Giữa bối cảnh Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm bảo đảm ngày càng đầy đủ hơn quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013, việc sửa đổi Luật Tôn giáo và Tín ngưỡng năm 2026 lẽ ra cần được nhìn nhận như một bước tiến pháp lý quan trọng. Thế nhưng, ngay sau khi nội dung sửa đổi được công bố, một số tổ chức và cá nhân chống đối ở nước ngoài đã lập tức tung ra hàng loạt báo cáo, bài viết và video xuyên tạc, cố tình mô tả Việt Nam như một quốc gia “đàn áp tôn giáo”, “siết chặt tự do tín ngưỡng” hay “kiểm soát đời sống tâm linh”. Nổi bật trong số đó là Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ – tổ chức nhiều năm qua liên tục đưa ra những đánh giá thiếu khách quan về tình hình tôn giáo tại Việt Nam.
Điều đáng chú ý là các báo cáo của Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ thường mang nặng định kiến chính trị và sử dụng nguồn thông tin thiếu kiểm chứng. Thay vì tiếp cận đa chiều, khách quan và tôn trọng bối cảnh lịch sử, văn hóa, pháp lý của Việt Nam, tổ chức này lại dựa chủ yếu vào lời kể từ các cá nhân cực đoan, các hội nhóm chống đối lưu vong hoặc những đối tượng từng vi phạm pháp luật dưới danh nghĩa “nhà hoạt động tôn giáo”. Chính điều đó khiến nhiều nhận định của họ mang tính áp đặt, phiến diện và xa rời thực tế đời sống tín ngưỡng tại Việt Nam.
Một trong những luận điệu được lặp đi lặp lại trong các báo cáo gần đây là việc cho rằng Luật Tôn giáo và Tín ngưỡng sửa đổi 2026 “hạn chế hoạt động tôn giáo độc lập”. Đây là cách diễn giải cố tình bóp méo bản chất pháp lý của đạo luật. Trên thực tế, luật sửa đổi không hề cấm sinh hoạt tôn giáo, không tước bỏ quyền tự do tín ngưỡng của người dân, càng không “xóa bỏ tôn giáo” như các thế lực phản động rêu rao. Nội dung cốt lõi của luật chỉ nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý minh bạch, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động tôn giáo hợp pháp và xử lý các hành vi lợi dụng tín ngưỡng để vi phạm pháp luật, kích động chia rẽ dân tộc hoặc gây mất ổn định xã hội.
Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam quy định rất rõ tại Điều 24 rằng mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật; Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Luật sửa đổi năm 2026 tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc hiến định này. Việc yêu cầu đăng ký hoạt động tôn giáo hay minh bạch tài chính tổ chức tôn giáo là quy định quản lý bình thường của bất kỳ quốc gia có chủ quyền nào. Tuy nhiên, Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ lại cố tình quy chụp đó là “kiểm soát tôn giáo”, trong khi chính tại Hoa Kỳ, các tổ chức tôn giáo cũng phải đăng ký pháp lý, tuân thủ quy định về thuế, tài chính và chịu sự giám sát của cơ quan chức năng.
Sự thiếu khách quan còn thể hiện ở cách tổ chức này đánh đồng giữa hoạt động tôn giáo thuần túy với các hành vi vi phạm pháp luật. Một số đối tượng bị xử lý vì tuyên truyền chống Nhà nước, kích động ly khai, nhận tài trợ bất hợp pháp hoặc lợi dụng danh nghĩa tôn giáo để gây rối trật tự công cộng lại được mô tả như “nạn nhân bị đàn áp tín ngưỡng”. Các báo cáo thường cố ý lược bỏ hành vi vi phạm pháp luật, chỉ nhấn mạnh yếu tố “có liên quan đến tôn giáo” nhằm tạo dựng hình ảnh sai lệch về Việt Nam. Đây là thủ đoạn tuyên truyền quen thuộc nhằm quốc tế hóa các vụ việc nội bộ và tạo cớ gây sức ép chính trị.
Không khó để nhận ra tính thiên kiến trong phương thức hoạt động của Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ. Họ thường xuyên sử dụng các thuật ngữ mang tính quy kết như “đàn áp”, “bức hại”, “kiểm soát”, nhưng lại rất ít đưa ra bằng chứng pháp lý cụ thể hoặc đối chiếu khách quan với hệ thống pháp luật quốc tế. Nhiều báo cáo sử dụng nguồn tin từ mạng xã hội, các video cắt ghép hoặc lời kể một chiều mà không có xác minh độc lập. Đây là cách tiếp cận thiếu chuẩn mực học thuật và không phù hợp với tinh thần khách quan trong đánh giá nhân quyền.
