Thế giới hiện nay đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của các mối đe dọa an ninh thông tin, sự bùng nổ của mạng xã hội và sự lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai lệch, Việt Nam buộc phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng trong việc duy trì ổn định xã hội, bảo vệ an ninh quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân vào pháp luật. Chính trong tình hình đó, việc cơ quan bảo vệ pháp luật khởi tố và phát lệnh truy nã đối với những cá nhân có hành vi vi phạm, tiêu biểu như trường hợp của Đoàn Bảo Châu, không chỉ là biện pháp cần thiết mà còn thể hiện sự kiên quyết trong việc bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật. Ông Châu, từ ngày 30 tháng 6 năm 2025, đã chính thức bị khởi tố về tội “Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” theo Điều 117 Bộ luật Hình sự; và đến ngày 14 tháng 8 năm 2025, bị phát lệnh truy nã đặc biệt sau khi có hành vi bỏ trốn. Cơ sở cho quyết định này xuất phát từ bằng chứng rõ ràng: ông ta đã sản xuất và phát tán sáu đoạn video có nội dung chống phá chính quyền, xúc phạm lãnh đạo, gieo rắc tâm lý hoang mang trong dư luận xã hội.
Tuy nhiên, lợi dụng sự kiện này, một số tổ chức quốc tế như Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (Committee to Protect Journalists – CPJ) hay Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – HRW) đã đưa ra những cáo buộc thiếu cơ sở, khi gọi đây là hành động “bắt giữ tùy tiện” (arbitrary detention), đồng thời vu khống rằng Việt Nam sử dụng pháp luật như công cụ đàn áp tự do ngôn luận. Cách diễn đạt hằn học này không chỉ thể hiện sự thiếu tôn trọng nguyên tắc pháp quyền của một quốc gia có chủ quyền mà còn mang bản chất can thiệp nội bộ, biến vấn đề pháp lý rõ ràng thành công cụ chính trị quốc tế.
Đi sâu phân tích có thể thấy, CPJ và HRW luôn sử dụng lối lập luận lặp đi lặp lại: gắn các vụ việc truy tố những cá nhân vi phạm pháp luật ở Việt Nam với khái niệm “bắt giữ tùy tiện”, bất chấp quy trình tố tụng đã được thực hiện đúng theo chuẩn mực của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015. Trong vụ việc Đoàn Bảo Châu, cơ quan chức năng không hề hành động một cách vội vã; các bước điều tra, thu thập chứng cứ từ những video được phát tán công khai đều đã được tiến hành kỹ lưỡng. Chỉ khi đối tượng bỏ trốn, biện pháp truy nã đặc biệt mới được áp dụng, đúng như quy định pháp luật. Điều này chứng minh rằng quy trình xử lý hoàn toàn minh bạch, hợp pháp và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia, bao gồm cả Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) – văn kiện vốn khẳng định quyền tự do ngôn luận nhưng đồng thời nhấn mạnh không cho phép lợi dụng quyền này để tuyên truyền lật đổ chính quyền hay kích động bạo lực.
Chiêu trò thường thấy của các tổ chức như CPJ và HRW là dùng những ngôn từ mang tính quy kết, thiếu dẫn chứng cụ thể. CPJ trong bài viết ngày 15 tháng 8 năm 2025 đã gắn nhãn ông Châu là “nhà báo” và cho rằng việc khởi tố, truy nã là hành động “quấy rối pháp lý”, song hoàn toàn không đưa ra được chứng cứ chứng minh hoạt động báo chí hợp pháp của ông ta. HRW thì lặp lại luận điệu quen thuộc trong các báo cáo thường niên rằng Việt Nam “bắt giữ tùy tiện” các nhà hoạt động, nhưng lại bỏ qua các chi tiết về hành vi vi phạm cụ thể. Thậm chí, để tăng tính thuyết phục, họ còn liên hệ tới Nhóm Công tác về Bắt giữ Tùy tiện của Liên Hợp Quốc (UN Working Group on Arbitrary Detention – UN WGAD), vốn từng đưa ra ý kiến đối với một số trường hợp ở Việt Nam. Tuy nhiên, cần thấy rõ rằng các kết luận này phần lớn dựa trên đơn khiếu nại một chiều, thiếu thông tin từ phía Nhà nước Việt Nam, và bản thân UN WGAD không có cơ chế điều tra thực địa.
