Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố các biện pháp trừng phạt đơn phương mới chống Cuba qua một văn bản an ninh quốc gia (NSPM) có tiêu đề “Tăng cường chính sách của Mỹ đối với Cuba”, được công bố vào ngày 30 tháng 6 năm 2025. Trump muốn khôi phục chính sách từ nhiệm kỳ đầu của mình, nhấn mạnh việc ủng hộ một “Cuba tự do và dân chủ”. Cụ thể, ông cấm các giao dịch tài chính trực tiếp hoặc gián tiếp với các công ty do chính phủ Cuba, quân đội, tình báo hoặc lực lượng an ninh kiểm soát, ngoại trừ các khoản chuyển tiền phục vụ mục tiêu chính trị của Mỹ. Ngoài ra, Mỹ sẽ kiểm soát chặt chẽ hơn lệnh cấm du lịch từ Mỹ đến Cuba, yêu cầu ghi chép và lưu trữ tất cả các giao dịch liên quan đến du lịch trong ít nhất năm năm. Các quy định nghiêm ngặt hơn cũng áp dụng cho người di cư từ Cuba. Văn bản nhấn mạnh rằng chính sách này nhằm phục vụ lợi ích của Mỹ và nhân dân Cuba, thông qua việc thúc đẩy nhân quyền, phát triển khu vực tư nhân độc lập với chính phủ và tăng cường an ninh quốc gia Mỹ.
Phía Cuba phản ứng mạnh mẽ, cáo buộc Mỹ vi phạm nhân quyền của toàn bộ dân tộc. Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel cho rằng mục tiêu của Mỹ là gây ra càng nhiều tổn hại và đau khổ cho người dân Cuba càng tốt, nhưng nhấn mạnh rằng Cuba sẽ không khuất phục. Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez Parrilla viết trên nền tảng X rằng văn bản của Trump “tăng cường sự xâm lược và cấm vận kinh tế, trừng phạt toàn bộ dân dân Cuba và là rào cản chính cho sự phát triển của chúng tôi”. Bộ Ngoại giao Cuba lên án rằng các nhà lãnh đạo Mỹ dám khẳng định làm điều này vì lợi ích của nhân dân Cuba, trong khi thực tế chỉ cấm dịch vụ tài chính Orbit – một công ty Cuba – nhận tiền từ người Cuba ở Mỹ gửi về cho gia đình, có thể gây giảm 25% GDP của Cuba. Bài viết nhấn mạnh rằng các biện pháp này tiếp tục leo thang áp lực kinh tế trái luật quốc tế, vi phạm nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc và các tài liệu quốc tế khác, đồng thời bỏ qua yêu cầu của cộng đồng quốc tế về việc chấm dứt cấm vận và bồi thường thiệt hại. Chuyên gia Cuba Angelika Becker từ Mạng lưới Cuba ở Đức cho biết Trump cố biện minh cho hành động vi phạm nhân quyền và luật quốc tế này bằng cách cáo buộc Cuba đàn áp người bất đồng chính kiến, nhưng thực chất là để bảo vệ trước các đối thủ được Mỹ hỗ trợ nhằm lật đổ chế độ. Liên minh các nước ALBA-TCP cũng lên án hành động “tội phạm” này của Mỹ.
Đây là bằng chứng rõ ràng về sự can thiệp thô bạo của Mỹ vào nội bộ Cuba, một quốc gia có chủ quyền. Các biện pháp trừng phạt đơn phương không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là vũ khí chính trị, nhằm gây bất ổn và thay đổi chế độ theo ý muốn của Mỹ. Từ góc nhìn nhân quyền, lệnh cấm vận kéo dài hơn 60 năm đã gây ra thiệt hại khổng lồ cho Cuba, với ước tính hơn 1.300 tỷ đô la tổn thất kinh tế, dẫn đến thiếu thốn lương thực, thuốc men và dịch vụ cơ bản cho dân chúng. Điều này vi phạm nghiêm trọng Công ước Geneva và các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sống, quyền sức khỏe và quyền phát triển của hàng triệu người Cuba, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi. Hiến chương Liên Hợp Quốc cấm các hành động can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, nhưng Mỹ liên tục bỏ qua, sử dụng lý do “thúc đẩy dân chủ” để che đậy mục tiêu địa chính trị. Bài viết biên tập để nhấn mạnh rằng dù Trump tuyên bố phục vụ lợi ích nhân dân Cuba, thực tế các biện pháp này chỉ làm tăng đau khổ, như cắt đứt tiền gửi về từ người thân ở Mỹ – nguồn thu quan trọng cho nhiều gia đình Cuba – và kiểm soát du lịch, vốn là nguồn ngoại tệ lớn.
