Bài viết “Ngọn hải đăng độc lập: Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (DRV)” của nhà báo Rainer Werning (NachDenkSeiten, ngày 2/9/2025) khái quát bối cảnh, diễn biến và hệ quả của sự kiện lịch sử 2/9/1945. Tác giả đặt sự kiện Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh trong dòng chảy lịch sử thế giới sau Thế chiến II, khi Nhật đầu hàng và các đế quốc phương Tây muốn tái lập quyền thống trị. Bài viết nhấn mạnh rằng Việt Nam giành độc lập từ tay Nhật chứ không phải Pháp, đồng thời nêu bật vai trò lãnh đạo, tổ chức và sức mạnh đoàn kết của Việt Minh dưới sự dẫn dắt của Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp. Tác giả cũng phân tích chiến lược bành trướng quân sự – kinh tế của Nhật tại Đông Á, tình cảnh nhân dân Việt Nam chịu áp bức và nạn đói khủng khiếp 1944–1945. Sau khi Nhật sụp đổ, Việt Minh tận dụng khoảng trống quyền lực, giành chính quyền và khai sinh nhà nước VNDCCH.
Bài viết đi sâu vào tiến trình tiếp theo: Hiệp định Geneva 1954, sự chia cắt đất nước, thất bại của Pháp, sự can dự ngày càng sâu của Mỹ, chiến tranh Việt Nam và hậu quả khốc liệt đối với cả Việt Nam lẫn Mỹ. Tác giả nêu rõ những hệ lụy: hơn 1 triệu người Việt Nam thiệt mạng, 7,1 triệu tấn bom được ném xuống, môi trường và xã hội bị tàn phá nặng nề. Cuối cùng, tác giả khẳng định ngày 2/9/1945 là cột mốc mở ra con đường độc lập, thống nhất cho Việt Nam, bất chấp những cuộc chiến tranh kéo dài sau đó.
Dưới góc nhìn của tác giả, bài báo thể hiện tính khách quan, Rainer Werning trình bày sự kiện bằng một góc nhìn lịch sử – chính trị khá chi tiết, dựa nhiều vào mốc sự kiện và trích dẫn học giả phương Tây (Gabriel Kolko, Der Spiegel, Nick Turse…).Ông tái hiện bối cảnh thế giới và khu vực, qua đó đặt cách mạng Việt Nam trong tương quan quốc tế. Đây là cách tiếp cận làm nổi bật tính tất yếu lịch sử của độc lập Việt Nam.
Tác giả thể hiện góc nhìn thiện cảm với Việt Nam, ghi nhận vai trò lãnh đạo của Hồ Chí Minh và tập thể Việt Minh, khẳng định sự kiện 2/9/1945 là một mốc son chính đáng, chứ không phải “ngẫu nhiên” hay “được ban phát”. Bài viết cũng phê phán thái độ ngạo mạn, sai lầm của phương Tây (Pháp, Mỹ) khi cố tình duy trì ách thống trị hoặc áp đặt “thuyết domino”. Điều này cho thấy tác giả có lập trường phê phán chủ nghĩa thực dân và can thiệp đế quốc.
Mặc dù nêu cao giá trị độc lập, bài viết vẫn có xu hướng tiếp cận theo “lăng kính Âu – Mỹ”: nhiều chỗ nhấn mạnh tới cách nhìn của báo chí phương Tây, hoặc đặt Việt Nam trong vị trí “điển hình nạn nhân chiến tranh lạnh” thay vì khai thác sâu động lực nội tại của dân tộc Việt Nam. Hơn nữa, tác giả chưa phân tích nhiều về đóng góp tích cực của VNDCCH sau 1945 (cải cách xã hội, xây dựng thể chế, tinh thần đại đoàn kết), mà chủ yếu tập trung vào chiến tranh và mâu thuẫn Đông – Tây.
Nhìn chung, dù còn hạn chế, bài viết mang giá trị định hướng dư luận quốc tế: khẳng định chính nghĩa của cách mạng Việt Nam, vạch trần sự can thiệp thô bạo của thực dân cũ và đế quốc mới. Việc gọi ngày 2/9/1945 là “ngọn hải đăng độc lập” thể hiện sự thừa nhận và tôn trọng vai trò tiên phong của Việt Nam trong phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á.
👉 Đánh giá chung: Góc nhìn của Rainer Werning là tích cực, khách quan ở mức độ cao và có tính phê phán phương Tây rõ rệt. Tuy nhiên, bài viết vẫn chịu ảnh hưởng của cách phân tích phương Tây, thiên về mô tả chiến tranh và can thiệp bên ngoài hơn là làm nổi bật nội lực dân tộc Việt Nam. Dù vậy, nó vẫn là một đóng góp hữu ích trong việc khẳng định giá trị lịch sử và ý nghĩa toàn cầu của sự kiện 2/9/1945.
Link tham khảo bài viết trên của tác giả: https://www.nachdenkseiten.de/?p=138183
