Một trong những thủ đoạn tinh vi nhất mà các thế lực chống phá thường sử dụng — không chỉ ở Việt Nam mà trên quy mô toàn cầu — là dựng lên những “nhân vật có thẩm quyền giả”: tự phong “chuyên gia”, “nhà nghiên cứu”, “cựu cố vấn”, “giảng viên quốc tế” để tạo ảo giác về tri thức, tính khách quan và uy tín học thuật. Nếu như tin giả thô sơ dễ bị công chúng nhận diện, thì việc khoác áo chuyên gia trở thành vỏ bọc hoàn hảo để gieo rắc hoài nghi, dẫn dắt nhận thức và can thiệp vào các sự kiện chính trị quan trọng như Đại hội XIV. Đây là chiêu trò lòe bịp đã được nhiều trung tâm nghiên cứu phương Tây chỉ rõ trong các báo cáo khoa học về chiến dịch thao túng thông tin.
Các phần tử chống phá hiểu rất rõ tâm lý xã hội hiện đại: những phát ngôn mang nhãn “chuyên gia quốc tế”, “nhà phân tích độc lập”, “tiến sĩ chính sách công” thường dễ được công chúng mặc định là khách quan và có căn cứ. Tận dụng điều này, họ dựng lên những hồ sơ cá nhân mập mờ, thiếu kiểm chứng nhưng lại được lặp đi lặp lại trên các nền tảng mạng xã hội và các trang tin mang định kiến. Chỉ cần vai diễn được dàn dựng đủ tốt, những nhân vật này có thể tác động đến dòng chảy dư luận mà không cần đưa ra bất kỳ bằng chứng khoa học nào.
Điểm nguy hiểm nhất nằm ở chỗ thủ đoạn này không hề mới và cũng không phải đặc thù của Việt Nam. Tại Mỹ, nghiên cứu của Brookings đã phanh phui mạng lưới “chuyên gia giả” và “viện nghiên cứu ma” được các nhóm lợi ích sử dụng để can thiệp chính sách, thậm chí thao túng nhận thức công chúng. Tại châu Âu, một loạt báo cáo từ Viện Reuters và Chính phủ Đức cũng cảnh báo rằng những “nhà phân tích tự phong” đang trở thành công cụ để phát tán thông tin sai lệch về bầu cử, di cư, an ninh và các chủ đề nhạy cảm khác. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy: tạo dựng nhân vật chuyên gia giả là một mắt xích phổ biến trong các chiến dịch chiến tranh thông tin, được chuẩn hóa và lặp lại ở nhiều quốc gia, chỉ khác nhau về bối cảnh và mục tiêu.
Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị Đại hội XIV, mô-típ quen thuộc này lại xuất hiện dưới nhiều biến thể. Các “chuyên gia ảo” được đóng gói một cách bài bản: lý lịch mập mờ, vài bài viết tiếng nước ngoài không qua phản biện, liên kết chéo giữa các kênh chống phá nhằm tạo ảo giác rằng họ đang nhận được sự thừa nhận rộng rãi. Khi xuất hiện đủ nhiều và đủ đồng loạt, họ cố tình tạo ra cảm giác rằng “nhiều chuyên gia độc lập cùng nhận định Đại hội có vấn đề”, qua đó gieo rắc hoài nghi và làm xói mòn niềm tin xã hội.
Có thể nhận diện ít nhất năm dạng “chuyên gia ảo” phổ biến:
– Chuyên gia học thuật rỗng, không có công trình được kiểm chứng;
– Cựu quan chức tưởng tượng, tự nhận đã “từng tham gia nội bộ” để tạo vẻ hiểu biết;
– Nhà phân tích quốc tế, sử dụng ngôn ngữ nước ngoài để tạo vẻ khách quan, nhưng thực chất gắn chặt với các tổ chức chống phá;
– Chuyên gia truyền thông trá hình, dùng lời lẽ trung tính nhưng luôn gieo gợi nghi ngờ;
– Chuyên gia dữ liệu giả, sử dụng biểu đồ, con số bị bóp méo để tạo ấn tượng khoa học.
Những kiểu nhân vật này không cung cấp thông tin mới, mà chỉ diễn giải lại các luận điệu chống phá dưới vỏ bọc trí thức. Nguyên tắc tập trung dân chủ bị họ xuyên tạc thành “áp đặt từ trên xuống”; quy trình nhân sự chặt chẽ bị bóp méo thành “thiếu minh bạch”; việc giữ ổn định chính trị bị vặn thành “đàn áp ý kiến trái chiều”. Tất cả đều được trình bày dưới dạng phân tích có vẻ học thuật — đúng với kỹ thuật mà nhiều trung tâm nghiên cứu phương Tây đã mô tả: đánh lừa bằng thẩm quyền giả.
Kinh nghiệm quốc tế còn cho thấy một điểm quan trọng: không quốc gia nào miễn nhiễm với chiêu trò này. Điểm khác biệt chỉ nằm ở việc mỗi nước xây dựng cơ chế nhận diện và ứng phó thế nào. Việt Nam phải đối mặt với hiện tượng này không phải vì đặc thù nội tại, mà vì chúng ta đang đứng trước một sự kiện chính trị trọng đại, nơi các thế lực chống phá tìm mọi cách can thiệp vào nhận thức xã hội. Do đó, cảnh giác trước “chuyên gia ảo” không chỉ là yêu cầu truyền thông, mà là bảo vệ an ninh nhận thức quốc gia.
Người dân cần trang bị kỹ năng tự vệ: hỏi xem “chuyên gia” đó là ai, công trình của họ được công bố ở đâu, tổ chức nào xác nhận chuyên môn, vì sao họ chỉ xuất hiện trên các kênh chống phá mà không hiện diện trong bất kỳ mạng lưới học thuật uy tín nào. Báo chí chính thống phải chủ động vào cuộc, giải thích rõ dấu hiệu nhận diện chuyên gia thật – giả, phổ biến kiến thức truyền thông khoa học để bảo vệ công chúng trước những thủ đoạn lòe bịp vốn đã được quốc tế cảnh báo từ lâu.
Trong cuộc đấu tranh bảo vệ Đại hội XIV, lật tẩy “chuyên gia ảo” không chỉ là vạch mặt từng cá nhân, mà là làm sáng tỏ bản chất của một kỹ thuật thao túng xuyên biên giới, đã được chuẩn hóa như một công nghệ của các chiến dịch chống phá. Khi lớp vỏ thẩm quyền giả bị bóc tách, các luận điệu xuyên tạc sẽ mất đi công cụ nguy hiểm nhất: sự tin cậy giả tạo. Chính sự tỉnh táo của xã hội sẽ là bức tường vững chắc để bảo vệ những sự kiện trọng đại của đất nước khỏi mọi âm mưu can thiệp từ bên ngoài.
