Để thanh niên chuyển tiếp thuận lợi từ học tập sang việc làm và duy trì công việc ổn định, cần một lộ trình hỗ trợ xuyên suốt từ hướng nghiệp, đào tạo đến trải nghiệm thực tế và nâng cao kỹ năng trong quá trình làm việc. Các đại biểu đề xuất đưa doanh nghiệp tham gia sớm vào đào tạo, đồng thời kết nối nguồn lực quốc tế với nhu cầu cụ thể của địa phương, cơ sở giáo dục và các nhóm thanh niên yếu thế.
Ngày 31/7 tại Hà Nội, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam tổ chức Hội thảo chuyên đề “Thúc đẩy hợp tác với các đối tác quốc tế nhằm phát triển kỹ năng và việc làm bền vững cho thanh niên Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”. Hội thảo có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các tổ chức phi chính phủ nước ngoài.
 |
| Bà Đỗ Thị Kim Dung, Quyền Trưởng ban Ban Điều phối viện trợ nhân dân (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) phát biểu khai mạc hội thảo. |
Phát biểu khai mạc, bà Đỗ Thị Kim Dung, Quyền Trưởng ban Ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM), Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, cho biết chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển khoa học – công nghệ và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi nhanh chóng thị trường lao động. Nhiều ngành nghề mới xuất hiện, yêu cầu về kỹ năng liên tục thay đổi, đòi hỏi người lao động nâng cao khả năng thích ứng.
Theo bà, nhiều tổ chức phi chính phủ nước ngoài đã triển khai các mô hình đào tạo nghề, nâng cao năng lực, kết nối việc làm và hỗ trợ thanh niên có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, quy mô hợp tác trong lĩnh vực này còn khiêm tốn so với nhu cầu và tiềm năng. Vì vậy, Hội thảo hướng tới kết nối sáng kiến, kinh nghiệm và nguồn lực quốc tế với nhu cầu của địa phương, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, tiến tới hình thành những chương trình có thể triển khai trong thực tế.
 |
| Các đại biểu tham dự hội thảo |
Nâng cao kỹ năng, cải thiện chất lượng việc làm
Trình bày báo cáo trung tâm, ông Nguyễn Thành Tuân, Trung tâm Thông tin, phân tích, dự báo chiến lược và Dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ), cho biết trong lực lượng lao động thanh niên, tỷ lệ có việc làm năm 2024 đạt 94,6%, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 5,4%. Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở số lượng việc làm mà còn ở chất lượng kỹ năng, tính ổn định và khả năng tiếp cận an sinh của lao động trẻ.
Gần 88% lao động thanh niên thuộc nhóm không có hoặc có kỹ năng thấp. Cơ cấu kỹ năng gần như không thay đổi trong giai đoạn 2021-2024, tạo khoảng cách lớn so với yêu cầu của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh.
Chất lượng việc làm cũng còn nhiều hạn chế. Có 57,6% lao động thanh niên làm việc phi chính thức, 58% chưa tham gia bảo hiểm xã hội; hơn 35% không có hợp đồng lao động bằng văn bản hoặc chỉ làm việc theo thỏa thuận miệng. Thực trạng này khiến nhiều người trẻ đối mặt với thu nhập bấp bênh, nguy cơ mất việc và ít cơ hội được đào tạo, nâng cao kỹ năng lâu dài.
 |
| Ông Nguyễn Thành Tuân, Trung tâm Thông tin, phân tích, dự báo chiến lược và Dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ) trình bày báo cáo trung tâm. |
Từ những số liệu trên, ông Nguyễn Thành Tuân đề xuất chuyển từ đào tạo theo khả năng cung ứng của cơ sở giáo dục sang đào tạo theo nhu cầu tuyển dụng và xu hướng phát triển của thị trường lao động. Các chương trình cần tăng liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trường đại học và doanh nghiệp; ưu tiên kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo và kỹ năng xanh trong những ngành sử dụng nhiều lao động trẻ như công nghiệp chế biến, logistics và dịch vụ.
Theo ông, phát triển kỹ năng phải đi cùng nâng cao chất lượng việc làm. Chính sách cần mở rộng việc làm chính thức, tăng tỷ lệ lao động có hợp đồng và tham gia bảo hiểm xã hội; khuyến khích doanh nghiệp đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho người lao động. Nguồn lực đào tạo cũng cần ưu tiên thanh niên nông thôn, phụ nữ, người dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế.
Đưa doanh nghiệp vào sớm, kết nối nguồn lực theo nhu cầu địa phương
Các tham luận tại hội thảo cùng nhấn mạnh yêu cầu đưa doanh nghiệp tham gia sớm và sâu hơn vào quá trình đào tạo, thay vì chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập hoặc tuyển dụng sau khi tốt nghiệp.
 |
| TS Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng Phòng Đối ngoại – Hợp tác quốc tế, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. |
Chia sẻ kinh nghiệm của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, TS Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng Phòng Đối ngoại – Hợp tác quốc tế, cho biết doanh nghiệp có thể tham gia xây dựng, triển khai và đánh giá chương trình đào tạo; trao đổi chuyên gia, giảng viên; nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; hỗ trợ thực tập, tuyển dụng và khởi nghiệp. Qua đó, chương trình đào tạo tiếp cận gần hơn với yêu cầu thực tế và mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên.
