Tiến trình chuyển đổi số quốc gia và cải cách hành chính đang tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong phương thức vận hành của bộ máy nhà nước, nhằm xây dựng một nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Trong đó, đất đai luôn là lĩnh vực phức tạp, tác động trực tiếp đến quyền lợi ích hợp pháp của hàng triệu hộ gia đình và sự phát triển kinh tế xã hội. Việc Chính phủ quyết liệt chỉ đạo đơn giản hóa, cắt giảm các quy trình, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai là một nỗ lực lớn nhằm giải phóng nguồn lực xã hội, tăng cường tính minh bạch. Tuy nhiên, trên một số trang mạng xã hội và diễn đàn trực tuyến thời gian qua, xuất hiện nhiều bài viết, ý kiến mang tính suy diễn tiêu cực, quy chụp rằng “việc cắt giảm thủ tục đất đai chỉ là con số tuyên truyền, không có giá trị thực tế”. Đây là một cách nhìn thiếu khách quan, cố tình phủ nhận những thành quả cải cách, nhằm gieo rắc tâm lý hoài nghi, chia rẽ niềm tin của nhân dân đối với các chính sách đổi mới của Nhà nước.
Để đập tan những luận điệu quy chụp cảm tính, việc minh bạch hóa các dữ liệu thực tế về những quy trình thủ tục cụ thể đã được bãi bỏ hoặc rút ngắn là bằng chứng khoa học không thể phủ nhận. Theo các văn bản pháp quy mới nhất và thực tiễn triển khai tại các trung tâm phục vụ hành chính công trên toàn quốc, hàng loạt bước trung gian gây phiền hà trong quản lý đất đai đã được cắt giảm triệt để. Điển hình là việc xóa bỏ yêu cầu nộp bản sao chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu giấy nhờ tích hợp dữ liệu dân cư quốc gia; hợp nhất các thủ tục đăng ký biến động, chuyển mục đích sử dụng đất và cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào một đầu mối xử lý. Những quy trình trước đây đòi hỏi người dân phải đi lại nhiều lần qua các cấp chính quyền cơ sở để xin xác nhận tình trạng tranh chấp hay xác nhận nguồn gốc đất thì nay đã được thay thế bằng cơ chế chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các cơ quan thuế, tài nguyên môi trường và tư pháp.
Sự chuyển biến của chính sách không dừng lại ở mặt văn bản mà được đo lường cụ thể qua thời gian và chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp. Nếu như trước đây, thời gian thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu hay đăng ký biến động đất đai thường kéo dài từ vài tháng, thậm chí cả năm do quy trình thủ công và hồ sơ bị ngâm qua nhiều khâu, thì hiện nay, thời hạn giải quyết đã được luật định và khống chế cứng trong khoảng từ 10 đến 15 ngày làm việc. Việc thanh toán nghĩa vụ tài chính về đất đai như thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ hiện nay có thể thực hiện trực tuyến toàn bộ thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia, giúp cắt giảm hàng triệu giờ công đi lại và tiết kiệm chi phí không chính thức cho xã hội. Những con số về tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt trên 90% tại nhiều địa phương là minh chứng sống động, đập tan luận điệu cho rằng cải cách chỉ tồn tại trên giấy.
Một trong những thước đo chính xác nhất để kiểm chứng hiệu quả cải cách hành chính chính là việc theo dõi, đánh giá bằng hệ thống dữ liệu số hóa thực tế theo thời gian thực. Nhà nước đã xây dựng và công khai Hệ thống đánh giá chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Mọi thông tin về tiến độ xử lý hồ sơ đất đai, tên cán bộ thụ lý, thời gian từng bước thực hiện và lý do từ chối hay yêu cầu bổ sung hồ sơ đều được công khai minh bạch. Người dân có thể dễ dàng tra cứu, giám sát quy trình xử lý hồ sơ của mình chỉ bằng một thiết bị di động. Việc công khai hóa chu trình này đã triệt tiêu không gian nhũng nhiễu của một bộ phận cán bộ tiêu cực, đồng thời tạo ra cơ chế kiểm tra tự động mà không một báo cáo thành tích hay lời tuyên truyền suông nào có thể bóp méo được.