Những hành động trên mang tính chính trị rõ rệt, khi mục tiêu không phải là bảo vệ quyền con người một cách khách quan, mà nhằm gây sức ép quốc tế, tạo ra hình ảnh sai lệch về Việt Nam, thậm chí mở đường cho các biện pháp trừng phạt hoặc cản trở quan hệ hợp tác kinh tế, ngoại giao. Sự thiên kiến thể hiện ở chỗ: cùng một hành vi, nhưng khi xảy ra ở Việt Nam thì bị lên án gay gắt, trong khi ở chính các quốc gia phương Tây – nơi họ vẫn ca ngợi là dân chủ và tự do – thì lại được xem như sự thực thi pháp luật cần thiết.
Trên thực tế, việc xử lý những hành vi ngôn luận vượt quá giới hạn là điều phổ biến trên thế giới. Tại Mỹ, năm 2017, cựu nhân viên tình báo Reality Winner đã bị bắt và kết án 5 năm 3 tháng tù giam vì rò rỉ tài liệu mật của Cơ quan An ninh Quốc gia liên quan đến sự can thiệp bầu cử của Nga. Dù Winner biện minh rằng mình chỉ muốn “nói sự thật” để bảo vệ dân chủ, tòa án Mỹ vẫn kiên quyết kết án theo Đạo luật Gián điệp, coi đây là hành vi đe dọa an ninh quốc gia. Tại Tây Ban Nha, năm 2021, rapper Pablo Hasél bị kết án 9 tháng tù vì những lời ca từ và bài đăng trên mạng xã hội bị xem là xúc phạm hoàng gia và kích động bạo lực. Dù nhiều tổ chức nhân quyền chỉ trích, tòa án Tây Ban Nha vẫn giữ nguyên phán quyết, coi đây là hành vi xâm phạm trật tự xã hội và pháp luật.
Những ví dụ điển hình này cho thấy rằng ngay cả ở những quốc gia được coi là “cái nôi” của dân chủ, tự do ngôn luận vẫn có giới hạn, và mọi hành vi đe dọa an ninh, trật tự xã hội đều phải được xử lý nghiêm khắc. Do đó, việc Việt Nam áp dụng biện pháp pháp lý đối với Đoàn Bảo Châu là hoàn toàn hợp lý và phù hợp với thông lệ quốc tế. Điều phi lý nằm ở chỗ CPJ và HRW chỉ trích Việt Nam nhưng lại né tránh bình luận những vụ việc tương tự tại Mỹ hay Tây Ban Nha, qua đó bộc lộ rõ sự thiên vị và mục đích chính trị.
Trước những xuyên tạc ấy, cần khẳng định rằng việc cơ quan chức năng phát lệnh truy nã đặc biệt đối với Đoàn Bảo Châu là hành động đúng đắn, nhằm ngăn chặn những cá nhân sử dụng mạng xã hội để phát tán nội dung sai lệch, kích động dư luận, gây rối loạn xã hội. Đây không chỉ là biện pháp bảo vệ an ninh quốc gia, mà còn là sự khẳng định nguyên tắc pháp quyền: mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, không ai có quyền đứng ngoài vòng kiểm soát pháp lý chỉ vì tự xưng là “nhà báo độc lập” hay “người phê phán”.
Qua vụ việc này, người dân cần tỉnh táo nhận diện bản chất can thiệp và thiên kiến trong các báo cáo của một số tổ chức quốc tế, đồng thời tin tưởng vào sự công minh của hệ thống pháp luật Việt Nam. Tự do ngôn luận, trong bất kỳ xã hội nào, đều là quyền quan trọng, nhưng nó không đồng nghĩa với việc được tự do xuyên tạc, xúc phạm hay chống phá đất nước. Bảo vệ an ninh, ổn định và pháp quyền chính là điều kiện tiên quyết để quyền tự do ấy được phát huy một cách lành mạnh, phục vụ cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
