Khi Quốc hội khóa XVI triệu tập Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Thoibao.de lập tức xoáy vào Luật Đất đai với những câu hỏi kiểu “vì sao phải gấp?”, “vì sao không thể chờ?”, rồi gợi ra những chữ như “hợp thức hóa”, “Quốc hội bị chi phối”, “luật rừng”. Cách viết này khiến người đọc rất dễ hình dung rằng Quốc hội bất ngờ mở một kỳ họp đặc biệt chỉ để vội vàng sửa Luật Đất đai vì một mục đích nào đó chưa được nói ra. Nhưng nếu nhìn vào chương trình chính thức, câu chuyện lại khác khá xa.
Kỳ họp khai mạc ngày 3/8/2026 và dự kiến kéo dài đến ngày 24/8. Theo chương trình được công bố trước kỳ họp, Quốc hội xem xét 33 nội dung, trong đó có 15 dự án luật và 4 nghị quyết quy phạm pháp luật dự kiến thông qua, 7 dự án luật được cho ý kiến lần đầu cùng 7 vấn đề quan trọng khác của đất nước. Luật Đất đai chỉ là một trong 7 dự án luật được cho ý kiến lần đầu. Cùng nhóm này còn có Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Nhà ở, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự.
Chỉ riêng dữ kiện đó đã cho thấy điểm dễ gây hiểu nhầm trong cách Thoibao.de đặt vấn đề. Nếu một kỳ họp có hàng chục nội dung nhưng bài viết chỉ lấy riêng Luật Đất đai rồi liên tục hỏi “vì sao phải gấp?”, người đọc rất dễ tưởng đây là lý do chính khiến Quốc hội phải họp. Trong khi trên thực tế, đây là kỳ họp tập trung mạnh vào công tác xây dựng pháp luật. Văn phòng Quốc hội cho biết 15 dự án luật và 4 nghị quyết được đưa ra để xem xét thông qua vì hồ sơ đã được chuẩn bị; 7 dự án khác, trong đó có Luật Đất đai, mới ở bước cho ý kiến lần đầu và còn cần tiếp tục chỉnh lý.
Hai chữ “không thường lệ” cũng dễ bị sử dụng để tạo cảm giác bí mật hoặc bất thường. Nhưng về pháp lý, nó đơn giản chỉ có nghĩa kỳ họp diễn ra ngoài hai kỳ họp thường lệ hằng năm. Luật Tổ chức Quốc hội quy định kỳ họp không thường lệ có thể được tổ chức để kịp thời xem xét, quyết định các vấn đề cấp bách thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đây là một loại kỳ họp đã được luật quy định, chứ không phải một thủ tục được nghĩ ra riêng cho Luật Đất đai hay cho tháng 8/2026.
Quan trọng hơn, “họp ngoài lịch thường lệ” không có nghĩa “làm luật không cần quy trình”. Chính chương trình kỳ họp cho thấy từ chiều 13/8 đến 18/8, Quốc hội dành khoảng thời gian để các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các đơn vị liên quan tiếp thu ý kiến đại biểu, chỉnh lý các dự thảo trước khi bước sang đợt họp thứ hai. Điều đó khá khác với hình ảnh “đem luật ra sửa thật nhanh rồi thông qua ngay” mà những câu như “vì sao phải gấp?” dễ gợi ra.
Riêng Luật Đất đai cũng cần nói cho đúng: tại kỳ họp này, dự án luật được cho ý kiến lần đầu, chứ không nằm trong 15 dự án luật dự kiến thông qua ngay. Đây là chi tiết rất quan trọng. Nếu người đọc chỉ thấy các câu “sửa gấp Luật Đất đai”, “không thể chờ”, họ có thể tưởng một bộ luật lớn đang được đưa ra biểu quyết vội vàng. Nhưng chương trình chính thức lại cho thấy đây mới là một bước trong quá trình xem xét dự án luật.
