Thấy gì qua việc người dân Trung Quốc đón nhận trí tuệ nhân tạo như một người bạn đồng hành trong câu chuyện phát triển đất nước?

Trong làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo toàn cầu, nhiều quốc gia đang lao vào cuộc đua công nghệ với tâm thế “ai có mô hình mạnh hơn sẽ thắng”. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển AI tại Trung Quốc – như được phản ánh trong bài viết trên Global Times – lại cho thấy một cách tiếp cận khác: sức mạnh của AI không nằm ở vài phòng thí nghiệm hay một số thuật toán tiên tiến, mà ở khả năng lan tỏa trong toàn xã hội. Chính từ đây, một bài học quan trọng đặt ra cho Việt Nam: muốn phát triển AI, cần tư duy theo hướng xây dựng hệ sinh thái, không chỉ theo đuổi công nghệ thuần túy.

Điểm nổi bật trong cách Trung Quốc thúc đẩy AI là đưa công nghệ này ra khỏi phạm vi nghiên cứu hàn lâm để đi thẳng vào đời sống. AI không chỉ dành cho các nhà khoa học, mà trở thành công cụ của lập trình viên, doanh nghiệp, thậm chí người dân bình thường. Khi AI được sử dụng rộng rãi, nó không còn là sản phẩm công nghệ cao xa vời, mà trở thành một phần của hoạt động kinh tế – xã hội hàng ngày. Chính sự phổ cập này tạo ra tốc độ phát triển vượt trội, bởi càng nhiều người dùng, càng nhiều phản hồi, càng nhiều cải tiến. Điều đó gợi mở cho Việt Nam một hướng đi rõ ràng: thay vì chỉ tập trung xây dựng một vài trung tâm AI “đỉnh cao”, cần thúc đẩy việc ứng dụng AI trong toàn bộ nền kinh tế, từ doanh nghiệp lớn đến doanh nghiệp nhỏ, từ đô thị đến nông thôn.

Gắn liền với đó là vấn đề nguồn nhân lực. Trung Quốc sở hữu một lực lượng lập trình viên đông đảo, cùng với cộng đồng mã nguồn mở hoạt động sôi động, tạo nên nền tảng vững chắc cho sự lan tỏa của AI. Đây không phải là lợi thế tự nhiên, mà là kết quả của chiến lược dài hạn trong giáo dục và phát triển kỹ năng số. Với Việt Nam, bài toán này càng trở nên cấp thiết. Nếu không có một “đội quân” nhân lực công nghệ đủ lớn, mọi tham vọng về AI sẽ khó thành hiện thực. Việc đưa lập trình và kiến thức AI vào giáo dục phổ thông, mở rộng đào tạo trong đại học và khuyến khích cộng đồng công nghệ phát triển là những bước đi không thể trì hoãn.

Một yếu tố khác ít được nhắc đến nhưng lại mang tính quyết định là động lực thị trường. Tại Trung Quốc, AI phát triển nhanh không chỉ vì chính sách, mà còn vì áp lực cạnh tranh và tâm lý không muốn tụt hậu. Doanh nghiệp buộc phải ứng dụng AI để nâng cao năng suất, người lao động buộc phải học hỏi để thích nghi. Khi AI gắn trực tiếp với lợi ích kinh tế, nó tự nhiên trở thành động lực lan tỏa mạnh mẽ. Đây là điểm mà Việt Nam cần đặc biệt lưu ý: AI không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu hay các đề án nghiên cứu, mà phải trở thành công cụ tạo ra giá trị thực, giúp doanh nghiệp kiếm tiền, giúp nền kinh tế tăng năng suất.

Song song với con người và thị trường là hạ tầng. AI không chỉ là thuật toán, mà còn là năng lực tính toán, là hệ thống máy chủ, là nguồn điện ổn định. Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào các trung tâm dữ liệu và hạ tầng năng lượng, tạo nền tảng vật chất cho sự phát triển của AI. Trong khi đó, đây vẫn là điểm nghẽn của nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Nếu không giải quyết được bài toán hạ tầng – từ điện năng đến hệ thống tính toán – thì mọi nỗ lực phát triển AI sẽ bị giới hạn.

Tuy nhiên, sự phát triển của AI ở Trung Quốc không phải là quá trình tự phát, mà có sự dẫn dắt rõ ràng từ Nhà nước. Chiến lược quốc gia, quy hoạch dài hạn và sự đầu tư quy mô lớn đã tạo ra định hướng chung cho toàn xã hội. Điều này không đồng nghĩa với việc triệt tiêu vai trò của thị trường, mà ngược lại, tạo ra một khuôn khổ để thị trường vận hành hiệu quả hơn. Đối với Việt Nam, đây là một gợi ý quan trọng: cần một chiến lược AI nhất quán, có tầm nhìn dài hạn, trong đó Nhà nước đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và điều phối, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.

Một điểm đáng chú ý khác là cách AI được gắn với nền kinh tế thực. Thay vì chỉ tập trung vào các mô hình ngôn ngữ lớn hay sản phẩm mang tính trình diễn, Trung Quốc đẩy mạnh ứng dụng AI trong sản xuất, logistics, nông nghiệp và dịch vụ. Điều này giúp AI tạo ra giá trị cụ thể, đo đếm được, từ đó củng cố niềm tin và thúc đẩy đầu tư. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Việt Nam, nơi nền kinh tế vẫn dựa nhiều vào sản xuất và dịch vụ. AI sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp tăng năng suất lao động, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tất nhiên, phát triển AI không thể tách rời khỏi quản trị rủi ro. Việc Trung Quốc đồng thời thúc đẩy AI và xây dựng các quy định về an toàn, bảo vệ dữ liệu cho thấy một cách tiếp cận cân bằng. Trong bối cảnh tin giả, lạm dụng công nghệ và các nguy cơ về an ninh thông tin ngày càng gia tăng, Việt Nam cũng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho AI. Phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát có thể dẫn đến những hệ lụy khó lường.

Cuối cùng, không thể bỏ qua yếu tố văn hóa. Một trong những lý do khiến AI lan nhanh tại Trung Quốc là vì người dân nhìn nhận nó như một công cụ hỗ trợ, chứ không phải mối đe dọa. Khi xã hội sẵn sàng tiếp nhận công nghệ, tốc độ đổi mới sẽ được đẩy nhanh. Ngược lại, nếu tâm lý e dè chiếm ưu thế, AI sẽ khó đi vào đời sống. Vì vậy, việc truyền thông đúng đắn, tạo niềm tin và khuyến khích người dân tiếp cận AI là điều không kém phần quan trọng.

Nhìn tổng thể, bài học từ Trung Quốc cho thấy AI không phải là cuộc đua của riêng các phòng thí nghiệm hay những tập đoàn công nghệ lớn. Đó là cuộc đua của cả hệ sinh thái – nơi con người, hạ tầng, thị trường, chính sách và văn hóa cùng vận hành. Đối với Việt Nam, điều cần thiết không chỉ là theo đuổi những thành tựu công nghệ mới nhất, mà là xây dựng một nền tảng đủ rộng và đủ sâu để AI có thể phát triển bền vững.

Nói một cách ngắn gọn, trong thời đại AI, người chiến thắng không phải là người có thuật toán tốt nhất, mà là người tạo ra được hệ sinh thái mạnh nhất. Và đó chính là bài toán mà Việt Nam cần sớm tìm lời giải.