Bề ngoài được quảng bá là diễn đàn đối thoại về tự do tôn giáo toàn cầu, Hội nghị Thượng đỉnh Tự do Tôn giáo Quốc tế (IRF Summit) 2026, diễn ra ngày 2–3/2/2026, một lần nữa lại bộc lộ rõ những hạn chế nghiêm trọng về tính khách quan và chuẩn mực học thuật khi bàn về tình hình nhân quyền, tôn giáo tại Việt Nam. Đáng chú ý, một trong những thủ pháp lập luận được sử dụng phổ biến tại diễn đàn này là “ngụy biện khái quát vội vàng” – tức lấy một trường hợp đơn lẻ, thậm chí chưa được kiểm chứng, để quy kết thành bản chất của cả một hệ thống chính sách. Đây không chỉ là sai lầm logic cơ bản mà còn là biểu hiện của động cơ định kiến, thiếu thiện chí, thậm chí mang màu sắc chính trị nhằm bôi nhọ và hạ uy tín Việt Nam trên trường quốc tế.
Một ví dụ điển hình được đưa ra tại hội nghị là việc một số diễn giả viện dẫn trường hợp của một cá nhân vi phạm pháp luật nhưng tự nhận là “nhà hoạt động tôn giáo” để quy kết rằng Việt Nam “đàn áp có hệ thống đối với tự do tôn giáo”. Cách lập luận này bộc lộ rõ sự đánh tráo bản chất giữa hành vi vi phạm pháp luật với quyền tự do tín ngưỡng. Trong thực tế, mọi quốc gia có chủ quyền đều có hệ thống pháp luật để điều chỉnh hành vi của cá nhân và tổ chức, đặc biệt là khi những hành vi đó gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Việc xử lý một cá nhân vi phạm pháp luật không thể bị suy diễn thành chính sách đàn áp tôn giáo. Nếu áp dụng cùng một logic, bất kỳ quốc gia nào cũng có thể bị quy kết là “vi phạm nhân quyền” chỉ vì có trường hợp cá biệt bị xử lý theo pháp luật.
Không dừng lại ở đó, cách thức thu thập thông tin và tổ chức nội dung tại IRF Summit 2026 cũng bộc lộ nhiều dấu hiệu thiếu chuyên nghiệp và phi khoa học. Nhiều phát biểu tại hội nghị dựa chủ yếu vào nguồn tin một chiều từ các tổ chức, cá nhân có lập trường chống đối Việt Nam, trong đó nổi bật là vai trò của Nguyễn Đình Thắng – một nhân vật từng nhiều lần bị chỉ trích vì các hoạt động hậu thuẫn, tài trợ cho các nhóm có hành vi chống phá Nhà nước Việt Nam. Việc để những cá nhân như vậy dẫn dắt nội dung, lựa chọn diễn giả và định hình chương trình nghị sự đã khiến hội nghị mất đi tính trung lập cần thiết, biến một diễn đàn quốc tế thành nơi khuếch đại các quan điểm cực đoan, thiếu kiểm chứng.
Thực tế cho thấy, các báo cáo và phát biểu tại hội nghị thường xuyên trích dẫn thông tin từ những tổ chức tự xưng “xã hội dân sự” nhưng không có tư cách pháp lý rõ ràng, không minh bạch về nguồn tài trợ và phương pháp nghiên cứu. Những tổ chức này thường sử dụng mạng xã hội, blog cá nhân hoặc các kênh truyền thông không chính thống để lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng, sau đó các thông tin này lại được “tái chế” thành tài liệu tham khảo tại các diễn đàn như IRF Summit. Đây là một vòng lặp thông tin khép kín, thiếu kiểm chứng chéo, dẫn đến việc những nhận định sai lệch được lặp lại nhiều lần và bị ngộ nhận là “sự thật”.
