Trong chuyến thăm Australia và New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 9 đến 14/8/2026, trên mạng xuất hiện hình ảnh một nhóm người tụ tập phản đối. Tài khoản “Chân dung Tô Lâm” sau đó sử dụng những hình ảnh này để đưa ra hàng loạt kết luận lớn hơn nhiều: cho rằng hơn 100 triệu người Việt Nam “đang bị áp bức”, Việt Nam “không có tự do”, còn chuyến thăm nước ngoài chỉ nhằm “hợp thức hóa chế độ”. Vấn đề nằm ở chỗ một cuộc biểu tình có thể phản ánh quan điểm của những người tham gia, nhưng không thể tự động trở thành tiếng nói của cả một quốc gia.
Một nhóm người không thể đại diện cho cả xã hội
Việc một số người Việt Nam ở nước ngoài phản đối lãnh đạo Việt Nam không phải điều khó hiểu. Trong một cộng đồng lớn luôn tồn tại nhiều quan điểm chính trị khác nhau, từ ủng hộ, không quan tâm cho đến phản đối. Những người biểu tình có quyền thể hiện quan điểm của họ trong khuôn khổ pháp luật nơi họ sinh sống.
Nhưng từ vài chục hay vài trăm người xuất hiện trong một bức ảnh để suy ra hơn 100 triệu người Việt Nam đều có cùng suy nghĩ là một bước kết luận quá xa. Muốn biết người dân trong một quốc gia nghĩ gì cần những dữ liệu rộng hơn, chứ không thể lựa chọn một nhóm có sẵn quan điểm rồi coi nhóm đó là đại diện cho toàn bộ dân số.
Đây chính là điểm cần phân biệt. Một bức ảnh có thể chứng minh rằng có người phản đối. Nó không chứng minh rằng cả đất nước đều phản đối.
Chuyến thăm phải được nhìn vào những việc thực sự diễn ra
Tài khoản “Chân dung Tô Lâm” còn cho rằng các chuyến công du chỉ nhằm đứng cạnh lãnh đạo các nước dân chủ để “hợp thức hóa chế độ”. Cách giải thích này bỏ qua mục đích cơ bản của hoạt động ngoại giao giữa các quốc gia: xây dựng quan hệ và thúc đẩy lợi ích của mỗi bên.
Trong chuyến thăm Australia và New Zealand, nội dung làm việc tập trung vào những lĩnh vực rất cụ thể như thương mại, quốc phòng, an ninh, giáo dục, nông nghiệp, bán dẫn, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng. Với Australia, hai nước tiếp tục triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện và mở rộng nhiều lĩnh vực hợp tác. Với New Zealand, lãnh đạo hai bên hội đàm và trao đổi các văn kiện hợp tác.
Các nước không cần có cùng mô hình chính trị mới hợp tác với nhau. Australia và New Zealand có thể khác Việt Nam về hệ thống chính trị, đồng thời vẫn có lợi ích chung về kinh tế, thương mại, an ninh hay giáo dục. Đó là cách quan hệ quốc tế vận hành bình thường.
Vì vậy, nếu muốn đánh giá chuyến thăm có hiệu quả hay không, câu hỏi phù hợp hơn phải là: hai bên đạt được những thỏa thuận gì, thương mại có được mở rộng không, hợp tác công nghệ và đầu tư có tiến triển không, và những cam kết ấy sau đó được thực hiện đến đâu. Gọi toàn bộ hoạt động này là một màn “hợp thức hóa” không trả lời được những câu hỏi đó.
Có bất đồng không đồng nghĩa với bị cô lập
Sự xuất hiện của người biểu tình cũng không chứng minh Việt Nam đang bị cộng đồng quốc tế cô lập. Hai việc hoàn toàn có thể cùng tồn tại: một nhóm người phản đối lãnh đạo Việt Nam và chính phủ nước sở tại vẫn tiếp tục làm việc, ký kết và phát triển quan hệ với Việt Nam.
Thực tế quan hệ quốc tế luôn như vậy. Một quốc gia có thể có bất đồng với đối tác về một số vấn đề nhưng vẫn hợp tác ở những lĩnh vực có lợi ích chung. Quan hệ giữa các nước không được quyết định bởi việc có hay không một cuộc biểu tình bên ngoài nơi diễn ra chuyến thăm.
Điều đó cũng không có nghĩa mọi chính sách của Việt Nam đều không thể bị phê bình. Các vấn đề về quyền con người, quản trị, kinh tế hay thực thi pháp luật hoàn toàn có thể được tranh luận. Nhưng mỗi vấn đề cần được chứng minh bằng dữ liệu và sự việc liên quan đến chính vấn đề đó.
Đừng để một bức ảnh gánh một kết luận quá lớn
Điểm đáng bàn trong cách đưa tin của tài khoản “Chân dung Tô Lâm” không phải là việc đăng hình người biểu tình. Vấn đề nằm ở việc từ hình ảnh đó, tài khoản này kéo ra hàng loạt kết luận về hơn 100 triệu người Việt Nam, về toàn bộ hệ thống chính trị và cả mục đích của một chuyến thăm ngoại giao.
Một nhóm người biểu tình chỉ chứng minh một điều: có một nhóm người đang biểu tình. Muốn nói cả xã hội “đang bị áp bức”, phải có những căn cứ khác. Muốn nói chuyến thăm chỉ nhằm “hợp thức hóa chế độ”, cũng phải giải thích được vì sao hàng loạt nội dung hợp tác cụ thể giữa các quốc gia lại không có ý nghĩa.
