Bạo lực trên cơ sở giới hay bạo lực giới là hình thức phân biệt đối xử với con người dựa trên giới tính của họ. Đây là vấn đề đã và đang tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới trong đó có Việt Nam. Để giải quyết tình trạng này, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật và các quy định về việc xử lý những hành vi có liên quan đến bạo lực giới tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc đấu tranh với vấn nạn này. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả các chính sách này trên thực tế, cần tiến hành đồng bộ nhiều biện pháp.
Phần 1: Nhận biết những hình thức bạo lực giới
“Bạo lực trên cơ sở giới” hay “bạo lực giới” là bạo lực nhằm vào một người dựa trên cơ sở giới tính của người đó. Bạo lực giới bao gồm các hành động gây ra những tổn hại về thể chất, tâm lý và tình dục, những đe dọa dẫn đến những hành động trên, sự ép buộc và những hình thức khác nhằm tước bỏ tự do của người đó . Khái niệm này được sử dụng để phân biệt bạo lực thông thường với bạo lực nhằm vào các cá nhân hoặc nhóm cá nhân trên cơ sở sự phân cấp quyền lực do những khác biệt giới gây ra, nạn nhân không chỉ là phụ nữ mà còn bao gồm cả nam giới và trẻ em trai.
Cao uỷ Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR 2003) sử dụng thuật ngữ bạo lực trên cơ sở giới dựa trên Điều 1 và 2 của Tuyên bố của Đại hội đồng Liên hợp quốc về Xoá bỏ Bạo lực đối với Phụ nữ năm 1993 và Đề xuất thứ 19, đoạn 6 của Kỳ họp thứ 11 Hội đồng CEDAW. Theo đó, bạo lực trên cơ sở giới là bạo lực nhằm vào một người dựa trên cơ sở giới tính của người đó. Bao gồm các hành động gây ra những tổn hại về thể chất, tâm lý và tình dục, những đe doạ dẫn đến những hành động nói trên, sự ép buộc và những hình thức khác nhằm tước bỏ tự do của người đó…
Bạo lực trên cơ sở giới được hiểu là bao gồm nhưng không giới hạn ở những hình thức sau:
a) Bạo lực thể chất, tình dục và tâm lý xảy ra trong gia đình bao gồm đánh đập, bóc lột tình dục, lạm dụng tình dục trẻ em trong gia đình, bạo lực liên quan đến của hồi môn, cưỡng hiếp trong hôn nhân, làm tổn thương bộ phận sinh dục phụ nữ, và những phong tục truyền thống khác tổn hại đến người phụ nữ, bạo lực ngoài mối quan hệ vợ chồng và bạo lực liên quan đến sự bóc lột.
b) Bạo lực thể chất, tình dục và tâm lý xảy ra trong cộng đồng bao gồm cưỡng hiếp, lạm dụng tình dục, đe doạ và quấy rối tình dục tại nơi làm việc, tại các cơ sở giáo dục, và bất kỳ đâu, buôn bán phụ nữ và ép buộc hoạt động mại dâm.
c) Bạo lực thể chất, tình dục và tâm lý gây ra do nhà nước thực hiện hoặc được nhà nước bao che, bỏ qua, cho dù xảy ra ở bất kỳ nơi nào.
Tính đến thời điểm hiện tại, trong các văn bản pháp lý ở Việt Nam, chưa có một văn bản nào đưa ra định nghĩa về bạo lực giới hay bạo lực trên cơ sở giới. Luật Bình đẳng giới 2006 đã đề cập đến thuật ngữ “bạo lực trên cơ sở giới” là một trong các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 10. Tuy nhiên, Luật này không đưa ra định nghĩa thế nào là bạo lực giới. Do vậy, khái niệm bạo lực giới ở Việt Nam được hiểu như định nghĩa bạo lực giới đưa ra năm 2003 của Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn.
Bạo lực giới là vấn đề của mọi thời đại và mang tính toàn cầu. Phụ nữ, nam giới, trẻ em gái, trẻ em trai đều có nguy cơ bị bạo lực giới. Tuy nhiên, phụ nữ và trẻ em gái là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất và chịu tác động nặng nề nhất do bạo lực giới gây ra. Các nhóm người dễ bị tổn thương, nhóm người có hoàn cảnh đặc biệt có nhiều nguy cơ phải hứng chịu bạo lực giới. Vấn đề này xảy ra nghiêm trọng hơn ở các nước với thiết chế xã hội nam giới có nhiều quyền hơn phụ nữ, phụ nữ bị đối xử bất công và rơi vào thế lệ thuộc .
Các hình thức bạo lực giới thường xảy ra như: Bạo lực gia đình, mua bán người, mại dâm, quấy rối tình dục, lựa chọn giới tính khi sinh,…Các hành vi bạo lực nói chung có thể được xem xét thành hai nhóm: Bạo lực giới trong phạm vi gia đình và bạo lực trong cộng đồng.
