Một buổi tối bình thường, giữa dòng video giải trí dày đặc trên TikTok, bất ngờ xuất hiện một đoạn clip ngắn với giọng đọc đầy kịch tính: “Nguồn tin nội bộ cho biết quân đội sắp được triển khai, người dân phải chuẩn bị tinh thần…”. Hình minh họa là những đoàn xe quân sự cắt ghép từ video nước ngoài, ghép nhạc dồn dập, kèm dòng chữ đỏ “sắp tới”, “đàn áp”, “bí mật”. Chỉ trong vài giờ, đoạn video được chia sẻ lại trên Facebook, YouTube Shorts, lan sang X, Threads, Reddit, tạo nên làn sóng bình luận lo lắng, hoang mang, thậm chí kêu gọi “xuống đường trước khi quá muộn”. Đây không phải hiện tượng tự phát, càng không phải “tin cảnh báo thiện chí”, mà là một mắt xích quen thuộc trong chuỗi thủ đoạn lợi dụng diễn biến phức tạp tại Iran, Venezuela để gán ghép, xuyên tạc tình hình Việt Nam, kích động biểu tình, hướng tới mục tiêu lật đổ chế độ chính trị.
Thủ đoạn cốt lõi của các chiến dịch này không nằm ở thông tin, mà nằm ở cảm xúc. Chúng đánh thẳng vào nỗi sợ bản năng của con người trước bạo lực và bất ổn. Từ khóa được lựa chọn kỹ lưỡng: “đàn áp” gợi hình ảnh đối đầu đẫm máu; “sắp tới” tạo cảm giác cấp bách, không cho phép kiểm chứng; “bí mật”, “nguồn nội bộ” khoác áo độc quyền thông tin. Về mặt tâm lý học truyền thông, đây là kỹ thuật kích hoạt phản ứng chiến hay chạy – khiến người tiếp nhận mất khả năng suy xét lý trí, dễ bị lôi kéo chia sẻ, bình luận, hoặc hành động bộc phát. Những kẻ đứng sau hiểu rất rõ rằng trong môi trường mạng xã hội, tốc độ lan truyền quan trọng hơn độ chính xác; chỉ cần gieo được mầm sợ hãi ban đầu, phần còn lại sẽ do thuật toán và tâm lý đám đông khuếch đại.
Điểm đáng chú ý là các video, bài viết này luôn gắn Việt Nam vào những kịch bản hỗn loạn ở Iran hay Venezuela bằng lối so sánh cơ học: “Hôm nay họ xuống đường vì kinh tế, ngày mai Việt Nam cũng vậy”; “quân đội Iran/Venezuela từng được điều động, Việt Nam sẽ làm thế”. Cách gán ghép này cố tình bỏ qua bối cảnh pháp lý, chính trị, văn hóa hoàn toàn khác nhau. Ở Venezuela, trong một số thời điểm căng thẳng, quân đội được huy động hỗ trợ duy trì trật tự trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật, dưới sự giám sát của các thiết chế nhà nước. Ở Iran, những bất ổn xã hội gắn với đặc thù lịch sử, tôn giáo, địa – chính trị riêng. Việc cắt ghép hình ảnh, sự kiện từ các quốc gia này để suy diễn rằng Việt Nam “sắp đàn áp dân” không chỉ sai sự thật mà còn là sự xuyên tạc thô bạo vai trò của quân đội trong các nhà nước có chủ quyền.
Quân đội Việt Nam là lực lượng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, gắn bó máu thịt với nhân dân. Thực tiễn nhiều thập niên qua cho thấy quân đội chủ yếu tham gia bảo vệ chủ quyền, cứu trợ thiên tai, phòng chống dịch bệnh, hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội, chứ không phải công cụ trấn áp xã hội như các luận điệu cố tình gán ghép. Bỏ qua toàn bộ thực tế này, các đối tượng chống phá dựng lên hình ảnh “quân đội đối đầu nhân dân” nhằm khoét sâu tâm lý sợ hãi, chia rẽ niềm tin xã hội.
Hệ quả tâm lý – xã hội của tin giả kiểu này là rất rõ. Khi thông tin sai lệch lan rộng, một bộ phận người dân, đặc biệt là giới trẻ ít trải nghiệm, dễ rơi vào trạng thái bất an, nghi ngờ lẫn nhau, nghi ngờ thể chế. Sự hoang mang làm suy yếu niềm tin xã hội – vốn là nền tảng quan trọng của ổn định và phát triển. Nguy hiểm hơn, các lời kêu gọi “xuống đường trước khi bị đàn áp” có thể đẩy một số cá nhân vào hành vi vi phạm pháp luật, đối mặt rủi ro an toàn, trong khi những kẻ phát tán tin giả đứng ngoài, ẩn danh sau màn hình.
