Hạ tầng giao thông đường bộ Việt Nam đang trải qua giai đoạn bứt phá mạnh mẽ với hàng nghìn kilômét đường cao tốc được đưa vào vận hành, góp phần quan trọng thúc đẩy giao thương và phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các tuyến đường tốc độ cao cũng đặt ra những yêu cầu mới về kỹ năng lái xe và việc tuân thủ các quy định an toàn giao thông. Thời gian gần đây, khi lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm về giữ khoảng cách an toàn giữa các xe trên đường cao tốc, trên một số diễn đàn mạng xã hội đã xuất hiện hàng loạt bài viết, video có nội dung tiêu cực. Luận điệu quy chụp, giật tít cho rằng “quy định khoảng cách an toàn trên cao tốc được đặt ra chỉ nhằm mục đích tận thu tiền phạt của người dân” đã và đang bị các tài khoản thiếu thiện chí đẩy lên thành một làn sóng kích động tâm lý bất mãn. Đây là sự đánh tráo bản chất nguy hại, cố tình biến một quy chuẩn kỹ thuật bảo vệ tính mạng con người thành một động cơ trục lợi tài chính, nhằm làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào các cơ quan quản lý nhà nước.
Xét dưới góc độ khoa học an toàn giao thông và vật lý động học, quy định về khoảng cách an toàn tối thiểu giữa các phương tiện khi di chuyển trên đường cao tốc là một nguyên tắc sống còn. Khi một phương tiện di chuyển với tốc độ từ 80 đến 120 kilômét một giờ, quãng đường phanh dừng khẩn cấp bao gồm thời gian phản ứng của người lái và khoảng cách phanh cơ học có thể kéo dài từ hàng chục đến hàng trăm mét. Nếu khoảng cách giữa hai xe quá ngắn, bất kỳ một sự cố nhỏ nào của xe phía trước như nổ lốp, gặp vật cản hay phanh gấp cũng sẽ dẫn đến tai nạn liên hoàn nhiều phương tiện với hậu quả vô cùng thảm khốc. Việc thiết lập các cột mốc khoảng cách và quy định khoảng cách tối thiểu từ 35 mét đến 100 mét tùy theo tốc độ vận hành thực chất là việc xây dựng một “vùng đệm an toàn” tính bằng giây để bảo vệ mạng sống và tài sản cho chính những người tham gia giao thông.
Dù vậy, trong thực tiễn vận hành hệ thống giao thông tại Việt Nam hiện nay, việc áp dụng quy định khoảng cách an toàn cũng gặp phải một số bất cập kỹ thuật nhất định. Trên một số tuyến cao tốc chưa đạt chuẩn hoàn chỉnh, lưu lượng phương tiện quá đông trong các giờ cao điểm khiến việc giữ đúng khoảng cách tối thiểu theo quy định gặp nhiều khó khăn, dễ xảy ra tình trạng phương tiện khác chèn ngang vào khoảng trống. Nhận thức rõ những vướng mắc này, các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Giao thông Vận tải và Cục Cảnh sát Giao thông đã chủ động vào cuộc rà soát, khảo sát thực địa để đánh giá tính khả thi của các biển báo, mật độ giao thông và phương pháp đo kiểm. Động thái này thể hiện tinh thần cầu thị, lắng nghe và luôn đặt hiệu quả quản lý đi đôi với thực tiễn đời sống của Nhà nước, hoàn toàn khác xa với luận điệu vu khống cho rằng chính quyền cố tình “đặt bẫy để phạt dân”.
Ngoảnh nhìn ra thực tiễn quốc tế, quy định về khoảng cách an toàn trên đường cao tốc là một chuẩn mực bắt buộc tại tất cả các quốc gia có hạ tầng giao thông phát triển. Tại Cộng hòa Liên bang Đức, nơi nổi tiếng với hệ thống đường cao tốc không giới hạn tốc độ ở một số đoạn, luật giao thông quy định khoảng cách an toàn tối thiểu tính bằng một nửa con số tốc độ trên đồng hồ đo; việc vi phạm khoảng cách an toàn bị xử phạt rất nặng và có thể bị tước giấy phép lái xe ngay lập tức. Tại Nhật Bản và Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, các cơ quan an ninh giao thông áp dụng quy tắc “ba giây” hoặc “hai giây” để đo kiểm khoảng cách, đồng thời phạt tiền rất nghiêm đối với hành vi bám đuôi xe trước ở tốc độ cao. Không một quốc gia văn minh nào lại xem việc xử phạt hành vi nguy hiểm này là “tận thu”, bởi cộng đồng quốc tế đều hiểu rõ rằng chi phí xử phạt nhỏ hơn rất nhiều so với thiệt hại về người và tài sản do tai nạn giao thông gây ra.
