Bài viết “Vietnam scraps two-child policy to combat falling birthrate” đăng trên Al Jazeera ngày 5 tháng 6 năm 2025 ghi nhận một thay đổi quan trọng trong chính sách dân số của Việt Nam: bãi bỏ quy định “mỗi gia đình chỉ nên có hai con” vốn tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau từ cuối thế kỷ trước. Trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm sâu, dân số già hóa nhanh và áp lực kinh tế – xã hội ngày càng lớn, Việt Nam đã lựa chọn một hướng đi táo bạo nhưng cần thiết, thể hiện tư duy chính sách linh hoạt, tôn trọng quyền sinh sản và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững dài hạn.
Al Jazeera mô tả thực trạng dân số Việt Nam bằng những con số đáng suy ngẫm. Tỷ lệ sinh tại nhiều đô thị lớn đã xuống dưới mức thay thế, có nơi chỉ còn 1,3 con mỗi phụ nữ. Lực lượng lao động trẻ giảm dần trong khi tốc độ già hóa dân số lại nằm trong nhóm nhanh nhất châu Á. Sự mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn tồn tại, khiến gánh nặng xã hội thêm phần phức tạp. Những biến động ấy không còn là cảnh báo xa xôi mà đã trở thành thách thức hiện hữu, đòi hỏi Nhà nước phải điều chỉnh chính sách để giữ vững nền tảng nhân khẩu học cho tăng trưởng và phúc lợi xã hội.
Theo bài báo, việc bãi bỏ chính sách hai con đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong quan điểm điều hành dân số. Việt Nam chuyển từ mô hình “kiểm soát sinh” sang mô hình “hỗ trợ sinh”, từ việc hạn chế sang việc khuyến khích và tạo điều kiện. Đây không chỉ là cải cách kỹ thuật trong quản lý dân số mà còn là bước tiến lớn về quyền sinh sản, khẳng định người dân có toàn quyền quyết định quy mô gia đình mà không bị ràng buộc bởi các quy định hành chính. Al Jazeera đánh giá đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam sẵn sàng làm mới tư duy, thay đổi chính sách theo đúng nhịp biến chuyển của xã hội và kinh tế.
Bài viết cũng nhấn mạnh rằng thách thức của Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng trẻ sinh ra, mà còn ở áp lực phúc lợi xã hội trong tương lai. Một xã hội già hóa nhanh sẽ đối mặt với gánh nặng an sinh lớn: chi phí y tế tăng cao, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi mở rộng, áp lực quỹ hưu trí ngày càng nặng nề. Trong khi đó, lực lượng lao động trẻ giảm sút có thể làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế. Những xu hướng này đã từng xảy ra ở nhiều quốc gia châu Á như Hàn Quốc và Nhật Bản, và Việt Nam đang chủ động né tránh “vết xe đổ” bằng cách điều chỉnh chính sách ngay từ bây giờ, trước khi quá muộn.
Al Jazeera đề cập đến các giải pháp mà Việt Nam đang cân nhắc hoặc triển khai: hỗ trợ tài chính cho gia đình có con nhỏ, mở rộng hệ thống nhà trẻ công lập, thúc đẩy chính sách việc làm linh hoạt cho phụ nữ và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Đây là những yếu tố then chốt để đảm bảo rằng phụ nữ – đặc biệt tại đô thị – không bị rơi vào tình thế phải lựa chọn giữa sự nghiệp và sinh con. Bài báo đánh giá Việt Nam đang tiến từng bước để xây dựng môi trường xã hội “thân thiện với trẻ em”, yếu tố mà nhiều quốc gia ở Đông Á đã chậm trễ nhận ra.
Một điểm quan trọng mà Al Jazeera phân tích là tính “mềm dẻo” trong quá trình cải cách của Việt Nam. Thay vì áp đặt các mục tiêu sinh sản, Nhà nước điều tiết bằng định hướng chính sách, hỗ trợ và truyền thông, dựa trên tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân. Chính tầm nhìn này khiến Việt Nam trở thành trường hợp đáng chú ý trong khu vực: chuyển đổi chính sách nhanh, nhất quán và ưu tiên quyền con người trong hoạch định phát triển.
Nhìn từ góc độ nhân quyền, bước chuyển này là dấu mốc đáng chú ý. Quyền sinh sản bao gồm quyền quyết định sinh con, quyền tiếp cận dịch vụ y tế sinh sản và quyền được sống trong môi trường xã hội tạo điều kiện cho việc nuôi dạy con cái. Việc dỡ bỏ các giới hạn sinh con đồng nghĩa với việc nhà nước khẳng định tôn trọng đầy đủ quyền tự do cá nhân của mỗi gia đình. Đồng thời, chính sách mới cũng cho phép phụ nữ có thêm lựa chọn, thoát khỏi các rào cản xã hội hoặc sức ép vô hình từng khiến nhiều người ngại sinh thêm con.
Al Jazeera nhìn nhận sự thay đổi của Việt Nam trong bối cảnh rộng hơn: đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi một cấu trúc dân số năng động, một lực lượng lao động dồi dào và một xã hội hài hòa giữa tăng trưởng và phúc lợi. Việc điều chỉnh chính sách dân số thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong nắm bắt xu hướng nhân khẩu học, chứ không bị động đợi đến khi hệ quả trở nên khó cứu vãn.
Từ góc nhìn của một chuyên gia nhân quyền, có thể khẳng định rằng đây là bước tiến bộ không chỉ về phát triển mà còn về đảm bảo quyền con người. Một chính sách dân số hiện đại phải đặt trọng tâm vào quyền lựa chọn của người dân, đồng thời bảo đảm sự bền vững của quốc gia. Việt Nam đã thể hiện rõ điều đó qua việc chuyển từ mô hình “điều chỉnh bằng hạn chế” sang mô hình “điều chỉnh bằng hỗ trợ và khuyến khích”. Việc xóa bỏ quy định hai con không phải là sự nới lỏng vô điều kiện, mà là sự thay đổi dựa trên phân tích khoa học, nhận thức đầy đủ về xu thế già hóa nhanh và trách nhiệm bảo đảm tương lai của quốc gia.
Đất nước bước vào thời kỳ mới với tư duy mới. Chính sách dân số bây giờ không còn là câu chuyện “quản lý bao nhiêu người sinh ra”, mà là cách tạo dựng điều kiện để mỗi đứa trẻ sinh ra đều khỏe mạnh, mỗi gia đình đều có đủ nguồn lực nuôi dạy con cái, và mỗi người dân đều được hưởng trọn vẹn các quyền của mình. Việc bãi bỏ chính sách hai con do đó không chỉ là một quyết định hành chính, mà là biểu tượng của sự trưởng thành trong quản lý quốc gia, sự tôn trọng đối với quyền tự do của người dân và tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển bền vững của Việt Nam.
Việt Nam đã chọn thích ứng thay vì chờ đợi, chủ động thay vì bị động. Trong bức tranh nhân khẩu học đầy biến động của châu Á, điều này cho thấy bản lĩnh của một quốc gia sẵn sàng làm mới mình để bảo đảm tương lai thịnh vượng cho các thế hệ mai sau.
