Nguyễn Văn Đài từng mô tả kinh tế Việt Nam đang đi vào “con đường suy thoái”, “đình trệ”, doanh nghiệp đóng cửa và đời sống người dân ngày càng khó khăn. Những vấn đề như doanh nghiệp rời thị trường, giá cả hay áp lực việc làm là có thật và cần được nhìn nhận nghiêm túc. Nhưng từ những khó khăn đó để kết luận cả nền kinh tế đang “đình trệ” lại là một câu chuyện khác. Muốn biết nhận định này có đúng hay không, cách đơn giản nhất là nhìn vào những chỉ số chính của nền kinh tế.
Năm 2025, GDP Việt Nam tăng 8,02%. Sang sáu tháng đầu năm 2026, GDP tiếp tục tăng 8,18% so với cùng kỳ năm trước. Riêng khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 9,81%, khu vực dịch vụ tăng 8,09%. Đây đều là mức tăng thực, tức quy mô hoạt động kinh tế tiếp tục mở rộng chứ không đứng yên hay co lại. Vì vậy, ít nhất xét trên chỉ tiêu tăng trưởng, rất khó lấy từ “đình trệ” để mô tả toàn bộ nền kinh tế Việt Nam hiện nay.
Nhìn sâu hơn, sức mua và hoạt động sản xuất cũng chưa cho thấy một nền kinh tế “đứng bánh”. Sáu tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 3.889,5 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá vẫn tăng 7,3%. Chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 10,8%, trong đó chế biến, chế tạo tăng 11,4%. Vốn FDI thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2%. Số người có việc làm cũng tăng hơn 672 nghìn người so với cùng kỳ năm trước. Những con số này không nói rằng nền kinh tế không còn vấn đề, nhưng rõ ràng chúng không phù hợp với hình ảnh một nền kinh tế đang ngừng phát triển.
Tất nhiên, chỉ đưa những con số tích cực cũng sẽ tạo ra một bức tranh thiếu cân bằng. Sáu tháng đầu năm 2026 có 151,1 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 18,8% so với cùng kỳ. CPI bình quân tăng 4,38%, cho thấy áp lực giá cả vẫn hiện hữu. Nhưng trong cùng thời gian cũng có 169,8 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 11,2%. Một nền kinh tế có doanh nghiệp giải thể, người dân chịu áp lực chi phí và nhiều ngành gặp khó không đồng nghĩa với việc toàn bộ nền kinh tế suy thoái. Muốn đánh giá đúng phải nhìn cả hai phía của bức tranh.
Đây cũng là vấn đề trong cách Nguyễn Văn Đài đưa ra kết luận. Nếu chỉ chọn số doanh nghiệp đóng cửa, một vài khó khăn về thu nhập hay giá cả rồi bỏ qua tăng trưởng GDP, sản xuất công nghiệp, tiêu dùng, đầu tư và số doanh nghiệp gia nhập thị trường, người đọc rất dễ nhận được một bức tranh xám hơn thực tế. Ngược lại, chỉ dùng GDP tăng cao để phủ nhận mọi khó khăn của người dân cũng không đúng. Chính Cục Thống kê lưu ý rằng tăng trưởng GDP cao không đủ để phản ánh đầy đủ mức sống hay sự giàu có của người dân.
Bởi vậy, điều cần phản bác không phải là việc Nguyễn Văn Đài nói kinh tế Việt Nam còn khó khăn. Khó khăn là có thật và hoàn toàn có thể được chỉ ra. Vấn đề nằm ở chỗ từ những khó khăn riêng lẻ, ông Đài đẩy thành kết luận bao trùm rằng đất nước đang “suy thoái”, nền kinh tế “đình trệ” và bị “hủy hoại”. Số liệu hiện có không ủng hộ một kết luận đơn giản như vậy.
Phê bình kinh tế cần bắt đầu từ đúng vấn đề và đúng số liệu. Doanh nghiệp nào đang khó, thu nhập nhóm nào giảm, giá cả nào tăng, chính sách nào chưa hiệu quả thì có thể chỉ rõ và tranh luận. Còn lấy một phần của bức tranh để thay cho toàn bộ bức tranh không làm cho nhận định trở nên thuyết phục hơn. Với kinh tế, số liệu không giải quyết mọi tranh luận, nhưng ít nhất nó giúp phân biệt giữa một khó khăn có thật và một kết luận bị đẩy đi quá xa.