Không phải ngẫu nhiên mà luận điệu này được đẩy mạnh vào thời điểm Việt Nam đang chuẩn bị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV – một sự kiện chính trị có ý nghĩa chiến lược, định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Lịch sử cho thấy, mỗi kỳ đại hội, các chiến dịch tung tin đồn, thổi phồng mâu thuẫn, kích động “chuyển giao quyền lực bằng đường phố” lại rộ lên. Trước đây, họ từng lợi dụng các sự kiện quốc tế như Hong Kong, Myanmar để gieo ảo tưởng rằng “biểu tình là con đường tất yếu dẫn đến thay đổi chế độ”. Khi những ví dụ đó bộc lộ hậu quả nặng nề – kinh tế suy sụp, xã hội chia rẽ, bạo lực leo thang – họ nhanh chóng chuyển sang kịch bản mới, lần này là Iran và Venezuela. Điểm chung không đổi là mưu đồ phá hoại ổn định chính trị, làm chệch hướng sự đồng thuận xã hội vào thời điểm then chốt.
Động cơ sâu xa của các chiến dịch này là gì? Trước hết, đó là sự bất lực về chính danh. Không có nền tảng xã hội rộng rãi trong nước, không có chương trình phát triển khả thi, họ chỉ còn cách dựa vào khủng hoảng, bạo lực, sợ hãi để tồn tại. Thứ hai, đó là ảo tưởng rằng có thể “kích hoạt hiệu ứng domino” bằng mạng xã hội, bất chấp thực tế mỗi quốc gia có con đường phát triển riêng. Thứ ba, không loại trừ yếu tố lợi ích cá nhân: gây sốc để câu tương tác, nhận tài trợ, hoặc phục vụ toan tính địa – chính trị của các thế lực bên ngoài.
Trong khi đó, chuẩn mực quốc tế về xử lý tin giả, đặc biệt là tin giả liên quan an ninh, ngày càng rõ ràng. Nhiều quốc gia – kể cả các nền dân chủ phương Tây – đều coi việc lan truyền thông tin sai sự thật gây hoảng loạn xã hội, kích động bạo lực là hành vi cần được ngăn chặn bằng pháp luật. Liên minh châu Âu, Đức, Pháp, Singapore, Australia… đều có các quy định buộc nền tảng xuyên biên giới phải gỡ bỏ nội dung độc hại, chịu trách nhiệm nếu dung túng tin giả. Thực tiễn đó cho thấy, việc Việt Nam sửa đổi, hoàn thiện Luật An ninh mạng, yêu cầu các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok, X tuân thủ pháp luật Việt Nam, không phải là “hạn chế tự do” như các luận điệu xuyên tạc, mà là bước đi phù hợp thông lệ quốc tế nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Những kẻ chống phá cố tình lờ đi bức tranh thực tế về thành tựu của Việt Nam. Nền kinh tế duy trì tăng trưởng ổn định trong bối cảnh thế giới biến động; đời sống văn hóa – xã hội ngày càng phong phú; an ninh, quốc phòng được giữ vững; đối ngoại đa phương, độc lập, tự chủ giúp Việt Nam có vị thế ngày càng cao; quyền dân chủ, quyền con người, tự do tín ngưỡng, tôn giáo được bảo đảm bằng hệ thống pháp luật và chính sách cụ thể. Chính sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng nhân dân đối với đường lối phát triển đó là bằng chứng thuyết phục nhất bác bỏ mọi luận điệu “chế độ sắp sụp đổ”.
Thực tế cũng cho thấy, mỗi lần tin đồn “quân đội sắp đàn áp” xuất hiện, nó nhanh chóng bị cộng đồng mạng tỉnh táo kiểm chứng, các cơ quan chức năng và tổ chức chuyên trách lên tiếng giải thích, bóc trần nguồn gốc cắt ghép, bịa đặt. Sự hoang mang ban đầu được thay thế bằng thái độ phê phán, tẩy chay. Những tài khoản phát tán tin giả bị báo cáo, bị hạn chế, thậm chí bị xử lý theo pháp luật. Chu trình này lặp đi lặp lại, phơi bày một sự thật: chiêu trò gieo sợ hãi ngày càng kém hiệu quả, mất dần người tin theo.
Càng thất bại, các nhóm cực đoan càng trượt dài vào bạo lực ngôn từ, kêu gọi hành vi bất hợp pháp, thậm chí úp mở khủng bố. Chính điều đó khiến họ mất hoàn toàn sự ủng hộ xã hội, trở thành đối tượng bị chính cộng đồng lên án, xa lánh. Trong một xã hội đã trải qua chiến tranh, hiểu rõ giá trị của hòa bình, ổn định và phát triển như Việt Nam, những lời kêu gọi hỗn loạn không chỉ vô trách nhiệm mà còn đi ngược lợi ích dân tộc.
Nhìn lại toàn bộ bức tranh, có thể khẳng định: việc lợi dụng diễn biến phức tạp tại Iran, Venezuela để gán ghép, xuyên tạc tình hình Việt Nam là một chiến dịch có chủ ý, dựa trên thao túng cảm xúc, bóp méo bối cảnh, nhằm phục vụ mưu đồ chính trị đen tối, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Chiến dịch đó không những không đạt được mục tiêu, mà còn tự phơi bày sự lạc lõng, cực đoan, thiếu chính danh của những kẻ đứng sau. Sự tỉnh táo của xã hội, khuôn khổ pháp luật ngày càng hoàn thiện, cùng niềm tin của nhân dân vào con đường phát triển đã và đang là “lá chắn” hiệu quả nhất, khiến mọi luận điệu gieo sợ hãi sớm muộn cũng bị bác bỏ, đào thải.