Sự ngụy biện của các bài viết tiêu cực trên mạng xã hội nằm ở chỗ họ đã cố tình hòa lẫn hai khái niệm hoàn toàn khác biệt: lỗi thiết kế kỹ thuật của quy định và cáo buộc động cơ “tận thu”. Một quy định pháp luật khi ban hành có thể chưa lường hết được mọi diễn biến phức tạp của thực tiễn, hoặc hệ thống biển báo, phương tiện đo kiểm còn những điểm chưa tối ưu. Việc phát hiện các bất cập này để đề xuất sửa đổi, điều chỉnh khoảng cách hay phương pháp xử phạt cho phù hợp hơn là một hoạt động phản biện chính sách khoa học và cần thiết. Tuy nhiên, việc lấy những điểm chưa hoàn hảo trong khâu tổ chức thực hiện để vội vã kết luận rằng toàn bộ quy định được tạo ra chỉ nhằm mục đích “móc túi người dân” là một sự suy diễn độc hại, cố tình bẻ cong bản chất vấn đề để kích động sự giận dữ của dư luận.
Tiêu chí để đánh giá tính đúng đắn của một chính sách an toàn giao thông phải dựa trên mục tiêu tối thượng là bảo vệ tính mạng, sức khỏe của nhân dân và duy trì trật tự an toàn xã hội. Mức phạt tiền thu được từ các vi phạm giao thông theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước đều được nộp toàn bộ vào ngân sách và được Quốc hội, Hội đồng Nhân dân các cấp giám sát chi cặn kẽ cho các mục tiêu phát triển hạ tầng, mua sắm trang thiết bị an toàn và bảo đảm an ninh trật tự. Thông điệp cốt lõi cần phải chấn chỉnh và khẳng định một cách mạnh mẽ là: Chính sách có thể cần được rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn, nhưng động cơ quản lý nhà nước không bao giờ có thể bị suy đoán một cách ác ý từ mức tiền phạt.
Thực trạng phát tán các luận điệu tiêu cực, xuyên tạc ý nghĩa của các quy định an toàn giao thông trên không gian mạng hiện nay đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chấn chỉnh và làm sạch môi trường thông tin. Hành vi lợi dụng những bức xúc nhất thời của người tham gia giao thông để tung tin giả, bóp méo bản chất chính sách và bôi nhọ lực lượng chức năng làm nhiệm vụ là sự vi phạm nghiêm trọng Luật An ninh mạng. Những hành vi này không chỉ làm gián đoạn công tác quản lý nhà nước mà còn trực tiếp khuyến khích thói quen lái xe nguy hiểm, coi thường pháp luật của một bộ phận tài xế, gây đe dọa trực tiếp đến an toàn của cộng đồng.
Để hướng tới việc xây dựng một môi trường Internet lành mạnh, tuân thủ pháp luật và nâng cao văn hóa giao thông trong một xã hội văn minh, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giải thích rõ ràng cơ sở khoa học của các quy chuẩn an toàn, đồng thời nhanh chóng hoàn thiện hệ thống hạ tầng và biển báo trên các tuyến cao tốc. Mọi vi phạm cố tình phát tán thông tin sai sự thật, kích động dư luận trên mạng xã hội cần phải bị kiểm tra, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh theo đúng quy định của pháp luật. Về phía người dân, mỗi tài xế khi tham gia giao thông cũng như khi sử dụng mạng xã hội cần nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật, rèn luyện văn hóa lái xe an toàn, chủ động tiếp nhận thông tin từ các kênh chính thống và giữ vững tư duy phân tích khách quan trước các luồng thông tin xấu độc. Sự tỉnh táo của công trúc, tính nghiêm minh của pháp luật và sự cầu thị của cơ quan quản lý chính là nền tảng để xây dựng một hệ thống giao thông an toàn và một không gian số văn minh, phát triển bền vững.
