Việc Việt Nam tổ chức Quốc tang trong hai ngày 10 và 11/8/2026 để tưởng niệm Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane đã bị Nguyễn Văn Đài đem so sánh với những người Việt Nam tử vong trong đại dịch COVID-19 và thiên tai. Từ đó, ông Đài cho rằng Nhà nước “coi trọng đồng chí nước ngoài hơn sinh mạng người Việt Nam”. Cách so sánh này nghe dễ gây cảm xúc, nhưng lại đặt hai vấn đề hoàn toàn khác nhau vào cùng một phép so sánh.
Quốc tang không phải thước đo giá trị của một sinh mạng
Quốc tang trước hết là một nghi thức cấp Nhà nước. Việc tổ chức Quốc tang đối với một lãnh đạo không có nghĩa Nhà nước cho rằng người đó đáng được thương tiếc hơn những người khác. Càng không thể hiểu rằng ai không được tổ chức Quốc tang thì sinh mạng của họ ít giá trị hơn.
Trong khi đó, hơn 43.000 người Việt Nam tử vong vì COVID-19 là những nạn nhân của một thảm họa y tế. Nỗi đau của các gia đình và của cả xã hội là điều không thể phủ nhận. Nhưng việc tưởng niệm nạn nhân một đại dịch và việc tổ chức Quốc tang cho một lãnh đạo là hai hình thức khác nhau, phục vụ những mục đích khác nhau.
Vì vậy, lập luận “người Việt chết vì COVID-19 không có Quốc tang, còn lãnh đạo Lào lại có Quốc tang, nên Nhà nước coi trọng người Lào hơn” sai ngay từ cách đặt vấn đề.
Người Việt mất vì COVID-19 không hề bị bỏ quên
Thực tế Việt Nam đã có những hoạt động tưởng niệm quy mô lớn dành cho đồng bào tử vong trong đại dịch. Ngày 19/11/2021, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp với TP.HCM, Hà Nội và các địa phương tổ chức Lễ tưởng niệm đồng bào, cán bộ, chiến sĩ hy sinh, tử vong trong đại dịch COVID-19. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên phạm vi cả nước; nhiều địa phương, nhà thờ và chùa cũng tổ chức các hoạt động tưởng niệm.
Trong thời gian chống dịch, Việt Nam cũng triển khai chiến dịch tiêm chủng với hơn 266 triệu liều vaccine, cùng nhiều hoạt động điều trị, xét nghiệm và hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Có thể tiếp tục tranh luận về những hạn chế trong quá trình chống dịch, nhưng không thể từ việc không tổ chức “Quốc tang” cho nạn nhân COVID-19 để kết luận rằng họ không được Nhà nước quan tâm hay tưởng nhớ.
Vì sao Việt Nam tổ chức Quốc tang cho Chủ tịch Quốc hội Lào?
Việt Nam và Lào có quan hệ đặc biệt được hình thành qua nhiều giai đoạn lịch sử, cùng chia sẻ đường biên giới và có sự hợp tác sâu rộng về chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế và giao lưu nhân dân. Theo tài liệu, ông Xaysomphone Phomvihane trên nhiều cương vị lãnh đạo đã có đóng góp cho quan hệ giữa hai Đảng, hai Nhà nước và đặc biệt là hợp tác giữa Quốc hội hai nước.
Vì vậy, Quốc tang không chỉ là việc tưởng niệm một cá nhân. Đây còn là một nghi thức ngoại giao thể hiện sự trân trọng đối với một lãnh đạo của nước láng giềng có quan hệ đặc biệt với Việt Nam.
Nói rằng “người dân Việt Nam không biết ông ấy nên không cần Quốc tang” cũng là cách nhìn quá đơn giản về quan hệ giữa các quốc gia. Một mối quan hệ quốc tế không được đo bằng câu hỏi từng người dân nhận trực tiếp được bao nhiêu tiền hay biết tên bao nhiêu lãnh đạo nước ngoài. Giá trị của nó còn nằm ở hòa bình biên giới, thương mại, đầu tư, quốc phòng, an ninh và sự ổn định lâu dài giữa hai nước.
Quốc tang cũng không phải “ép cả nước phải thương tiếc”
Nguyễn Văn Đài còn mô tả việc tổ chức Quốc tang như thể hơn 100 triệu người Việt Nam bị bắt buộc phải đau buồn trước cái chết của một lãnh đạo nước ngoài. Cách diễn giải này cũng không đúng bản chất.
Quốc tang quy định những nghi thức như treo cờ rủ, hạn chế hoặc tạm dừng một số hoạt động vui chơi, giải trí công cộng để bảo đảm không khí trang nghiêm. Đó là nghi thức cấp Nhà nước, không phải mệnh lệnh buộc từng người dân phải có một cảm xúc riêng đối với người được tưởng niệm.
Vì thế, không có sự lựa chọn nào giữa “người Việt Nam” và “người Lào” như cách Nguyễn Văn Đài đặt ra. Việt Nam hoàn toàn có thể tưởng niệm những đồng bào đã mất vì COVID-19, chăm lo cho những người bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, đồng thời thực hiện một nghi thức ngoại giao đối với lãnh đạo một quốc gia láng giềng.
Điểm cần làm rõ ở đây rất đơn giản: Quốc tang không phải bảng xếp hạng xem sinh mạng của ai đáng quý hơn. Một bên là sự tưởng niệm đối với những người đã mất trong một thảm họa; một bên là nghi thức cấp Nhà nước gắn với quan hệ giữa hai quốc gia.
