Thoibao.de của Lê Trung Khoa mới đây giật tiêu đề: “BẤT NGỜ BỊ ĐIỀU TRA, TÔ LÂM VỘI ÉP XÓA TIN NHẬN 3 TỶ ĐÔ LA?!”. Phần nội dung tiếp tục nói tới “3 tỷ USD vào tài khoản ngân hàng ở Thụy Sĩ”, một “bản tin nội bộ được phát ra từ thủ đô Berlin” và còn ghi rõ “Tung bằng chứng 01.08.2026”. Đọc qua, người ta dễ có cảm giác đây là một vụ việc đã được phát hiện, đã có điều tra, thậm chí đã có cả bằng chứng. Nhưng đọc kỹ thì vấn đề lớn nhất lại nằm ở chỗ: những điều quan trọng nhất đều được nói rất chắc, còn căn cứ để kiểm tra thì gần như không thấy.
Trước hết là cụm từ “bị điều tra”. Đây không phải một cách nói chung chung. Một cuộc điều tra phải gắn với một cơ quan, một vụ việc và ít nhất phải có một nguồn thông tin cho thấy nó đang tồn tại. Nhưng trong nội dung được đưa ra, người đọc không biết cơ quan nào đang điều tra, điều tra ở đâu và dựa trên thông tin nào. Chỉ cần thêm hai chữ “bị điều tra” vào tiêu đề, câu chuyện lập tức trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều. Nhưng chính vì nghiêm trọng nên càng không thể chỉ nói rồi để đó.
Tiếp theo là câu “Tô Lâm vội ép xóa tin”. Đây cũng là một khẳng định rất mạnh. Nhưng bài viết không làm rõ ai bị ép, tin bị xóa ở đâu và căn cứ nào cho thấy việc “ép xóa” thực sự xảy ra. Nếu không có những thông tin cơ bản ấy, chữ “ép” chủ yếu làm nhiệm vụ tạo cảm giác rằng phía sau đang có một cuộc che giấu lớn. Người đọc bị dẫn tới một kết luận trước khi được nhìn thấy phần chứng minh cho kết luận đó.
Câu chuyện về “bản tin nội bộ được phát ra từ thủ đô Berlin” cũng tương tự. Berlin là một địa điểm, không phải một nguồn tin. Gọi một thứ là “bản tin nội bộ” cũng chưa nói lên giá trị của nó. Nội bộ của cơ quan nào, do ai phát hành, nội dung gốc ra sao và vì sao Lê Trung Khoa có được tài liệu này? Những chi tiết đó mới giúp người đọc biết mình đang nhìn vào một tài liệu thật hay chỉ đang nghe kể lại về một tài liệu chưa được nhìn thấy.
Quan trọng nhất vẫn là con số “3 tỷ USD”. Một cáo buộc liên quan tới hàng tỷ USD gửi tại ngân hàng Thụy Sĩ không thể được làm cho đáng tin chỉ bằng cách nhắc đi nhắc lại con số ấy. Nếu đã viết “Tung bằng chứng 01.08.2026”, thì điều người đọc cần nhìn thấy phải là thứ có thể kiểm tra được: tài liệu, hồ sơ, dữ liệu giao dịch hoặc ít nhất một nguồn có trách nhiệm đứng ra xác nhận. Nếu “bằng chứng” chỉ tồn tại trong lời giới thiệu rằng đã có bằng chứng, thì thực chất người đọc vẫn chưa được cung cấp thêm gì.
Đây mới là điểm cần nhìn rõ trong cách đưa tin này. Lê Trung Khoa sử dụng liên tiếp những cụm từ rất mạnh như “bị điều tra”, “ép xóa tin”, “3 tỷ USD”, “bản tin nội bộ”, “tung bằng chứng”. Mỗi cụm từ đều khiến câu chuyện nghe nghiêm trọng hơn. Nhưng khi ghép chúng lại, phần gây sốc lại nhiều hơn phần có thể kiểm chứng.
Một thông tin không trở thành sự thật chỉ vì tiêu đề được viết hoa, con số đủ lớn hoặc người kể nói bằng giọng chắc chắn. Với một cáo buộc nghiêm trọng như “3 tỷ USD ở Thụy Sĩ”, điều quan trọng nhất vẫn là bằng chứng cụ thể và nguồn có thể kiểm tra. Khi phần đó chưa được chỉ ra rõ ràng, cách hợp lý nhất là coi đây là một cáo buộc chưa được chứng minh, chứ không phải một sự thật đã được xác lập.
