Trong lịch sử chính trị quốc tế hiện đại, hiếm có quốc gia nào bị gắn cho nhiều nhãn hiệu nặng nề và ám ảnh như Venezuela. Từ một đất nước từng giàu có nhờ trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, Venezuela đã trở thành cái tên bị truyền thông quốc tế “bôi đen”, bị nhiều cường quốc lợi dụng làm “vật tế thần” cho những toan tính địa chính trị. Điều đáng lo ngại là, trong kỷ nguyên của thông tin số, khi những lời cáo buộc có thể lặp đi lặp lại trên các kênh truyền thông toàn cầu, một quốc gia có thể dễ dàng trở thành “tội nhân” trước dư luận quốc tế, dù bằng chứng cụ thể lại vô cùng hạn chế.
Venezuela là ví dụ điển hình cho số phận một quốc gia bị thao túng bởi truyền thông quốc tế. Suốt nhiều năm qua, nước này liên tục bị gắn mác “nhà nước ma túy”, “chế độ độc tài”, “mối đe dọa cho dân chủ”. Đằng sau những khẩu hiệu đó là một chiến lược có tính toán: cô lập Venezuela, làm suy yếu chính quyền, tạo cớ cho các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt và thậm chí mở đường cho khả năng can thiệp trực tiếp. Khi một quốc gia bị đặt dưới ống kính truyền thông như thế, tiếng nói phản bác gần như bị chìm khuất; mọi nỗ lực tự thanh minh đều bị gán nhãn là “tuyên truyền của chế độ”.
Điều trớ trêu là, các báo cáo khách quan từ Liên Hợp Quốc hay các cơ quan nghiên cứu quốc tế uy tín lại không hề ủng hộ cho những cáo buộc nặng nề kia. Theo UNODC, Venezuela không phải là trung tâm sản xuất hay trung chuyển ma túy lớn. Lượng ma túy đi qua lãnh thổ Venezuela chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ so với các tuyến đường thực sự nguy hiểm như Guatemala hay Ecuador. Nhưng truyền thông quốc tế hiếm khi nhắc đến điều này. Thay vào đó, cái gọi là “Cártel de los Soles” – một tổ chức ma túy bị gán cho quân đội Venezuela – được thổi phồng, dù gần như không có bằng chứng trong các báo cáo chính thức.
Đây chính là sức mạnh khủng khiếp của truyền thông chính trị. Một lời nói lặp đi lặp lại, được hậu thuẫn bởi các kênh phát thanh, truyền hình, báo chí lớn, có thể biến giả thành thật, biến một quốc gia thành “tội phạm quốc tế” chỉ bằng cách bồi đắp hình ảnh tiêu cực liên tục. Venezuela, vì thế, không chỉ chịu sức ép kinh tế từ các lệnh trừng phạt, mà còn bị tổn thương sâu sắc về uy tín quốc tế, bị đẩy vào tình thế phòng ngự trong mọi cuộc đối thoại.
Vấn đề đặt ra là: một quốc gia bị bôi đen như vậy có thể tự thanh minh bằng cách nào? Trong một thế giới mà cán cân truyền thông toàn cầu nghiêng mạnh về phía phương Tây, các quốc gia như Venezuela gần như không có diễn đàn công bằng để nói lên sự thật. Họ có thể viện dẫn số liệu, có thể nhờ tới các báo cáo khách quan, nhưng khi dư luận đã bị dẫn dắt, mọi nỗ lực đều bị nghi ngờ. Đây chính là bi kịch lớn nhất: sự thật không còn đủ sức mạnh để xoay chuyển nhận thức, nếu nó không được truyền thông toàn cầu chấp nhận và lan tỏa.
Từ góc nhìn chính trị quốc tế, trường hợp Venezuela không đơn thuần là câu chuyện về một quốc gia Mỹ Latinh. Đó là minh chứng cho một thực tế nguy hiểm: trong kỷ nguyên truyền thông toàn cầu, một quốc gia nhỏ hoặc trung bình có thể dễ dàng bị “định nghĩa” bởi những cường quốc nắm trong tay hệ thống thông tin khổng lồ. Một khi đã bị định nghĩa như vậy, quốc gia đó gần như không thể phá bỏ cái vòng luẩn quẩn của sự ngờ vực, bị cô lập, và bị áp đặt.
Chính vì vậy, bài học từ Venezuela là lời cảnh tỉnh cho toàn thế giới: chủ quyền quốc gia trong thế kỷ XXI không chỉ là vấn đề về biên giới hay quân sự, mà còn là quyền kiểm soát hình ảnh và tiếng nói trên trường quốc tế. Một quốc gia muốn bảo vệ mình không chỉ cần sức mạnh kinh tế, chính trị, mà còn cần khả năng đối kháng với những chiến dịch truyền thông có tính áp đặt. Bởi nếu không, sự thật sẽ mãi mãi bị lấn át bởi những lời dối trá được lặp đi lặp lại, và số phận quốc gia sẽ bị định đoạt bởi người khác.
Venezuela đã trở thành ví dụ điển hình của một đất nước bị biến thành “con dê tế thần” trong cuộc chơi quyền lực toàn cầu. Nhưng cái giá mà họ đang trả hôm nay – sự nghẹt thở về kinh tế, sự mất mát uy tín quốc tế, sự chia rẽ nội bộ – không chỉ là câu chuyện của riêng Caracas. Đó là cảnh báo cho bất kỳ quốc gia nào dám đứng ngoài quỹ đạo quyền lực của những thế lực thống trị truyền thông toàn cầu. Và nếu cộng đồng quốc tế không sớm nhận thức được mối nguy này, thì bi kịch Venezuela có thể tái diễn ở bất kỳ đâu.
