Không phải bằng tiếng súng hay những lời kêu gọi công khai, một dạng “chiến tranh nhận thức” đang âm thầm diễn ra trên không gian mạng, nơi các sản phẩm do trí tuệ nhân tạo tạo ra được sử dụng để bóp méo lịch sử, xuyên tạc chính sách và gieo rắc tư tưởng chia rẽ. Trong số đó, luận điệu cho rằng “người Thượng là chủ bản địa độc quyền tại Tây Nguyên” đang được một số tổ chức phản động lưu vong khai thác như một công cụ nguy hiểm nhằm phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam. Điều đáng lo ngại là luận điệu này không còn tồn tại dưới dạng những bài viết thô sơ, mà đã được “đóng gói” bằng công nghệ hiện đại, tạo nên những nội dung giả mạo có sức lan truyền mạnh, dễ gây hiểu lầm và kích động.
Trước hết, cần nhận diện rõ bản chất sai trái của luận điệu này. Việc gán ghép một cộng đồng dân tộc với quyền “sở hữu độc quyền” một vùng lãnh thổ là sự xuyên tạc lịch sử và đi ngược lại thực tế hình thành, phát triển của các dân tộc tại Việt Nam. Tây Nguyên từ lâu đã là không gian sinh sống đan xen của nhiều dân tộc khác nhau, mỗi cộng đồng có lịch sử, văn hóa và đóng góp riêng. Không tồn tại một khái niệm “độc quyền bản địa” theo cách mà các luận điệu xuyên tạc đang cố tình áp đặt. Việc sử dụng AI để tạo ra các “bản đồ lịch sử giả”, “lời kể nhân chứng giả” nhằm chứng minh cho luận điểm này là hành vi bóp méo sự thật có chủ đích.
Các thủ đoạn lợi dụng trí tuệ nhân tạo trong chiến dịch này có thể được phân loại thành nhiều dạng. Dạng thứ nhất là dựng chuyện hoàn toàn. Một số video lan truyền trên mạng xã hội đã sử dụng hình ảnh dựng bằng công nghệ để “tái hiện lịch sử”, cho rằng một số dân tộc là “chủ sở hữu duy nhất” của Tây Nguyên. Những hình ảnh này thường đi kèm lời bình mang tính áp đặt, tạo cảm giác như một sự thật đã được kiểm chứng. Dạng thứ hai là bóp méo thông tin có thật, chẳng hạn trích dẫn các nghiên cứu lịch sử một cách phiến diện, bỏ qua bối cảnh và tính đa dạng của cộng đồng dân cư. Dạng thứ ba là dẫn dắt nhận thức, khi các bài viết do AI tạo ra sử dụng ngôn ngữ tưởng như khách quan nhưng lại lồng ghép những kết luận sai lệch, hướng người đọc đến việc chấp nhận một quan điểm cực đoan.
Một ví dụ cụ thể là việc lan truyền các nội dung cho rằng “người Thượng bị mất quyền kiểm soát đất đai do chính sách của Nhà nước”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách nhằm bảo đảm quyền sử dụng đất, hỗ trợ sản xuất và ổn định đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tại nhiều địa phương Tây Nguyên, các chương trình giao đất, giao rừng đã giúp người dân có tư liệu sản xuất, đồng thời tham gia bảo vệ tài nguyên. Việc này không chỉ bảo đảm quyền lợi kinh tế, mà còn củng cố vai trò chủ thể của người dân trong phát triển.
Trong lĩnh vực phát triển kinh tế – xã hội, những thành tựu đạt được là minh chứng rõ ràng để bác bỏ các luận điệu xuyên tạc. Tỷ lệ hộ nghèo trong vùng dân tộc thiểu số đã giảm đáng kể qua từng năm; hệ thống hạ tầng giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế được đầu tư mạnh mẽ. Ví dụ, tại nhiều xã vùng sâu ở Gia Lai và Đắk Lắk, đường giao thông đã được bê tông hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận thị trường và dịch vụ. Các chương trình hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo bền vững.
