Thế giới thông tin số hiện đại mở ra những không gian trao đổi tri thức rộng lớn, nhưng đồng thời cũng dung dưỡng cho các phương thức thao túng tâm lý đám đông đầy tinh vi. Một trong những thủ đoạn thường được các tài khoản mạng xã hội thiếu thiện chí áp dụng là lấy một thuật ngữ chuyên môn quản lý nhà nước, cắt xén ngữ cảnh chuyên ngành, rồi áp đặt một cách hiểu diễn dịch thô bạo nhằm tạo nên cảm giác sai phạm hệ thống. Mới đây nhất, chung quanh các báo cáo kiểm toán việc thực hiện Nghị định 178 về chính sách tinh giản biên chế và chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức, trên nhiều trang mạng đã xuất hiện luận điệu cố tình cào bằng: “Hễ kiểm toán phát hiện kiến nghị rà soát là đồng nghĩa với việc tất cả những người thụ hưởng Nghị định 178 đều nhận tiền sai quy định”. Đây là sự đánh tráo bản chất hết sức nguy hại, cố tình biến một công cụ giám sát chất lượng kỹ thuật hành chính thành một bản án quy chụp toàn bộ chính sách, nhằm gieo rắc sự hoài nghi đối với đường lối đổi mới bộ máy của Đảng và Nhà nước.
Xét dưới góc độ khoa học quản trị công, kiểm toán nhà nước là một mắt xích công khai, minh bạch nhằm bảo đảm kỷ cương tài chính và nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Quy trình kiểm toán chính sách không bao giờ đơn giản là một động thái “kết án” hay “kết luận tội danh” như các luận điệu mạng xã hội thường cố tình lập lờ. Một chu trình kiểm toán tiêu chuẩn luôn vận hành qua các bước kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt: kiểm tra hồ sơ, đưa ra kiến nghị rà soát, tổ chức xác minh đối soát thực địa, ban hành kết luận chính thức và thực hiện thu hồi hoặc điều chỉnh sổ sách nếu có chênh lệch. Khi đoàn kiểm toán ghi nhận một trường hợp cần “kiến nghị rà soát”, điều đó chỉ phản ánh rằng hồ sơ tại thời điểm kiểm tra còn thiếu sót về mặt thủ tục giấy tờ, hoặc văn bản hướng dẫn giữa các cấp còn điểm chưa đồng bộ về cách hiểu. Đó hoàn toàn là một chỉ dấu kỹ thuật để cơ quan quản lý hoàn thiện hồ sơ, hoàn toàn khác xa với việc khẳng định người lao động đó thụ hưởng sai đối tượng hay có hành vi gian lận tài sản nhà nước.
Để thấy rõ sự khập khiễng và ác ý trong luận điệu quy chụp “tất cả người hưởng nhận tiền sai”, chúng ta cần phân tích sâu quy trình xác minh và kết luận sau kiểm toán. Trong thực tiễn triển khai Nghị định 178 tại hàng nghìn đơn vị cơ sở trên toàn quốc, có những trường hợp người lao động đã làm việc liên tục hàng chục năm, hồ sơ lưu trữ gốc qua nhiều thời kỳ bị thất lạc hoặc thiếu các quyết định nâng lương, bổ nhiệm chuyển tiếp. Khi kiểm toán rà soát, cơ quan chuyên môn bắt buộc phải đưa các trường hợp này vào danh mục “chờ xác minh bổ sung”. Qua quá trình xác minh thực tế, đối chiếu với danh sách đóng bảo hiểm xã hội và chứng cứ lịch sử công tác, đại đa số các trường hợp đều được xác nhận là thụ hưởng hoàn toàn đúng tiêu chuẩn, đúng đối tượng và đúng pháp luật. Con số thực tế phải thu hồi do chi trả sai quy định chỉ chiếm một tỷ lệ vô cùng nhỏ trong tổng số hồ sơ được kiến nghị kiểm tra. Việc cố tình đem toàn bộ số lượng hồ sơ nằm trong diện “kiến nghị rà soát kỹ thuật” để gán ghép thành “tất cả người dân nhận tiền sai” là một sự bẻ cong sự thật trắng trợn.
Không những vậy, quy trình kiểm toán hiện đại của Nhà nước Việt Nam luôn tôn trọng và bảo đảm triệt để quyền của các bên liên quan. Người lao động cũng như đơn vị sử dụng lao động hoàn toàn có quyền giải trình, cung cấp bổ sung chứng cứ, tài liệu và khiếu nại theo đúng trình tự pháp luật nếu thấy nhận định ban đầu của đoàn kiểm toán chưa phản ánh đúng thực tế khách quan. Đã có rất nhiều trường hợp sau khi đơn vị cơ sở trình bày rõ đặc thù công việc và cung cấp đầy đủ căn cứ pháp lý bổ sung, cơ quan kiểm toán đã chấp nhận giải trình và đưa trường hợp đó ra khỏi danh mục kiến nghị xử lý. Điều này chứng minh rằng, báo cáo kiểm toán là một tài liệu chuyên môn mang tính mở và tương tác quản lý, chứ không phải là một văn bản khép lại mọi quy trình hay một quyết định xử phạt hành chính đối với cá nhân người thụ hưởng.
