Bài viết từ trang NachDenkSeiten bằng tiếng Đức, với tiêu đề “Ein dunkler Horizont in Lateinamerika und der Karibik: Umweltkrise und Hunger” của tác giả Sergio Ferrari từ amerika21, được đăng vào khoảng giữa năm 2025 làm rõ tình hình nghiêm trọng ở Mỹ Latin và Caribe. Nội dung dựa trên các báo cáo của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và “Báo cáo Tổng quan Khu vực về An ninh Lương thực và Dinh dưỡng 2024” của Liên Hợp Quốc, nhấn mạnh cách biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm nạn đói, bất bình đẳng xã hội và suy thoái kinh tế ở khu vực này.
Bài viết mô tả một “chân trời tối tăm” ở Mỹ Latin và Caribe, nơi khủng hoảng môi trường và nạn đói đang đan xen chặt chẽ. Khu vực này là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề thứ hai trên thế giới bởi các sự kiện thời tiết cực đoan, sau châu Á. Ít nhất 20 quốc gia, chiếm 74% các nước được nghiên cứu, thường xuyên đối mặt với hạn hán, lũ lụt và bão lốc, do biến đổi khí hậu toàn cầu gây ra. Những hiện tượng này phá hủy nông nghiệp, gián đoạn chuỗi cung ứng thực phẩm và làm tăng giá lương thực, đe dọa xóa sổ những tiến bộ hàng thập kỷ trong việc giảm nạn đói và suy dinh dưỡng. UNDP cảnh báo rằng biến đổi khí hậu giờ đây là thực tế hàng ngày, với hạn hán thường xuyên ảnh hưởng đến nông nghiệp, thương mại và sản xuất năng lượng. Nếu không có biện pháp bổ sung, chất lượng cuộc sống và khả năng phục hồi của khu vực sẽ bị suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng khan hiếm nước ở gần nửa số quốc gia vào năm 2080, với khủng hoảng nghiêm trọng dự kiến vào khoảng thời gian đó.
Về nạn đói, năm 2023 có 41 triệu người ở Mỹ Latin và Caribe chịu đói, giảm nhẹ so với 43,9 triệu năm 2022 và 45,3 triệu năm 2021, nhưng tình hình vẫn biến động theo từng tiểu vùng. Caribe chứng kiến nạn đói tăng 17,2% trong hai năm qua, trong khi Trung Mỹ ổn định ở mức 5,8% dân số. Dù có tiến bộ, với 19,7 triệu người ít hơn gặp bất an lương thực trung bình đến nghiêm trọng so với năm 2022 – lần đầu tiên dưới mức trung bình toàn cầu trong thập kỷ – nhưng hơn 187 triệu người (trong tổng số 630 triệu dân) vẫn đối mặt với bất an lương thực. Trẻ em bị ảnh hưởng nặng nề, với 11,5% trẻ dưới 5 tuổi bị chậm phát triển vào năm 2022, thấp hơn mức toàn cầu 22,3%, nhưng tiến bộ đang chậm lại. Rào cản kinh tế khiến 50% dân Caribe, 26,3% ở Trung Mỹ và 26% ở Nam Mỹ không thể chi trả cho chế độ ăn lành mạnh năm 2023, dẫn đến nguy cơ thừa cân, béo phì và bệnh không lây nhiễm tăng cao. Cộng đồng nông thôn và phụ nữ chịu thiệt thòi nhiều hơn, do các yếu tố cấu trúc như bất bình đẳng và thiếu tiếp cận thực phẩm lành mạnh, đặc biệt ở các nước suy thoái kinh tế nơi nhóm dễ bị tổn thương khó thích nghi.