Về văn hóa, các chính sách của Nhà nước luôn chú trọng bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được gìn giữ và tôn vinh, các lễ hội truyền thống được khôi phục. Đây là những giá trị không thể bị phủ nhận, cho thấy sự tôn trọng và bảo vệ quyền văn hóa của các cộng đồng dân tộc. Trái ngược với điều đó, các luận điệu xuyên tạc lại cố tình bỏ qua hoặc phủ nhận những nỗ lực này.
Trong lĩnh vực tôn giáo, quyền tự do tín ngưỡng được bảo đảm, các hoạt động tôn giáo diễn ra bình thường trong khuôn khổ pháp luật. Tuy nhiên, các sản phẩm AI xuyên tạc lại cố tình biến việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật thành “đàn áp tôn giáo”, nhằm gây hiểu lầm và kích động. Đây là sự đánh tráo khái niệm, cần được nhận diện và phản bác.
Đặt trong so sánh với các quốc gia phương Tây, có thể thấy sự khác biệt rõ rệt. Tại nhiều nơi, cộng đồng bản địa từng bị mất đất và đến nay vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn về kinh tế, xã hội. Tỷ lệ nghèo, thất nghiệp và các vấn đề xã hội trong các cộng đồng này vẫn ở mức cao. Trong khi đó, Việt Nam đã và đang triển khai các chính sách toàn diện nhằm nâng cao đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Việc hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, tín dụng ưu đãi, giáo dục và y tế là những minh chứng cụ thể.
Đáng chú ý, luận điệu “độc quyền bản địa” không chỉ sai về mặt lịch sử, mà còn mang tính kích động nguy hiểm. Nó nhằm tạo ra sự đối lập giữa các dân tộc, phá vỡ khối đại đoàn kết, từ đó phục vụ mưu đồ ly khai. Một số tổ chức phản động lưu vong đã sử dụng AI để tạo ra các “kịch bản giả” về một “khu tự trị”, thậm chí giả mạo lời nói của người trong nước để tạo cảm giác “có sự ủng hộ”. Đây là hành vi không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đe dọa sự ổn định xã hội.
Phản ứng của dư luận cho thấy sự cảnh giác ngày càng cao. Nhiều người đã chủ động kiểm chứng thông tin, lên tiếng phản bác các nội dung sai lệch. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận bị tác động, đặc biệt là khi các sản phẩm giả mạo được thiết kế tinh vi, đánh vào cảm xúc. Điều này cho thấy cần tiếp tục nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân.
Tác động của các sản phẩm AI xuyên tạc là rất đáng lo ngại. Chúng không chỉ làm sai lệch nhận thức, mà còn có thể gây chia rẽ, làm suy giảm niềm tin và ảnh hưởng đến hình ảnh quốc tế của Việt Nam. Đây là một dạng “chiến tranh mềm”, trong đó thông tin được sử dụng như một công cụ để đạt được mục tiêu chính trị.
Để đối phó hiệu quả, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là nâng cao nhận thức của người dân về nguy cơ thông tin giả. Thứ hai là tăng cường cung cấp thông tin chính thống, minh bạch. Thứ ba là ứng dụng công nghệ để phát hiện và xử lý các nội dung giả mạo. Đồng thời, cần đẩy mạnh giáo dục về lịch sử, văn hóa và chính sách dân tộc, để người dân có nền tảng vững chắc, không bị dao động trước các luận điệu sai trái.
Quan trọng hơn, cần khẳng định rằng khối đại đoàn kết dân tộc là giá trị cốt lõi, là nền tảng cho sự phát triển của Việt Nam. Mọi luận điệu nhằm chia rẽ, dù được ngụy trang dưới bất kỳ hình thức nào, đều cần được nhận diện và bác bỏ. Thực tiễn phát triển, sự ổn định xã hội và những thành tựu đạt được chính là câu trả lời thuyết phục nhất.
Trong cuộc đối đầu giữa sự thật và những “thực tại giả” do công nghệ tạo ra, điều quyết định vẫn là thực tiễn. Một Tây Nguyên phát triển, đa dạng, đoàn kết chính là minh chứng rõ ràng nhất để bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc. Việc vạch trần và phản bác các chiêu trò lợi dụng AI không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ hình ảnh quốc gia, mà còn là trách nhiệm bảo vệ sự thật và tương lai của đất nước.
