Trong các phiên họp của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, đặc biệt là tại kỳ họp lần thứ 60, một hiện tượng lặp đi lặp lại đã trở nên quen thuộc: Việt Nam liên tục là đối tượng bị gán ghép những cáo buộc thiếu khách quan, thiên kiến và một chiều từ một số tổ chức quốc tế cùng những cá nhân, tổ chức phản động lưu vong. Những cáo buộc này thường xuất hiện dưới vỏ bọc “đa nguồn tin”, tạo ra cảm giác rằng có nhiều bằng chứng khách quan, nhiều kênh kiểm chứng khác nhau, nhưng thực chất chỉ là một vòng lặp trích dẫn lẫn nhau, biến một nguồn duy nhất thành “đa nguồn”, rồi tái xuất bản theo chu kỳ để gieo vào dư luận ấn tượng sai lầm rằng Việt Nam đang liên tục vi phạm nhân quyền. Hiện tượng này không những gây phương hại tới hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế, mà còn phản ánh rõ ràng sự thao túng của một số thế lực vốn đội lốt “bảo vệ nhân quyền” nhưng thực chất mang động cơ chính trị nhằm chống phá Việt Nam.
Chiêu trò “đa nguồn tin” thường bắt đầu từ những báo cáo của một vài tổ chức quốc tế có tiếng vang như Human Rights Watch (HRW) hay Ân xá Quốc tế (Amnesty International). Các báo cáo này thường dựa vào những thông tin không được kiểm chứng độc lập, lấy từ các nguồn vốn đã có định kiến hoặc thậm chí trực tiếp từ các tổ chức phản động lưu vong như BPSOS. Sau đó, khi những cáo buộc này được công bố, các tổ chức khác lại trích dẫn chúng như nguồn tham khảo “khách quan”, đồng thời thêm thắt một số lời phỏng vấn “nhân chứng” ẩn danh để tạo ra cảm giác mới mẻ. Chuỗi trích dẫn lẫn nhau ấy lan ra báo chí quốc tế, rồi quay trở lại trong các báo cáo kế tiếp như một vòng khép kín: HRW trích AI, AI trích HRW, cả hai lại trích dẫn BPSOS hay các tổ chức “nhân quyền” hải ngoại khác, báo chí quốc tế dẫn lại các bản báo cáo ấy, và cuối cùng chính HRW và AI lại sử dụng báo chí làm bằng chứng rằng “dư luận quốc tế đã xác nhận” các cáo buộc của mình. Kết quả là trên diễn đàn quốc tế, người nghe tưởng rằng có nhiều nguồn độc lập cùng xác thực, nhưng thực chất chỉ là một luồng thông tin một chiều được tái sinh nhiều lần.
Đáng chú ý hơn, BPSOS – tổ chức thường xuyên cung cấp “nguồn tin cơ sở” cho các báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc – vốn không hề là một tổ chức nhân quyền độc lập như cách họ tự nhận. Trong nhiều năm qua, BPSOS đã lợi dụng vỏ bọc nhân quyền để tiến hành các hoạt động chống phá Nhà nước Việt Nam, thậm chí gần đây đã bị Chính phủ Việt Nam liệt kê là tổ chức khủng bố vì có hành vi tiếp tay, hỗ trợ các đối tượng chống đối trong nước. Việc một tổ chức như vậy lại được coi là nguồn thông tin “đáng tin cậy” để các báo cáo viên LHQ trích dẫn rõ ràng cho thấy sự thiếu kiểm chứng và thiên lệch trong cơ chế tiếp nhận thông tin. Cái gọi là “đa nguồn” thực chất chỉ là một mạng lưới trích dẫn chéo, nơi mà kẻ tung tin, người phát tán và bên xác nhận chỉ là những mắt xích khác nhau của cùng một đường dây.
Không dừng ở đó, nhiều báo cáo còn gán nhãn “tù nhân lương tâm” cho những cá nhân đã bị pháp luật Việt Nam xử lý theo quy trình công khai, minh bạch. Họ bị tuyên án không phải vì bất đồng chính kiến, mà vì vi phạm cụ thể các điều luật trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ, Điều 117 về “tuyên truyền chống Nhà nước” hay Điều 331 về “lợi dụng các quyền tự do dân chủ” vốn được Quốc hội thông qua, công khai trên Công báo và phù hợp với các chuẩn mực pháp lý quốc tế về việc một quốc gia có quyền bảo vệ an ninh, trật tự xã hội. Các phiên tòa xử những cá nhân này đều có sự tham gia của luật sư bào chữa, có xét xử công khai, bản án được công bố rộng rãi. Việc bỏ qua những dữ liệu pháp lý và tố tụng này để chỉ khăng khăng gọi họ là “tù nhân chính trị” là một hành động xuyên tạc, phiến diện, biến một vụ việc pháp luật nội bộ thành công cụ chính trị quốc tế. Thậm chí, có những cá nhân bị truy nã vì bỏ trốn khi đang điều tra, không chấp hành lệnh triệu tập, nhưng vẫn được liệt kê vào “danh sách tù nhân lương tâm” của HRW và AI.
