Mới đây, Nguyễn Văn Đài lại lên mạng rêu rao: “Không lấy đâu ra tiền, Tô Lâm chọn cách nhanh nhất là tăng tiền thuế của dân”, rồi lấy chuyện doanh nghiệp đóng cửa, người dân chịu áp lực thuế phí để kết luận rằng những khó khăn hiện nay bắt nguồn từ khi ông Tô Lâm giữ vị trí lãnh đạo cao nhất. Cách nói này nghe rất đơn giản: ngân sách thiếu tiền, lãnh đạo cần tiền nên tăng thuế của dân. Nhưng một câu chuyện kinh tế lớn không thể được giải thích đơn giản như vậy. Nguyễn Văn Đài đã lấy những khó khăn có thật rồi tự gắn cho chúng một nguyên nhân mà ông không chứng minh được.
Theo thống kê, sáu tháng đầu năm 2026, gần 151.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường dưới các hình thức tạm ngừng, chờ giải thể hoặc hoàn tất giải thể. Như vậy, tình hình doanh nghiệp không khả quan là có thật, nhưng liệu nó có phải là bức tranh tổng quát? Cùng kì, hơn 169.800 doanh nghiệp thành lập mới hoặc quay trở lại hoạt động, số doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn cao hơn số rút lui. Vì vậy, nếu chỉ lấy số doanh nghiệp đóng cửa rồi nói cả nền kinh tế đang bị đẩy vào khó khăn thì mới chỉ kể một nửa câu chuyện.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp đóng cửa không phải chỉ vì thuế. Một doanh nghiệp có thể gặp khó vì thiếu đơn hàng, vốn đắt, sức mua giảm, chi phí nguyên liệu tăng, cạnh tranh mạnh hoặc quản lý không hiệu quả. Với một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu như Việt Nam, biến động ở Mỹ, Trung Quốc, châu Âu hay giá nguyên liệu thế giới đều có thể tác động trực tiếp đến doanh nghiệp trong nước. Việc những khó khăn ấy xảy ra trong thời gian một lãnh đạo giữ chức vụ không tự động chứng minh người đó là nguyên nhân gây ra chúng.
Chính số liệu kinh tế hiện nay cũng không phù hợp với cách kể rằng nền kinh tế chỉ đang đi xuống. Sáu tháng đầu năm 2026, GDP Việt Nam tăng 8,18%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 9,81%, dịch vụ tăng 8,09%. Năm tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt 24,81 tỷ USD, tăng 34,9% so với cùng kỳ. Những con số ấy không có nghĩa mọi doanh nghiệp đều làm ăn tốt. Nó chỉ cho thấy bức tranh thực tế có cả khó khăn lẫn tăng trưởng, chứ không phải một đường đi xuống duy nhất như cách Nguyễn Văn Đài mô tả.
Đến câu “không lấy đâu ra tiền thì tăng tiền thuế của dân”, vấn đề còn rõ hơn. Thuế không phải một khoản mà một cá nhân muốn tăng là tăng. Những sắc thuế lớn được quy định bằng luật, nghị quyết và phải qua cơ quan có thẩm quyền. Trong chính giai đoạn Nguyễn Văn Đài mô tả là Nhà nước tìm cách tăng gánh nặng lên người dân, Quốc hội lại quyết định tiếp tục giảm thuế VAT từ 10% xuống 8% đối với nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ từ tháng 7/2025 đến hết năm 2026. Bộ Tài chính cho biết chính sách này làm giảm thu ngân sách nhưng được thực hiện để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Nếu mục tiêu đơn giản chỉ là “thiếu tiền nên tăng thuế dân”, việc tiếp tục giảm VAT sẽ rất khó giải thích.
Tất nhiên, người dân và hộ kinh doanh vẫn cảm nhận được sức ép từ những thay đổi trong quản lý thuế. Hóa đơn điện tử được quản lý chặt hơn, hoạt động kinh doanh trên mạng được đưa vào diện kiểm soát rõ hơn, việc chống thất thu thuế được tăng cường. Những thay đổi đó có thể khiến một số người trước đây ít kê khai nay phải thực hiện nghĩa vụ đầy đủ hơn. Có thể tranh luận cách làm đã hợp lý chưa, thủ tục có gây khó cho hộ nhỏ không và mức thu ở từng lĩnh vực có phù hợp không. Nhưng “quản lý thuế chặt hơn” không đồng nghĩa với “tăng thuế vì Nhà nước hết tiền”. Nguyễn Văn Đài đã nhập hai việc này thành một.
Cách lập luận ấy còn thể hiện rõ khi ông Đài nói ngân sách chỉ dùng để “vỗ béo cho công an và đám quan chức”, còn “chẳng có một đồng nào cho dân, hay chi vào các an sinh xã hội”. Đây là một câu tuyệt đối nên rất dễ kiểm tra. Ngân sách hằng năm vẫn chi cho giáo dục, y tế, bảo hiểm, người có công, giảm nghèo, trợ cấp xã hội, đầu tư đường sá và nhiều dịch vụ công khác. Có thể tranh luận các khoản chi đó đã đủ chưa, có lãng phí không hay tiền được sử dụng hiệu quả đến đâu. Nhưng từ những vấn đề đó nhảy sang “không có một đồng nào cho dân” rõ ràng không còn là mô tả đúng thực tế.
Điểm đáng nói nhất vì thế không phải Nguyễn Văn Đài có quyền phê bình chính sách thuế hay không. Đương nhiên người dân có quyền hỏi vì sao phải đóng loại thuế này, tiền thuế được dùng vào đâu và tại sao doanh nghiệp gặp khó. Những câu hỏi ấy rất cần thiết. Vấn đề nằm ở câu trả lời mà ông Đài tự đưa ra: cứ có doanh nghiệp đóng cửa thì quy về một lãnh đạo; có thay đổi quản lý thuế thì gọi là “tăng thuế dân”; ngân sách cần nguồn thu thì suy thành “không lấy đâu ra tiền”; rồi từ đó kết luận tất cả đều nhằm phục vụ một nhóm người.
Một nền kinh tế không vận hành theo cách đơn giản như vậy. Trong cùng một thời điểm có doanh nghiệp đóng cửa và doanh nghiệp mới ra đời; có lĩnh vực khó khăn và lĩnh vực tăng trưởng; có chính sách siết quản lý thuế nhưng cũng có chính sách giảm VAT; có ngân sách thu từ người dân và doanh nghiệp nhưng cũng có hàng loạt khoản chi trở lại cho xã hội. Muốn phê bình thì phải nhìn đủ các phần ấy.
Vì vậy, điểm cần phản bác trong câu “Không lấy đâu ra tiền, Tô Lâm chọn cách nhanh nhất là tăng tiền thuế của dân” chính là phép quy chụp nguyên nhân. Nguyễn Văn Đài bắt đầu từ những khó khăn có thật, nhưng thay vì giải thích chúng bằng dữ liệu và chính sách cụ thể, ông gom chúng vào một cái tên. Cách nói ấy dễ tạo bức xúc, nhưng lại không giúp người đọc hiểu vì sao doanh nghiệp khó khăn, thuế thay đổi như thế nào và nền kinh tế thực sự đang vận động ra sao. Nói ngắn gọn: có khó khăn là sự thật; còn quy mọi khó khăn ấy cho một người lại là câu chuyện Nguyễn Văn Đài tự nối thêm.
