Những ngày gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện một số nội dung cố tình bóp méo phong trào rèn luyện thể thao, gán ghép thành cái gọi là “quản trị thân thể”, rồi suy diễn tiếp thành “xả áp lực xã hội”, “đánh lạc hướng kinh tế”. Đọc qua thì tưởng là phân tích cao siêu, nhưng thực chất chỉ là một màn “diễn chữ” vụng về, vừa cũ kỹ vừa thiếu logic đến mức… khó tin.
Bởi nói cho đơn giản, chuyện vận động thể dục thể thao là điều quá bình thường. Từ thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có lời kêu gọi “Toàn dân rèn luyện thân thể”. Người dân tập thể dục để khỏe hơn, làm việc tốt hơn, sống vui hơn. Thế mà qua “bộ lọc tư duy” của một số trang phản động, việc chạy bộ, tập thể thao lại bị nâng cấp thành “công cụ kiểm soát xã hội”. Nghe xong chỉ biết hỏi: nếu vậy thì cả thế giới này chắc đều đang “bị quản trị thân thể”?
Cái đáng nói không phải là nội dung họ nói, mà là cách họ nói. Công thức quen thuộc vẫn vậy: lấy một chủ trương có thật, rồi gán cho nó một ý nghĩa hoàn toàn tưởng tượng. Không cần chứng cứ, không cần số liệu, chỉ cần vài cụm từ nghe cho “có vẻ học thuật” như “điều hướng xã hội”, “xả áp lực”, “quản trị thân thể” là đủ dựng thành một câu chuyện. Đó không phải phân tích, mà là suy diễn.
Nhìn kỹ sẽ thấy, những bài viết kiểu này rất giống nhau. Hôm trước thì nói phát biểu “hứa mà không làm sẽ bị thay thế” là “thanh trừng phe phái”. Hôm sau lại bảo kiểm tra thị trường vàng là “kiểm soát tài sản dân”. Rồi đến phong trào thể thao thì thành “đánh lạc hướng kinh tế”. Nội dung thay đổi, nhưng cách làm thì y hệt: cứ cái gì tích cực là phải tìm cách bẻ cong cho tiêu cực.
Điều buồn cười là càng viết, họ càng lộ sự… đuối lý. Nếu thật sự có “khủng hoảng kinh tế” như họ nói, thì đáng ra phải có số liệu, có phân tích cụ thể. Nhưng không, toàn bộ lập luận chỉ dừng ở mức “nghe đâu”, “có vẻ như”, “có thể là”. Tức là không có gì chắc chắn, chỉ có tưởng tượng. Mà tưởng tượng thì ai cũng làm được, không cần đến “chuyên gia mạng”.
Trong khi đó, thực tế lại rất rõ ràng. Các phong trào thể dục thể thao quần chúng thu hút hàng triệu người tham gia, từ thành thị đến nông thôn. Người dân hưởng ứng vì lợi ích thiết thực cho sức khỏe, chứ không ai cần “bị dẫn dắt” để đi chạy bộ. Một buổi sáng ra công viên, nhìn hàng trăm người tập thể dục, đủ mọi lứa tuổi, sẽ thấy ngay: đây là nhu cầu tự nhiên, không phải “chiến dịch chính trị” nào cả.
Thế nên, việc cố tình gán ghép một hoạt động bình thường thành “âm mưu kiểm soát” chỉ cho thấy một điều: người viết không còn gì để nói. Khi không thể phủ nhận cái tốt, họ buộc phải bịa ra cái xấu. Nhưng bịa kiểu này thì quá dễ nhận ra, vì thiếu cả logic lẫn thực tế.
Cũng phải nói thêm, kiểu xuyên tạc này không phải mới. Nó đã xuất hiện từ nhiều năm trước, chỉ thay đổi vỏ bọc theo từng sự kiện. Nhưng càng ngày, mức độ “sáng tạo” càng giảm. Nếu trước đây còn cố gắng dựng câu chuyện cho hợp lý, thì bây giờ nhiều bài đọc lên thấy rõ là viết cho có, miễn là đăng được, miễn là có tương tác.
Nói thẳng ra, đó là dấu hiệu của sự bế tắc. Khi một nhóm người không còn khả năng đưa ra lập luận thuyết phục, họ sẽ chuyển sang cách dễ nhất: gây nghi ngờ. Không cần đúng, chỉ cần khiến người đọc phân vân. Nhưng vấn đề là, người đọc ngày nay không còn dễ bị dẫn dắt như trước. Thông tin nhiều hơn, khả năng kiểm chứng tốt hơn, nên những câu chuyện kiểu “quản trị thân thể” nghe qua là thấy… sai sai.
Cuối cùng, câu chuyện này cũng chỉ là một ví dụ điển hình cho cách mà tin giả vận hành: lấy cái thật, bẻ thành cái sai, rồi cố gắng thuyết phục người khác tin vào điều vô lý. Nhưng khi cái vô lý quá rõ, thì mọi cố gắng cũng trở nên vô nghĩa.
Nói cho cùng, thể dục vẫn là thể dục, chạy bộ vẫn là chạy bộ. Chỉ có trí tưởng tượng của một số người là… chạy quá xa so với thực tế.