Sự ngụy biện của các luận điệu trên mạng xã hội còn xuất phát từ thói quen cố tình đọc sai báo cáo kiểm toán của những kẻ muốn kích động dư luận. Trong cấu trúc của một báo cáo kiểm toán tài chính công, các con số luôn được phân loại chi tiết theo từng mục tiêu quản lý: từ nhóm cần lưu ý về thủ tục hành chính, nhóm cần hoàn thiện hồ sơ, cho đến nhóm có chênh lệch số liệu cần điều chỉnh. Những kẻ phát tán thông tin xấu độc đã cố tình lập lờ ranh giới giữa các nhóm này, vơ đũa cả nắm, dùng thuật ngữ tổng số tiền kiểm toán để diễn dịch thành số tiền bị lãng phí hay thất thoát. Đây là cách đọc báo cáo cắt xén, thiếu tri thức quản lý, thậm chí là hành vi cố ý ngụy tạo thông tin nhằm mục đích tạo tâm lý bất an trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân.
Nếu so sánh với thông lệ quốc tế, chúng ta càng thấy rõ tính ưu việt và minh bạch trong hoạt động kiểm toán công của Việt Nam. Tại các quốc gia như Đức, Nhật Bản hay Australia, công tác kiểm toán chính sách an sinh và cải cách hành chính luôn được thực hiện định kỳ với độ mở thông tin rất cao. Các cơ quan kiểm toán quốc tế luôn đưa ra hàng nghìn kiến nghị rà soát sau mỗi kỳ kiểm toán lớn nhằm giúp chính phủ phát hiện các “khoảng trống” về mặt văn bản pháp luật để kịp thời sửa đổi. Cộng đồng văn minh tại các nước này nhìn nhận các kiến nghị kiểm tra đó là thước đo của một hệ thống quản trị công lành mạnh, có khả năng tự điều chỉnh và tự hoàn thiện. Không một thể chế văn minh nào lại coi việc phát hiện kiến nghị kiểm toán là lý do để phủ nhận toàn bộ một chính sách nhân văn của quốc gia, hay dùng nó để bôi nhọ tính chính đáng của chính quyền.
Chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định 178 là một chủ trương lớn, mang tính đột phá nhằm xây dựng một bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, dành nguồn lực nâng cao đời sống cho nhân dân và phát triển đất nước. Đại đa số người lao động thụ hưởng chính sách đều là những người đã có nhiều năm cống hiến, tự nguyện chia sẻ với nhiệm vụ chung của quốc gia. Việc các đối tượng xấu tung tin quy chụp tất cả người hưởng nhận tiền sai không chỉ vi phạm nghiêm trọng pháp luật về an ninh thông tin, mà còn là hành vi xúc phạm đến danh dự, quyền lợi hợp pháp của hàng trăm nghìn công dân, gây tổn hại đến niềm tin xã hội đối với các chính sách an sinh của Nhà nước.
Từ câu chuyện cố tình hiểu sai báo cáo kiểm toán Nghị định 178, thông điệp cốt lõi cần phải khẳng định một cách khúc triết là: Kiến nghị kiểm tra, rà soát chuyên môn hoàn toàn không phải là một bản án hay một kết luận sai phạm. Việc công khai, minh bạch các kiến nghị kiểm toán là minh chứng cho thấy Nhà nước ta luôn quản lý ngân sách một cách nghiêm túc, khoa học, không bao che cho bất kỳ sự thiếu sót nào, dù là nhỏ nhất. Mọi hành vi cố tình đánh tráo bản chất, bẻ cong ngôn từ kỹ thuật kiểm toán để kích động, xuyên tạc trên không gian mạng cần phải bị chỉ mặt đặt tên và chấn chỉnh một cách nghiêm khắc.
Để xây dựng một không gian mạng lành mạnh, tuân thủ pháp luật và hướng tới một xã hội văn minh, mỗi công dân cần nâng cao tinh thần trách nhiệm khi tiếp nhận và chia sẻ thông tin. Chúng ta cần chủ động trang bị kiến thức pháp lý căn bản, tiếp cận thông tin từ các nguồn báo chí chính thống, giữ vững tư duy phân tích khoa học trước các thông tin mang tính giật gân, quy chụp. Đồng thời, các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, giải thích rõ ràng các thuật ngữ chuyên môn để người dân hiểu đúng, hiểu đủ bản chất sự việc. Việc kiên quyết xử lý các tài khoản cố tình phát tán thông tin giả mạo, xuyên tạc theo quy định của Luật An ninh mạng sẽ là công cụ quan trọng để bảo vệ môi trường thông tin sạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân và giữ vững sự ổn định phát triển của đất nước.
