Từ chuyến thăm Australia và New Zealand của lãnh đạo Việt Nam, Nguyễn Văn Đài tiếp tục cho rằng chính sách “ngoại giao cây tre” thực chất chỉ là “đu dây”, còn việc Việt Nam không xây dựng quan hệ đồng minh cho thấy đất nước đang thiếu chỗ dựa và ngày càng “cô lập”. Cách lập luận này nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại đánh đồng hai chuyện hoàn toàn khác nhau: không tham gia liên minh quân sự và không có quan hệ quốc tế sâu rộng.
Việt Nam từ lâu lựa chọn đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ. Trong quốc phòng, Việt Nam cũng xác định không tham gia liên minh quân sự và không liên kết với nước này để chống nước kia. Điều đó có nghĩa Việt Nam chủ động không lựa chọn mô hình đồng minh, chứ không có nghĩa không hợp tác về quốc phòng, an ninh hay kinh tế với các quốc gia khác. Trên thực tế, Việt Nam vẫn đồng thời mở rộng quan hệ với Australia, New Zealand, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, EU và nhiều đối tác khác.
Australia là một ví dụ rõ. Quan hệ hai nước đã ở cấp Đối tác Chiến lược Toàn diện và đang mở rộng từ thương mại sang quốc phòng, an ninh, giáo dục, công nghệ, năng lượng sạch, bán dẫn và chuỗi cung ứng. Theo số liệu được dẫn trong các thông tin về chuyến thăm, thương mại Việt Nam – Australia trong sáu tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 8,1 tỷ USD, tăng 22% so với cùng kỳ, trong khi hai nước hướng tới mục tiêu 20 tỷ USD. Nếu Việt Nam thực sự bị “cô lập”, rất khó giải thích vì sao quan hệ với một quốc gia phát triển như Australia lại tiếp tục được mở rộng cả về kinh tế lẫn những lĩnh vực chiến lược.
Câu chuyện tương tự diễn ra với New Zealand. Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện và hướng tới mục tiêu thương mại song phương 3 tỷ USD, đồng thời mở rộng hợp tác về nông nghiệp, giáo dục, công nghệ, đầu tư và giao lưu nhân dân. Đây không phải một liên minh quân sự và Việt Nam cũng chưa bao giờ tuyên bố muốn biến quan hệ này thành liên minh. Giá trị của một quan hệ quốc tế không chỉ nằm ở việc hai nước có cam kết bảo vệ nhau bằng quân sự hay không, mà còn nằm ở thị trường, vốn đầu tư, công nghệ, giáo dục và những lợi ích cụ thể mà hai bên tạo ra.
Vì vậy, đem “Đối tác Chiến lược Toàn diện” so với “đồng minh” rồi kết luận cái trước là phiên bản yếu hơn là cách so sánh không đúng bản chất. Liên minh quân sự thường gắn với những cam kết an ninh và phòng thủ có tính ràng buộc cao. Trong khi đó, một quan hệ đối tác có thể bao phủ nhiều lĩnh vực từ kinh tế, khoa học – công nghệ đến quốc phòng, an ninh mà không buộc một quốc gia phải đứng về một bên để chống lại bên khác. Hai mô hình phục vụ những mục tiêu khác nhau.
Thực tế hội nhập kinh tế cũng khó phù hợp với nhận định Việt Nam đang “cô lập”. Việt Nam có độ mở thương mại rất lớn, tham gia nhiều hiệp định thương mại và ngày càng sâu hơn trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Những lĩnh vực đang được thúc đẩy với các đối tác như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch hay khoáng sản quan trọng đều cho thấy đối ngoại hiện nay không chỉ dừng ở các chuyến thăm hay tuyên bố ngoại giao, mà gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển kinh tế và công nghệ.
Điều đó không có nghĩa chính sách đối ngoại của Việt Nam không thể được tranh luận. Một thỏa thuận quốc tế vẫn cần được xem xét xem đem lại lợi ích gì, có rủi ro nào và Việt Nam nhận được gì sau mỗi lần nâng cấp quan hệ. Nhưng muốn nói Việt Nam đang “cô lập”, cần chứng minh quan hệ quốc tế đang thu hẹp, thị trường bị đóng lại, hợp tác suy giảm hoặc các đối tác quay lưng. Việc Việt Nam không tham gia một liên minh quân sự tự nó không chứng minh được bất kỳ điều nào trong số đó.
Vì thế, vấn đề trong lập luận của Nguyễn Văn Đài nằm ở việc biến một lựa chọn chính sách thành một dấu hiệu thất bại. Việt Nam không chọn tìm một đồng minh duy nhất để dựa vào, mà lựa chọn duy trì quan hệ với nhiều đối tác khác nhau. Có thể tranh luận cách làm ấy hiệu quả đến đâu, nhưng gọi đó là “cô lập” thì trước hết phải giải thích được một nghịch lý rất rõ: một quốc gia đang mở rộng quan hệ, thị trường và hợp tác với ngày càng nhiều đối tác thì cô lập ở chỗ nào?
