nghiệp khác hầu như đều được miễn phí. Nhiều khoản cắt giảm thuế kinh doanh đang được bổ sung trong luật đang chờ xử lý đối với 650 tỷ đô la được thông qua vào tháng 3/2020 trong Đạo luật Cares (và khoản 4 nghìn tỷ đô la đã được thông qua trước đó vào năm 2018 – 2019). Cần biết rằng, mới tính đến tháng 8 vừa qua, 651 tỷ phú Hoa Kỳ đã giàu thêm tới 1 nghìn tỷ đô la!
Ngoài ra, về việc Trump rời Nhà Trắng… Có thể! (nếu ông ta không tuyên bố thiết quân luật trước).
===
Facebooker Ngô Mạnh Hùng thắc mắc “Không hiểu các lều nhà ta lấy đâu ra thông tin “Mỹ dành gần 170 triệu đô la cho Việt Nam trong gói cứu trợ Covid 900 tỷ đô”. Nếu là khoản “liên quan chất độc màu da cam” thì là cam kết từ trước, thực ra là phải đền bù cho tội ác chiến tranh; còn nếu liên quan “hoà giải” thì là khoản gì không biết luôn, và có chuyển thì nó sẽ có điều kiện “mua hàng hoá Mỹ”!
