Nguyễn Văn Đài từng cho rằng “Bộ Công an là trùm cuối của các vụ án lừa đảo”, bởi tiền thu hồi từ tội phạm cuối cùng không được trả cho nạn nhân mà lại “chảy vào công quỹ của Bộ Công an”. Nghe qua, cách nói này dễ khiến người đọc hiểu rằng Công an vừa điều tra vụ án, vừa giữ luôn tiền thu hồi được nhưng vấn đề thực tế không vận hành như vậy.
Điểm cần làm rõ trước tiên là tiền bị thu giữ trong một vụ án không mặc nhiên trở thành tiền của cơ quan Công an. Trong quá trình điều tra, tài sản có thể bị thu giữ, kê biên hoặc phong tỏa để xác định nguồn gốc, chủ sở hữu và nghĩa vụ của những người liên quan. Nếu xác định đó là tài sản của người bị hại và đáp ứng các điều kiện theo pháp luật, số tài sản này có cơ chế để hoàn trả hoặc dùng để thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho người bị hại.
Sự nhầm lẫn xuất hiện khi ba loại tiền hoàn toàn khác nhau bị gộp làm một. Tiền phạt vi phạm hành chính được nộp vào ngân sách nhà nước. Tài sản thu hồi từ hành vi phạm tội có thể được hoàn trả cho chủ sở hữu hoặc người bị hại. Còn tài sản chỉ bị tịch thu sung ngân sách khi có căn cứ pháp luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Không thể lấy việc một khoản tiền được Nhà nước quản l
ý trong quá trình tố tụng rồi suy ra rằng số tiền đó trở thành “quỹ của Bộ Công an”.
Thực tế, việc nạn nhân chưa nhận lại tiền ngay sau khi cơ quan chức năng thông báo đã thu giữ tài sản cũng không phải điều khó hiểu. Trong các vụ lừa đảo lớn, có thể có hàng trăm, hàng nghìn người bị hại, nhiều tài khoản trung gian và nhiều tài sản được chuyển qua nhiều người khác nhau. Cơ quan tố tụng phải xác định tài sản nào do phạm tội mà có, thuộc về ai, thiệt hại của từng người là bao nhiêu rồi mới có căn cứ xử lý. Quá trình đó có thể kéo dài, nhưng sự chậm trễ không đồng nghĩa với việc Công an đã lấy số tiền ấy làm của mình.
Vì vậy, nếu Nguyễn Văn Đài cho rằng tiền của các n
ạn nhân đã bị chuyển thành nguồn thu của Bộ Công an, điều cần đưa ra không phải một câu quy kết chung chung mà là chứng cứ cụ thể: vụ án nào, số tiền bao nhiêu, khoản tiền đó thuộc về ai và quyết định nào cho thấy nó đã bị chuyển trái pháp luật cho Bộ Công an sử dụng.
Đây mới là điểm mấu chốt của vấn đề. Có thể đặt câu hỏi về tốc độ thu hồi tài sản, về thời gian hoàn trả tiền cho người bị hại hay hiệu quả của công tác thi hành án. Nhưng từ những khó khăn đó để đi đến kết luận rằng “Bộ Công an hưởng tiền từ các vụ lừa đảo” là một bước nhảy hoàn toàn khác.