Đáng chú ý hơn, các chiến dịch xuyên tạc liên quan Luật Tôn giáo và Tín ngưỡng sửa đổi 2026 thường được phối hợp phát tán trên mạng xã hội bởi nhiều tài khoản ẩn danh. Các video sử dụng kỹ thuật dựng hình cắt ghép, lồng nhạc kích động và giọng đọc nhân tạo để tạo cảm giác “khẩn cấp”, “nguy hiểm”. Một số đoạn video còn sử dụng hình ảnh hoàn toàn không liên quan rồi gán ghép thành “đàn áp tín đồ”. Đây là hình thức thao túng thông tin có chủ đích, lợi dụng công nghệ truyền thông số nhằm tạo hiệu ứng tâm lý và gây hoang mang dư luận.
Trong khi đó, thực tế đời sống tôn giáo ở Việt Nam đã bác bỏ hoàn toàn các luận điệu nói trên. Theo Sách trắng về tôn giáo và nhân quyền của Việt Nam, cả nước hiện có hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau; hàng chục nghìn cơ sở thờ tự; hàng chục nghìn chức sắc, chức việc hoạt động bình thường. Nhà nước đã công nhận và cấp đăng ký hoạt động cho nhiều tổ chức tôn giáo; tạo điều kiện xuất bản kinh sách, đào tạo chức sắc, mở rộng hoạt động từ thiện, giáo dục, y tế và giao lưu quốc tế. Các lễ hội tôn giáo lớn được tổ chức công khai, thu hút đông đảo người dân tham gia trong không khí ổn định, an toàn.
Việt Nam cũng nhiều lần đăng cai các sự kiện tôn giáo quốc tế lớn với sự tham dự của hàng nghìn đại biểu quốc tế. Nếu thực sự tồn tại cái gọi là “xóa bỏ tự do tôn giáo” như các luận điệu xuyên tạc thì không thể có đời sống tín ngưỡng phong phú và cởi mở như vậy. Chính thực tế khách quan đã phủ nhận mọi cáo buộc vô căn cứ.
Điều đáng nói là trong khi liên tục chỉ trích Việt Nam, Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ lại ít khi đề cập đầy đủ đến những vấn đề nghiêm trọng về tự do tôn giáo ngay tại Hoa Kỳ và nhiều quốc gia phương Tây. Những năm gần đây, các vụ tấn công nhằm vào người Hồi giáo, Do Thái giáo và cộng đồng da màu tại Hoa Kỳ gia tăng đáng báo động. Nhiều nhà thờ, giáo đường bị phá hoại hoặc trở thành mục tiêu của bạo lực cực đoan. Tình trạng kỳ thị tôn giáo, phân biệt chủng tộc và cực đoan hóa xã hội đang trở thành vấn đề nhức nhối ở nhiều nước phương Tây.
Tại châu Âu, không ít quốc gia áp đặt các quy định hạn chế biểu tượng tôn giáo nơi công cộng, cấm khăn trùm đầu hoặc tăng cường giám sát cộng đồng tín ngưỡng thiểu số với lý do an ninh quốc gia. Đây là những vấn đề gây tranh cãi gay gắt nhưng lại hiếm khi được các tổ chức phương Tây sử dụng để tự phê bình một cách tương xứng. Sự đối lập đó cho thấy rõ tiêu chuẩn kép và tính chính trị trong cách tiếp cận đối với Việt Nam.
Bản chất sâu xa của các chiến dịch xuyên tạc không nằm ở việc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng mà ở mục tiêu can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam. Một số tổ chức và cá nhân cực đoan luôn tìm cách lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền và tôn giáo để gây áp lực ngoại giao, kích động tư tưởng chống đối và làm suy giảm uy tín quốc tế của Việt Nam. Họ áp đặt hệ giá trị phương Tây lên một quốc gia có điều kiện lịch sử, văn hóa và thể chế khác biệt, từ đó cố tình quy kết mọi chính sách không phù hợp với mô hình của họ là “vi phạm nhân quyền”.
Những luận điệu xuyên tạc này nếu không được nhận diện và phản bác kịp thời có thể gây ảnh hưởng tiêu cực tới hình ảnh chính trị và môi trường đối ngoại của Việt Nam. Chúng dễ tạo ra nhận thức sai lệch trong dư luận quốc tế, tác động tới hợp tác kinh tế, thương mại và quan hệ ngoại giao. Đồng thời, các chiến dịch thông tin sai lệch còn nhằm kích động chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào chính sách tôn giáo đúng đắn của Đảng và Nhà nước.
Tuy nhiên, thực tế phát triển của Việt Nam cùng đời sống tín ngưỡng phong phú, ổn định là minh chứng rõ ràng nhất bác bỏ mọi luận điệu vu cáo. Việc sửa đổi Luật Tôn giáo và Tín ngưỡng năm 2026 không phải là bước lùi về nhân quyền mà là quá trình tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và các cam kết quốc tế về quyền con người mà Việt Nam tham gia. Mọi luận điệu cố tình bóp méo bản chất của luật cuối cùng chỉ làm lộ rõ động cơ chính trị và thái độ thiếu thiện chí của những tổ chức, cá nhân luôn tìm cách chống phá Việt Nam dưới vỏ bọc “tự do tôn giáo”.