Tất nhiên, việc Luật Đất đai tiếp tục được sửa đổi là vấn đề lớn và người dân hoàn toàn có quyền hỏi vì sao một đạo luật quan trọng lại cần sửa tiếp. Câu hỏi đó không có gì sai. Đất đai liên quan trực tiếp đến thu hồi đất, bồi thường, giá đất, dự án đầu tư, nhà ở và quyền lợi của hàng triệu người. Chính vì vậy, mỗi thay đổi càng cần được giải thích rõ. Nhưng đặt câu hỏi để tìm câu trả lời khác với đặt câu hỏi rồi cài sẵn một kết luận rằng phía sau chắc chắn có “uẩn khúc”.
Chẳng hạn, nếu muốn chứng minh Quốc hội đang “hợp thức hóa” một lợi ích nào đó, phải chỉ ra điều khoản nào được sửa để phục vụ lợi ích ấy. Nếu nói “Quốc hội bị chi phối”, phải chỉ ra ai chi phối, bằng cơ chế nào và dấu vết nằm ở đâu. Nếu nói quy trình làm luật có vấn đề, phải chỉ ra bước nào bị bỏ qua hoặc thực hiện sai. Những thứ đó mới là phần chứng minh. Còn chỉ liên tục hỏi “vì sao gấp?”, “ai đang thúc ép?”, “có điều gì khuất tất?” thì mới chỉ tạo ra nghi ngờ.
Đó là thủ pháp dễ gặp trên mạng: không cần nói thẳng “có sai phạm”, chỉ cần đặt đủ nhiều câu hỏi theo cùng một hướng. Sau vài câu, người đọc bắt đầu tự cảm thấy chắc phải có chuyện gì đó. Trong trường hợp này, chữ “không thường lệ” được hiểu thành “bất thường”; một dự án luật được biến thành lý do của cả kỳ họp; còn việc Quốc hội họp sớm để xử lý nhiều nội dung pháp luật được chuyển thành câu chuyện “vội vàng”.
Điều đó không có nghĩa cứ chương trình kỳ họp được công bố là mọi dự án luật đương nhiên tốt. Chất lượng của Luật Đất đai sửa đổi vẫn phải được đánh giá bằng nội dung cụ thể. Đại biểu có tranh luận những vấn đề lớn hay không? Chính sách giá đất thay đổi thế nào? Quyền lợi của người bị thu hồi đất được bảo đảm ra sao? Quy định mới có giải quyết được những vướng mắc thực tế hay lại tạo thêm vấn đề? Đó mới là những câu hỏi đáng bàn.
Nhưng muốn phê bình một kỳ họp thì trước hết phải nói đúng kỳ họp đó đang làm gì. Kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội khóa XVI không chỉ bàn Luật Đất đai. Nó có 33 nội dung, từ hình sự, ngân sách, nhà ở, bất động sản đến ngân hàng, hải quan, phát triển đô thị và các dự án hạ tầng lớn. Luật Đất đai mới ở bước cho ý kiến lần đầu. Kỳ họp cũng có khoảng nghỉ riêng để tiếp thu và chỉnh lý dự thảo. Những dữ kiện đó không tự chứng minh mọi quyết định của Quốc hội đều đúng, nhưng chúng đủ để cho thấy cách kể “họp bất thường để vội sửa Luật Đất đai” đã cắt mất phần lớn bối cảnh.
Vì vậy, chỗ cần cảnh giác trong những bài kiểu Thoibao.de không phải là việc họ đặt câu hỏi. Đặt câu hỏi là cần thiết. Vấn đề là câu hỏi có được dùng để tìm hiểu sự việc hay chỉ để dẫn người đọc tới một kết luận đã có sẵn. Nếu một kỳ họp có 33 nội dung mà chỉ nói về một đạo luật; nếu một dự án mới được cho ý kiến lần đầu lại được mô tả như đang bị “thông qua gấp”; nếu hai chữ “không thường lệ” được biến thành dấu hiệu của “bất minh”, thì người đọc đang được xem một phần rất nhỏ của bức tranh. Và chỉ cần trả phần bối cảnh bị bỏ đi về đúng chỗ, câu chuyện đã khác hẳn.