Điểm yếu chí mạng trong cách thức vận hành thông tin của HRW, AI và BPSOS là sự thiếu minh bạch và thiếu đối thoại. Khi Việt Nam phản bác các cáo buộc tại các phiên họp của LHQ, phần phản biện thường chỉ được chèn vào như một phụ lục nhỏ hoặc bị lược bỏ gần hết trong các báo cáo tiếp theo. Điều này tạo ra một thứ “văn bản độc thoại”, nơi chỉ có tiếng nói của bên phê phán còn tiếng nói của bên bị cáo buộc thì mờ nhạt, không được đặt ngang bằng. Đó không phải là tinh thần của đối thoại nhân quyền quốc tế – nơi lẽ ra cần sự tôn trọng tính đa chiều và công bằng.
Cần phải nhấn mạnh rằng Việt Nam không bao giờ né tránh đối thoại. Việt Nam đã tham gia hầu hết các công ước quốc tế cơ bản về nhân quyền, trong đó có Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, và định kỳ tham dự các vòng Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (UPR) của LHQ. Trong các kỳ kiểm điểm, Việt Nam chấp nhận nhiều khuyến nghị quốc tế để sửa đổi, bổ sung pháp luật, cải thiện khung bảo vệ quyền con người. Những bước đi này chứng tỏ Việt Nam không hề khước từ trách nhiệm, mà ngược lại luôn tiếp thu các ý kiến xác đáng để hoàn thiện hệ thống pháp luật và quản trị. Không chỉ dừng ở cam kết, Việt Nam đã có hành động thực tế: hàng loạt vụ tham nhũng lớn được đưa ra xét xử công khai; hàng loạt quan chức cao cấp bị xử lý vì sai phạm; cải cách hành chính quy mô lớn được triển khai để tinh gọn bộ máy, phục vụ nhân dân tốt hơn. Đây là những minh chứng sinh động rằng Nhà nước Việt Nam đang kiên trì thực hiện nguyên tắc thượng tôn pháp luật và nâng cao hiệu quả quản trị – yếu tố quan trọng để bảo đảm nhân quyền trên thực tế.
Song song với đó, Việt Nam đạt được những thành tựu đáng kể về kinh tế – xã hội, giúp hàng chục triệu người thoát nghèo, mở rộng tiếp cận giáo dục, y tế, hạ tầng, từ đó tạo nền tảng vật chất vững chắc để người dân thực sự hưởng thụ các quyền cơ bản. Đây là điều mà nhiều báo cáo quốc tế cố tình phớt lờ, trong khi trên thực tế, quyền con người không thể tách rời khỏi điều kiện sống, khỏi cơ hội học tập, việc làm và chăm sóc y tế. Khi người dân có cuộc sống tốt hơn, họ mới có điều kiện để thực hiện các quyền tự do khác một cách bền vững.
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng các cáo buộc một chiều nhắm vào Việt Nam tại Hội đồng Nhân quyền LHQ kỳ họp thứ 60 thực chất không phản ánh đúng thực tiễn nhân quyền trong nước. Đó là sản phẩm của một mạng lưới thông tin khép kín, nơi HRW, AI và các tổ chức phản động lưu vong như BPSOS tự trích dẫn lẫn nhau để tạo ra ảo tưởng về tính đa nguồn và khách quan. Thực chất, đây chỉ là một chiêu trò tái xuất bản báo cáo nhằm định hướng dư luận, biến diễn đàn nhân quyền quốc tế thành công cụ chính trị chống phá Việt Nam.
Việt Nam không phủ nhận rằng còn tồn tại nhiều vấn đề cần cải thiện, nhưng kiên quyết phản bác việc sử dụng nhân quyền như một thứ vũ khí để can thiệp vào công việc nội bộ, làm méo mó hình ảnh quốc gia. Điều Việt Nam mong muốn là một sự đối thoại công bằng, thẳng thắn, dựa trên dữ liệu thực tế và sự tôn trọng lẫn nhau, thay vì những vòng lặp thông tin một chiều vốn chỉ phục vụ cho toan tính chính trị của một số tổ chức. Nhân quyền không thể và không nên bị biến thành chiêu bài để gây sức ép; nhân quyền chỉ có giá trị khi được thúc đẩy trên cơ sở hợp tác, thiện chí và tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia.