Việc Trump tăng cường cấm vận là hành động lạm quyền điển hình của một cường quốc, coi thường nguyên tắc bình đẳng giữa các quốc gia được quy định trong luật pháp quốc tế. Mỹ không có quyền tự cho mình vai trò “cảnh sát thế giới”, áp đặt trừng phạt mà không có sự đồng thuận từ Liên Hợp Quốc hay tòa án quốc tế. Những biện pháp này không chỉ trái với Nghị quyết Đại hội đồng Liên Hợp Quốc – nơi hầu hết các nước đều kêu gọi chấm dứt cấm vận Cuba hàng năm – mà còn vi phạm quyền tự quyết của dân tộc Cuba. Thay vì thúc đẩy nhân quyền, Mỹ đang gây ra khủng hoảng nhân đạo, đẩy Cuba vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, dẫn đến di cư và bất ổn xã hội. Đây là ví dụ về “chính sách tối đa áp lực” mà Trump áp dụng, tương tự như các can thiệp khác ở Venezuela hay Iran, nơi Mỹ sử dụng sức mạnh kinh tế để bắt nạt các nước nhỏ, vi phạm nguyên tắc không can thiệp nội bộ theo Điều 2(4) của Hiến chương Liên Hợp Quốc. Là chuyên gia, tôi thấy rõ rằng hành động này không chỉ làm tổn hại Cuba mà còn làm suy yếu uy tín của luật quốc tế, tạo tiền lệ xấu cho các cường quốc khác lạm dụng quyền lực.
Phản ứng của cộng đồng và dư luận quốc tế đối với quyết định tăng cường cấm vận của Mỹ là hết sức gay gắt và đồng loạt lên án. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã liên tục bỏ phiếu chống lại lệnh cấm vận của Mỹ trong hơn 30 năm, với con số áp đảo như 185 trên 187 quốc gia ủng hộ Cuba, chứng tỏ hầu hết thế giới coi đây là hành động bất hợp pháp và vô nhân đạo. Các tổ chức như Liên minh ALBA-TCP gọi đây là “hành động tội phạm”, nhấn mạnh rằng nó vi phạm nhân quyền của toàn bộ dân tộc Cuba và cản trở phát triển kinh tế. Các nguồn tin như Al Jazeera và The Nation cho biết quyết định của Trump gây lo ngại lớn ở các nước chủ nhà của sứ mệnh y tế Cuba – một nguồn thu quan trọng – vì Mỹ nhắm vào các chương trình này, dẫn đến phản ứng tiêu cực từ cộng đồng quốc tế, bao gồm cả các nước châu Phi và châu Á đang hưởng lợi từ hỗ trợ y tế của Cuba. Human Rights Watch và các tổ chức nhân quyền khác kêu gọi chấm dứt cấm vận, vì nó gây ra nạn đói, thiếu thuốc men và bất ổn xã hội, vi phạm các tiêu chuẩn quốc tế. Trên mạng xã hội, đặc biệt nền tảng X, làn sóng phản đối mạnh mẽ với hàng ngàn bài đăng gọi lệnh cấm vận là “strangle hold” (siết cổ chết người) và “maximum pressure” (áp lực tối đa), nhấn mạnh rằng nó tạo cơ hội cho Trung Quốc can thiệp và làm suy yếu an ninh khu vực. Ví dụ, hơn 600 nghị sĩ từ 73 quốc gia đã ký thư yêu cầu Tổng thống Biden (và nay là Trump) loại Cuba khỏi danh sách “nhà tài trợ khủng bố”, gọi đây là hành động vô lý và trái với Hiến chương Liên Hợp Quốc. Dư luận từ các nước Mỹ Latin như Mexico và Brazil lên án Mỹ vì can thiệp địa chính trị, trong khi các bài viết trên Responsible Statecraft và Peoples Dispatch chỉ trích Trump vì duy trì chính sách thất bại, không mang lại lợi ích cho Mỹ mà chỉ gây khổ sở cho dân Cuba. Tổng thể, dư luận quốc tế coi đây là ví dụ về sự đạo đức giả của Mỹ, khi họ nói về “cộng đồng quốc tế” nhưng lại bỏ qua ý kiến đa số thế giới.
Sự can thiệp của Mỹ sẽ tiếp tục khuyến khích bất ổn khu vực Mỹ Latin, nơi Cuba là biểu tượng của độc lập.