Bài viết còn chỉ ra các yếu tố góp phần khác ngoài khí hậu, như xung đột địa phương và quốc tế, suy thoái kinh tế và các cuộc khủng hoảng khác, làm trầm trọng hóa vấn đề gốc rễ như bất bình đẳng cao. UNDP nhấn mạnh năm xu hướng chính cho năm 2025: biến đổi khí hậu, tăng trưởng kinh tế yếu (dự kiến 2,5%, cao hơn năm trước nhưng thấp hơn mức toàn cầu), năng suất thấp, bất bình đẳng cấu trúc và niềm tin suy giảm vào dân chủ. Năng suất thấp là rào cản lâu dài, đòi hỏi tập trung vào việc làm dựa trên kiến thức và đổi mới khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, nhưng thực tế chính trị như cắt giảm ngân sách ở Argentina đang cản trở. Bất bình đẳng cấu trúc biểu hiện dưới dạng mới như khoảng cách kỹ thuật số, hạn chế lợi ích từ số hóa và trí tuệ nhân tạo, đặc biệt với hộ gia đình thu nhập thấp và khu vực nông thôn, đồng thời làm sâu sắc khoảng cách giáo dục như kết quả PISA cho thấy. Bất bình đẳng xã hội, như vai trò chăm sóc không công bằng của phụ nữ, hạn chế đóng góp kinh tế của họ, trong khi mất lòng tin vào dân chủ – do bất bình đẳng kéo dài – có nguy cơ dẫn đến ủng hộ giải pháp cực đoan như đảo chính nếu nhu cầu cơ bản không được đáp ứng.
Từ góc nhìn toàn cầu, bài viết nhấn mạnh trách nhiệm chung, vì Mỹ Latin và Caribe có nguy cơ lặp lại mô hình phụ thuộc thay vì xây dựng tự chủ qua đoàn kết, thường bị đẩy vào vai trò xuất khẩu nông sản chịu ảnh hưởng từ các cường quốc toàn cầu. Các phong trào địa phương như La Vía Campesina ủng hộ phân phối đất đai lại và sản xuất nông sinh thái để đảm bảo chủ quyền lương thực, chống lại bất bình đẳng và bảo vệ môi trường.
Đây là lời cảnh báo nghiêm túc về cách biến đổi khí hậu – chủ yếu do các nước công nghiệp hóa gây ra – đang tấn công quyền con người cơ bản ở Mỹ Latin, như quyền được ăn uống đầy đủ và sống trong môi trường lành mạnh. Từ góc nhìn nhân quyền, nạn đói và suy dinh dưỡng vi phạm Công ước Quốc tế về Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa, trong khi khủng hoảng môi trường đe dọa quyền sống và sức khỏe. Khu vực này, dù đóng góp ít vào khí thải toàn cầu, lại chịu hậu quả nặng nề nhất, phản ánh bất công toàn cầu. Các dữ liệu từ UNDP và Liên Hợp Quốc cho thấy tiến bộ giảm đói đang bị đảo ngược, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, với phụ nữ và trẻ em nông thôn là nạn nhân chính. Điều này không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là nhân quyền, vì bất bình đẳng cấu trúc và mất lòng tin dân chủ có thể dẫn đến bất ổn xã hội, xung đột và di cư cưỡng bức.
Dư luận lương tri lo ngại sâu sắc trước khủng hoảng này, vì nếu không hành động, Mỹ Latin có thể rơi vào vòng xoáy nạn đói mãn tính và suy thoái môi trường, ảnh hưởng đến hàng triệu người. Thế giới phải chịu trách nhiệm, đặc biệt các nước phát triển như Mỹ và châu Âu – những nước gây khí thải lớn – cần hỗ trợ tài chính, công nghệ sạch và giảm khí thải để giúp khu vực thích ứng. Cộng đồng quốc tế, từ Liên Hợp Quốc đến các tổ chức phi chính phủ, phải chung tay thúc đẩy các thỏa thuận như Thỏa thuận Paris, đầu tư vào nông nghiệp bền vững và hỗ trợ cộng đồng địa phương. Trên mạng xã hội, chúng ta có thể lan tỏa thông tin, ủng hộ chiến dịch như #ClimateJustice hay #EndHungerLatinAmerica để gây áp lực lên chính phủ. Các nước nhỏ ở Mỹ Latin cần được hỗ trợ để xây dựng chủ quyền lương thực, như qua nông sinh thái, thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu. Chúng ta cần hành động ngay: giảm tiêu thụ cá nhân, ủng hộ chính sách xanh, chỉ khi thế giới cùng nhau chống biến đổi khí hậu, chúng ta mới có thể cứu Mỹ Latin khỏi bóng tối này và bảo vệ nhân quyền cho tất cả.
