Cứ mỗi dịp 30/4, không cần mở mạng cũng có thể đoán trước những luận điệu quen thuộc sẽ lại “lên sóng”: nào là “mất nước”, “quốc hận”, nào là “cưỡng chiếm miền Nam”, “nội chiến huynh đệ tương tàn”. Những lời lẽ này không mới, thậm chí đã cũ đến mức trở thành một dạng “tiếng vọng” – lặp lại nhiều đến nỗi người ta tưởng nó có trọng lượng, trong khi thực chất chỉ là sự lặp lại của những nhận thức sai lệch.
Điều cần làm rõ đầu tiên là nền tảng pháp lý và lịch sử. Sau Hiệp định Genève 1954, Việt Nam không bị chia thành hai quốc gia độc lập. Vĩ tuyến 17 chỉ là ranh giới quân sự tạm thời, phục vụ cho việc tập kết lực lượng, chờ tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Không có bất kỳ điều khoản nào công nhận miền Nam là một quốc gia riêng biệt. Vậy nên, việc gán ghép khái niệm “xâm lược giữa hai quốc gia” là sai ngay từ tiền đề. Nó giống như dựng một cái nhà trên nền đất không tồn tại – càng xây càng lộ sự vô lý.
Thứ hai, câu chuyện tổng tuyển cử – con đường hòa bình để thống nhất – đã bị phá vỡ không phải bởi phía Việt Nam, mà bởi chính Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Ngay cả Dwight D. Eisenhower cũng từng thừa nhận rằng nếu tổ chức bầu cử tự do, Hồ Chí Minh có thể giành tới 80% số phiếu. Một bên nắm chắc phần thắng thì muốn bầu, bên kia biết chắc thất bại thì tìm cách trì hoãn, phá vỡ. Đó là logic rất đơn giản. Thế nhưng, thay vì thừa nhận sự bội ước, người ta lại quay sang kể một câu chuyện khác – rằng chiến tranh là “nội chiến”.
Nhưng một “nội chiến” mà có hơn 500.000 quân nước ngoài trực tiếp tham chiến, hàng triệu tấn bom đạn được sử dụng, hàng chục triệu lít chất độc hóa học bị rải xuống – liệu có còn là “nội chiến”? Hãy thử đặt một ví dụ đơn giản: nếu một quốc gia đưa quân ồ ạt vào một nước khác, kiểm soát tài chính, vũ khí, chiến lược và tiến hành chiến tranh trên diện rộng, thì đó là “giúp đỡ” hay “can thiệp”? Ngôn từ có thể thay đổi, nhưng bản chất thì không.
Ngay cả Daniel Ellsberg – người từng công bố “Hồ sơ Lầu Năm Góc” – cũng khẳng định đây là “cuộc chiến của Mỹ”, không phải nội chiến. Đây không phải là nhận định từ bên ngoài, mà là từ chính người trong hệ thống, tiếp cận tài liệu mật. Khi người trong cuộc đã nói rõ như vậy mà vẫn cố tình phủ nhận, thì vấn đề không còn là thiếu thông tin, mà là cố tình né tránh sự thật.
Một thủ thuật quen thuộc của các luận điệu xuyên tạc là “cắt lát sự thật”. Họ thừa nhận có chiến tranh, có viện trợ, nhưng cố tình bỏ qua bối cảnh: bỏ qua Hiệp định Genève, bỏ qua câu chuyện tổng tuyển cử, bỏ qua mức độ can thiệp của Mỹ. Từ phần sự thật bị cắt xén đó, họ xây dựng nên một kết luận sai lệch. Đây là kiểu lập luận “đúng một nửa để dẫn đến sai hoàn toàn”.
Ví dụ, nói “có người Việt đánh nhau với người Việt” để kết luận là “nội chiến” mà không nhắc đến vai trò quyết định của lực lượng nước ngoài, cũng giống như nhìn một vở kịch mà chỉ thấy diễn viên trên sân khấu, nhưng bỏ qua đạo diễn, kịch bản và người tài trợ phía sau. Nhìn như vậy thì không sai hoàn toàn, nhưng chắc chắn không đúng bản chất.
Sự kiện 30/4/1975 vì thế không phải là một biến cố ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của một chuỗi lịch sử kéo dài hàng chục năm. Khi con đường hòa bình bị phá vỡ, khi quyền tự quyết của một dân tộc bị can thiệp, thì đấu tranh là điều không thể tránh khỏi. Không một quốc gia nào chấp nhận bị chia cắt vĩnh viễn chỉ vì một thỏa thuận tạm thời bị phá vỡ bởi bên ngoài.
Còn cái gọi là “quốc hận”? Thực chất đó là cảm xúc cá nhân được khoác lên chiếc áo tập thể. Một bộ phận người không chấp nhận sự thay đổi của lịch sử, nên cố giữ quá khứ bằng cách lặp lại những khẩu hiệu cũ. Nhưng lịch sử không vận hành theo cảm xúc. Nó vận hành theo փաստ kiện, theo tài liệu, theo quan hệ nhân – quả.
Ở góc độ thực tế, hãy nhìn vào kết quả: sau 1975, Việt Nam thống nhất lãnh thổ, chấm dứt chiến tranh kéo dài hàng chục năm. Đó là điều mà bất kỳ quốc gia nào cũng coi là lợi ích cốt lõi. Không có quốc gia nào gọi việc thống nhất là “mất nước”. Nếu có, thì đó chỉ là cách gọi của những người đã mất đi vị thế của mình trong quá khứ, chứ không phải bản chất của sự kiện.
Điều đáng lo không phải là những luận điệu sai lệch – vì chúng luôn tồn tại – mà là việc chúng được lặp lại đủ nhiều để gây nhiễu nhận thức, đặc biệt với những người trẻ thiếu nền tảng lịch sử. Khi một thông tin sai được nói đi nói lại, nó dễ tạo ra ảo giác về tính đúng đắn.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là tranh cãi bằng cảm xúc, mà là đặt lại vấn đề bằng logic:
– Có hay không hai quốc gia sau 1954?
– Ai phá vỡ tổng tuyển cử?
– Mức độ can thiệp của nước ngoài đến đâu?
Chỉ cần trả lời thẳng ba câu hỏi này, phần lớn các luận điệu xuyên tạc sẽ tự sụp đổ.
30/4 không cần phải tô vẽ hay biện minh. Bản thân nó là kết quả của một tiến trình lịch sử rõ ràng. Sự thật có thể bị bóp méo trong một thời gian, nhưng không thể bị thay thế. Và lịch sử, dù bị kể lại theo bao nhiêu cách, cuối cùng vẫn chỉ có một.