Một mô hình được giới thiệu là Chương trình Học bổng STEM do nhà trường phối hợp với Quỹ Châu Á triển khai. Từ năm 2011, chương trình đã hỗ trợ 98 nữ sinh ngành STEM có hoàn cảnh khó khăn. Bên cạnh học bổng, sinh viên được trang bị kỹ năng mềm, kỹ năng nghề nghiệp, tiếng Anh, kiến thức về thị trường lao động; được cố vấn và kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp, mạng lưới cựu sinh viên.
 |
| Ông Đào Việt Bách, đồng sáng lập Công ty cổ phần Doanh nghiệp xã hội HR Companion trao đổi tại hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa) |
Ở góc độ doanh nghiệp xã hội, ông Đào Việt Bách, đồng sáng lập Công ty cổ phần Doanh nghiệp xã hội HR Companion, cho rằng một điểm nghẽn đáng chú ý nằm ở quá trình chuyển tiếp giữa học tập và việc làm. Người trẻ thường thiếu trải nghiệm thực tế, người hướng dẫn, mạng lưới kết nối và kỹ năng sẵn sàng làm việc; trong khi chương trình đào tạo chưa theo kịp nhu cầu tuyển dụng.
Để thu hẹp khoảng trống này, sinh viên cần được hướng nghiệp, cố vấn, tham gia dự án thực tế và trải qua kỳ thực tập có mục tiêu, nhiệm vụ, phản hồi và cách đánh giá rõ ràng. Những mô hình trải nghiệm, thực tập được chuẩn hóa sẽ giúp người học tích lũy kinh nghiệm và có căn cứ thể hiện năng lực khi ứng tuyển.
Với thanh niên yếu thế, bà Đinh Thị Kiều Nhung, chuyên gia chương trình giáo dục của Quỹ Châu Á, cho rằng hỗ trợ không nên dừng ở học bổng hoặc một khóa đào tạo riêng lẻ. Cần xây dựng lộ trình từ hướng nghiệp sớm, hỗ trợ tài chính, cố vấn, phát triển kỹ năng số và kỹ năng mềm đến kết nối doanh nghiệp, tuyển dụng và theo dõi sau khi người học có việc làm.
Trong đào tạo nghề, chương trình cần bám sát nhu cầu thực tế, kết hợp học nghề với thực hành tại doanh nghiệp, kỹ năng mềm, tiếng Anh và kỹ năng xanh. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu thiết kế, bởi thị trường lao động đòi hỏi người lao động không chỉ có kỹ thuật mà còn có thái độ làm việc và khả năng thích nghi.
 |
| Bà Đinh Thị Kiều Nhung, chuyên gia chương trình giáo dục của Quỹ Châu Á, trình bày tham luận |
Trong hơn 20 năm, các chương trình được Quỹ Châu Á giới thiệu đã hỗ trợ hơn 3.000 nữ sinh, 392 sinh viên nữ ngành STEM và 652 thanh niên học nghề. Tỷ lệ duy trì việc làm đạt trên 80% ở nhóm học nghề và 90% ở nhóm STEM. Từ kết quả này, bà Đinh Thị Kiều Nhung đề xuất thí điểm lộ trình hỗ trợ kéo dài 6-12 tháng tại một hoặc hai địa phương hoặc cơ sở đào tạo; xây dựng mạng lưới doanh nghiệp đồng hành và chuẩn hóa các mô-đun kỹ năng ngắn trước khi nhân rộng.
Các ý kiến thảo luận đề nghị mở rộng cơ hội đào tạo và việc làm cho thanh niên khuyết tật, người dân tộc thiểu số, thanh niên nông thôn, miền núi và nhóm lao động kỹ năng thấp. Hoạt động hướng nghiệp cần bắt đầu sớm hơn, ngay từ bậc trung học cơ sở; chương trình đào tạo gắn với nhu cầu sinh kế tại địa phương và tăng cơ hội thực hành thông qua giáo dục STEM, mô hình vừa học vừa làm, các dự án phục vụ cộng đồng.
Doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được đề nghị tham gia cung cấp chuyên gia, nguồn lực, cơ hội trải nghiệm và cố vấn. Đại diện một số địa phương và tổ chức quốc tế cũng bày tỏ sẵn sàng làm đầu mối, lựa chọn địa bàn và phối hợp xây dựng chương trình phù hợp.
Kết luận hội thảo, bà Đỗ Thị Kim Dung nhấn mạnh kỹ năng cần được phát triển liên tục, đào tạo phải gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường lao động và doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình này.
Theo bà, hợp tác quốc tế sẽ phát huy hiệu quả khi được kết nối đúng với nhu cầu của Việt Nam và cụ thể hóa thành những chương trình có khả năng triển khai bền vững. Bên cạnh tài chính, các tổ chức phi chính phủ nước ngoài và đối tác phát triển có thể đóng góp tri thức, kinh nghiệm, công nghệ, mạng lưới và các mô hình mới.
Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam sẽ tiếp tục tổng hợp các đề xuất, kết nối đối tác và hỗ trợ hình thành những sáng kiến hợp tác thiết thực, hướng tới chuyển các trao đổi tại hội thảo thành chương trình khả thi và cơ hội cụ thể cho thanh niên.