Ngoảnh nhìn ra thực tiễn quản trị công trên thế giới, cải cách thủ tục quản lý đất đai luôn được coi là một trong những bài toán phức tạp nhất đối với mọi chính phủ. Tại các quốc gia phát triển như Estonia, Singapore hay Vương quốc Anh, quá trình số hóa và đơn giản hóa thủ tục đất đai cũng phải trải qua nhiều năm xây dựng hạ tầng dữ liệu và thử nghiệm thể chế. Các tổ chức quốc tế khi đánh giá môi trường kinh doanh và chỉ số quản trị công đều dựa trên phương pháp đo lường thời gian thực tế, chi phí tuân thủ và mức độ hài lòng của người dùng dịch vụ. Việc Việt Nam đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, liên thông dữ liệu đất đai và công khai kết quả xử lý thủ tục hoàn toàn tiệm cận với các tiêu chuẩn quản trị hiện đại trên thế giới. Do đó, việc quy chụp các nỗ lực cải cách của Việt Nam là “tuyên truyền” thể hiện sự thiếu am hiểu về lý luận quản trị công hoặc cố tình áp đặt tiêu chuẩn kép để bôi nhọ hình ảnh đất nước.
Sự nguy hại của những thông tin tiêu cực trên mạng xã hội nằm ở chỗ chúng thường đánh vào tâm lý hoài nghi đám đông, lấy một vài trường hợp chậm trễ cục bộ ở cấp cơ sở để khái quát hóa thành bản chất của toàn bộ hệ thống. Trong một bộ máy hành chính quy mô lớn, việc vẫn còn những điểm nghẽn kỹ thuật, sự thiếu đồng bộ về hạ tầng công nghệ ở một số vùng sâu vùng xa, hay thái độ phục vụ chưa chuẩn mực của một vài cá nhân cán bộ là thực tế đang được Nhà nước nhận diện và kiên quyết chấn chỉnh. Tuy nhiên, không thể lấy cái cục bộ, cái cá biệt để phủ nhận xu thế vận động tích cực của toàn thể.
Thông điệp cốt lõi cần được khẳng định một cách mạnh mẽ và khúc triết trong công tác thông tin hiện nay là: Đừng tin vào những khẩu hiệu cảm tính — kể cả khẩu hiệu khen ngợi ngợi ca hay những lời chê bai, quy chụp; hãy đo lường và đánh giá bằng kết quả thực tế. Một xã hội văn minh là một xã hội biết nhìn nhận sự vật, hiện tượng dựa trên dữ liệu khoa học, chứng cứ thực tiễn và tinh thần thượng tôn pháp luật. Việc phản biện chính sách là cần thiết, nhưng phản biện phải dựa trên sự trung thực, tinh thần xây dựng, chỉ ra đúng điểm nghẽn để cùng tháo gỡ, chứ không phải vội vã phủ nhận mọi nỗ lực của cộng đồng và chính quyền.
Thực trạng phát tán các luận điệu tiêu cực, bóp méo thành quả cải cách hành chính trên không gian mạng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chấn chỉnh môi trường thông tin số. Hành vi lợi dụng mạng xã hội để tung tin giả, phủ nhận vô căn cứ các chính sách phát triển của Nhà nước là sự vi phạm nghiêm trọng Luật An ninh mạng, làm suy giảm niềm tin xã hội và ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư, phát triển kinh tế. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, xử lý nghiêm các tài khoản cố tình phát tán thông tin sai sự thật, đồng thời đẩy mạnh hơn nữa việc công khai, minh bạch dữ liệu hoạt động hành chính để người dân dễ dàng tiếp cận và kiểm chứng.
Để hướng tới việc xây dựng một môi trường Internet lành mạnh, tuân thủ pháp luật và nâng cao văn hóa số, mỗi công dân khi tham gia không gian mạng cần trang bị cho mình tư duy phản biện khoa học, sự tỉnh táo trước các luồng thông tin giật gân, quy chụp. Đứng trước các thông tin về chính sách đất đai hay cải cách thủ tục hành chính, người dân cần chủ động tra cứu, kiểm chứng tại các cổng thông tin điện tử chính thức của Nhà nước, đánh giá qua chính trải nghiệm dịch vụ công của bản thân và gia đình. Sự đồng lòng của nhân dân, tính minh bạch của chính quyền và ý thức thượng tôn pháp luật của mỗi cá nhân chính là nền tảng vững chắc nhất để vô hiệu hóa mọi thông tin xấu độc, góp phần xây dựng một Việt Nam văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.