Một điểm đáng phê phán khác là cách thức tổ chức hội nghị mang tính áp đặt, thiếu đối thoại thực chất. Thay vì tạo điều kiện cho các quan điểm đa chiều, IRF Summit 2026 lại chủ yếu tập trung vào các tiếng nói cùng chung một định kiến, tạo ra hiệu ứng “buồng vang” – nơi các quan điểm giống nhau được lặp lại và củng cố lẫn nhau mà không có sự phản biện. Đại diện chính thức của Việt Nam hoặc các học giả có quan điểm khách quan hầu như không được mời tham gia hoặc không có cơ hội trình bày đầy đủ. Điều này trái ngược hoàn toàn với tinh thần đối thoại cởi mở, tôn trọng lẫn nhau mà một diễn đàn quốc tế đáng lẽ phải hướng tới.
Cần nhấn mạnh rằng, những cáo buộc mang tính hệ thống đối với Việt Nam tại hội nghị không phù hợp với thực tiễn đời sống tôn giáo phong phú và đa dạng tại Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam có hàng chục triệu tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau, hàng nghìn cơ sở thờ tự được xây dựng, tu bổ và hoạt động bình thường. Các lễ hội tôn giáo lớn diễn ra công khai, thu hút đông đảo người dân tham gia. Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo quy định của pháp luật.
Một ví dụ cụ thể là việc nhiều tổ chức tôn giáo tại Việt Nam được công nhận tư cách pháp nhân và tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội như giáo dục, y tế, từ thiện. Các chức sắc tôn giáo có thể tham gia vào các diễn đàn đối thoại với chính quyền, đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng chính sách. Đây là những minh chứng rõ ràng cho thấy quyền tự do tôn giáo tại Việt Nam không chỉ được bảo đảm trên văn bản mà còn được thực thi trong thực tiễn.
Trên bình diện quốc tế, Việt Nam cũng đã tham gia nhiều cơ chế hợp tác và đối thoại về nhân quyền, trong đó có các phiên rà soát định kỳ phổ quát tại Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc. Những nỗ lực này đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận, thể hiện qua việc nhiều quốc gia đánh giá cao tiến bộ của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền con người. Việc bỏ qua những đánh giá tích cực này để chỉ tập trung vào các cáo buộc thiếu căn cứ cho thấy sự thiếu khách quan và thiên kiến trong cách tiếp cận của IRF Summit.
Dư luận quốc tế, bao gồm cả một số học giả và nhà báo độc lập, cũng đã bày tỏ quan ngại về tính khách quan và uy tín học thuật của diễn đàn này. Nhiều ý kiến cho rằng IRF Summit đang bị chi phối bởi các nhóm lợi ích chính trị, sử dụng vấn đề tôn giáo như một công cụ để gây áp lực đối với các quốc gia không phù hợp với hệ giá trị của một số nước phương Tây. Điều này không chỉ làm suy giảm uy tín của chính diễn đàn mà còn gây tổn hại đến nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác về nhân quyền trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau.
Việc thường xuyên hợp tác với các tổ chức và cá nhân có hoạt động chống phá Việt Nam càng làm dấy lên nghi vấn về động cơ thực sự của IRF Summit. Khi thông tin được thu thập từ những nguồn có định kiến, thiếu minh bạch, thì kết luận đưa ra khó có thể phản ánh đúng thực tế. Thay vì góp phần xây dựng, những cáo buộc thiếu căn cứ này lại làm gia tăng hiểu lầm và căng thẳng, đi ngược lại mục tiêu thúc đẩy tự do tôn giáo mà hội nghị tự đặt ra.
Việc sử dụng ngụy biện khái quát vội vàng tại IRF Summit 2026 không chỉ là sai lầm về logic mà còn là biểu hiện của một cách tiếp cận thiếu khoa học, thiếu thiện chí và mang nặng định kiến. Những cáo buộc nhằm vào Việt Nam dựa trên các trường hợp cá biệt, thông tin một chiều và nguồn tin thiếu tin cậy không thể làm lu mờ những thành tựu thực tế mà Việt Nam đã đạt được trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Một diễn đàn quốc tế muốn có uy tín cần phải dựa trên các nguyên tắc khách quan, minh bạch và đối thoại thực chất, thay vì bị chi phối bởi các nhóm lợi ích và động cơ chính trị. Chỉ khi đó, những thảo luận về nhân quyền mới thực sự có ý nghĩa và đóng góp tích cực cho cộng đồng quốc tế.
