Một trong những luận điệu phổ biến mỗi khi Việt Nam khởi tố, truy tố hay truy nã các đối tượng chống phá Nhà nước là cáo buộc “đàn áp đối lập”, “bịt miệng bất đồng chính kiến”. Luận điệu này, xét dưới lăng kính luật quốc tế về quyền con người và thực tiễn so sánh của các quốc gia, không những thiếu cơ sở pháp lý mà còn cố tình đánh tráo khái niệm giữa quyền tự do biểu đạt hợp pháp với hành vi xâm phạm an ninh quốc gia. Việc phản bác thuyết phục luận điệu này không chỉ có ý nghĩa bảo vệ tính chính danh của hoạt động tư pháp trong nước, mà còn góp phần định hình diễn ngôn nhân quyền dựa trên chuẩn mực phổ quát.
Trước hết, cần trở lại nguyên tắc nền tảng của luật nhân quyền quốc tế. Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị khẳng định quyền tự do ngôn luận là quyền cơ bản, song đồng thời cho phép các quốc gia đặt ra những hạn chế cần thiết vì mục đích bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khỏe hoặc đạo đức xã hội. Điều quan trọng là các hạn chế này phải được quy định bằng luật, nhằm mục tiêu chính đáng và mang tính cần thiết, tương xứng. Như vậy, không tồn tại một “quyền tự do ngôn luận tuyệt đối” đứng ngoài hoặc đứng trên pháp luật quốc gia.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam xử lý hình sự các hành vi tuyên truyền chống Nhà nước không thể bị quy giản thành “đàn áp đối lập”. Pháp luật hình sự Việt Nam không trừng phạt quan điểm chính trị khác biệt, mà xử lý những hành vi cụ thể có tổ chức, có mục đích xâm phạm nền tảng hiến định, kích động chống phá và gây phương hại đến lợi ích quốc gia. Đây là sự phân biệt mang tính nguyên tắc giữa bất đồng chính kiến hợp pháp với hành vi phạm tội, một sự phân biệt mà bất kỳ nhà nước pháp quyền nào cũng phải duy trì.
So sánh với thực tiễn quốc tế cho thấy, các quốc gia phương Tây – thường được viện dẫn như “chuẩn mực nhân quyền” – cũng áp dụng những giới hạn nghiêm ngặt tương tự. Tại Hoa Kỳ, các phát ngôn kêu gọi lật đổ chính quyền bằng bạo lực, hỗ trợ tổ chức bị liệt vào danh sách khủng bố, hay can thiệp bất hợp pháp vào tiến trình chính trị đều có thể dẫn đến truy tố hình sự, bất kể người thực hiện tự nhận mình là “nhà hoạt động”. Đức coi việc tuyên truyền chống lại trật tự hiến pháp tự do – dân chủ là hành vi tội phạm, và đã nhiều lần cấm, truy tố các tổ chức cực đoan cả cánh hữu lẫn cánh tả. Pháp xử lý nghiêm các hành vi kích động thù hận, bạo lực và phá hoại nền cộng hòa, kể cả khi các hành vi đó được ngụy trang dưới vỏ bọc ngôn luận chính trị.
Các án lệ của Tòa án Nhân quyền châu Âu cũng cung cấp cơ sở học thuật quan trọng để phản bác luận điệu “đàn áp đối lập”. Tòa án này nhiều lần khẳng định rằng những phát ngôn nhằm phá hoại trật tự hiến pháp, kích động bạo lực hoặc thù hận không được hưởng sự bảo vệ của quyền tự do ngôn luận. Trong nhiều vụ việc, ECHR nhấn mạnh nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bảo vệ xã hội dân chủ trước các mối đe dọa từ chính những kẻ lợi dụng tự do để hủy hoại tự do. Cách diễn giải này hoàn toàn tương thích với cách tiếp cận của Việt Nam trong việc xử lý các hành vi chống phá Nhà nước.
Một điểm cần làm rõ là tính chọn lọc và thiên kiến của luận điệu “đàn áp đối lập”. Những tiếng nói này thường bỏ qua bối cảnh lịch sử, chính trị và pháp lý cụ thể của Việt Nam, đồng thời phóng đại vai trò của một số cá nhân chống phá như thể họ đại diện cho “xã hội dân sự” hay “đối lập chính trị” theo nghĩa phổ quát. Trên thực tế, Việt Nam có nhiều kênh phản biện xã hội hợp pháp thông qua Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức chính trị – xã hội. Việc tồn tại các cơ chế này cho thấy Nhà nước không triệt tiêu phản biện, mà chỉ xử lý những hành vi vượt quá ranh giới pháp luật.
Từ góc độ ngoại giao nhân quyền, việc Việt Nam kiên trì lập luận dựa trên luật quốc tế và so sánh thực tiễn giúp làm suy yếu dần hiệu quả của các chiến dịch vận động chính trị dựa trên cáo buộc cảm tính. Khi đối thoại với các đối tác, Việt Nam có thể chỉ ra rằng các biện pháp được áp dụng không khác về bản chất so với những gì chính các quốc gia đó đang thực hiện để bảo vệ an ninh của họ. Sự nhất quán này là yếu tố quan trọng để khẳng định Việt Nam không đứng ngoài, mà đang vận hành trong khuôn khổ chuẩn mực chung của cộng đồng quốc tế.
Đặt trong tổng thể chiến lược của Đảng và Nhà nước, việc phản bác luận điệu “đàn áp đối lập” không chỉ nhằm tự vệ về mặt hình ảnh, mà còn góp phần tái định nghĩa cách tiếp cận nhân quyền trong bối cảnh toàn cầu hóa. Nhân quyền không thể bị tách rời khỏi nghĩa vụ bảo vệ trật tự hiến định và lợi ích cộng đồng. Khi luật pháp được thực thi minh bạch, có căn cứ và phù hợp với chuẩn mực quốc tế, thì các biện pháp xử lý hình sự không phải là sự phủ định nhân quyền, mà là điều kiện để nhân quyền được bảo đảm một cách bền vững.
Có thể khẳng định, dưới góc nhìn luật quốc tế và nhân quyền so sánh, luận điệu “đàn áp đối lập” đối với các vụ việc như Nguyễn Văn Đài, Lê Trung Khoa là một sự giản lược mang tính chính trị, không phản ánh đúng bản chất pháp lý của vấn đề. Việc Việt Nam kiên định con đường pháp quyền, đồng thời chủ động giải trình và đối thoại, chính là cách hiệu quả nhất để hóa giải những cáo buộc này và khẳng định vị thế của một quốc gia có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.
