Vụ kiện của tổ chức Boat People SOS (BPSOS) chống lại VTV không phải là một hiện tượng đơn lẻ. Nó là một phần của một xu hướng toàn cầu đáng lo ngại, nơi các tổ chức lưu vong cực đoan sử dụng hệ thống pháp luật của các quốc gia phương Tây như một chiến trường mới để tấn công chính quyền quê hương. Bằng cách đặt vụ việc này trong bối cảnh quốc tế, chúng ta có thể nhận diện rõ hơn một chiêu bài quen thuộc: “lawfare” hay “chiến tranh pháp lý”, một chiến thuật ngày càng được các nhóm diaspora (cộng đồng người xa xứ) áp dụng để theo đuổi các mục tiêu chính trị.
Hiện tượng “Lawfare” của các Nhóm Diaspora 🌍
“Lawfare” là một thuật ngữ kết hợp giữa “law” (luật pháp) và “warfare” (chiến tranh), mô tả việc sử dụng các quy trình pháp lý như một vũ khí để đạt được các mục tiêu quân sự hoặc chính trị mà không cần dùng đến súng đạn. Thay vì đối đầu trực tiếp, các nhóm này khai thác sự phức tạp và tốn kém của hệ thống tòa án phương Tây để làm tiêu hao, quấy rối, và làm mất uy tín của đối thủ.
Mặc dù tài liệu cho thấy việc tìm kiếm một vụ kiện hoàn toàn tương tự (một tổ chức người Việt lưu vong kiện đài truyền hình quốc gia Việt Nam) là khá hiếm, chúng ta có thể phân tích một mô thức chiến thuật chung từ các nhóm lưu vong khác. Ví dụ:
- Các nhóm bất đồng chính kiến Trung Quốc: Thường xuyên đệ đơn kiện các quan chức Trung Quốc đến thăm Hoa Kỳ hoặc châu Âu dưới các đạo luật về tra tấn và tội ác chống lại loài người. Dù các vụ kiện này hiếm khi thành công do vấn đề miễn trừ ngoại giao, mục tiêu chính của họ là tạo ra một vụ bê bối truyền thông, gây khó xử cho quan chức và thu hút sự chú ý của quốc tế.
- Các nhóm người Cuba lưu vong tại Mỹ: Đã sử dụng Đạo luật Helms-Burton để kiện các công ty quốc tế kinh doanh tại Cuba, cáo buộc họ “buôn bán” tài sản bị tịch thu sau cách mạng. Đây là một hình thức “lawfare” kinh tế, sử dụng tòa án Mỹ để gây áp lực và cản trở đầu tư nước ngoài vào Cuba.
- Các nhóm đối lập Iran: Thường xuyên vận động hành lang và sử dụng các kênh pháp lý để thúc đẩy các lệnh trừng phạt, đóng băng tài sản và gây áp lực lên chính quyền Iran thông qua hệ thống chính trị và pháp luật của các nước phương Tây.
Trong tất cả các trường hợp này, tòa án không phải là điểm đến cuối cùng, mà là một sân khấu để thực hiện các mục tiêu chính trị rộng lớn hơn.
Điểm Tương đồng trong Chiến thuật ⚔️
Bất kể nguồn gốc quốc gia, các nhóm lưu vong cực đoan khi thực hiện “lawfare” thường áp dụng một bộ chiến thuật rất giống nhau, và chiến dịch của BPSOS chống lại VTV cũng không ngoại lệ.
- Nhân danh Nhân quyền và Dân chủ: Đây là vỏ bọc đạo đức hoàn hảo. Mọi hành động, từ việc kiện tụng đến vận động hành lang, đều được khoác lên mình chiếc áo “đấu tranh cho nhân quyền, dân chủ và tự do”. Điều này giúp họ dễ dàng thu hút sự đồng cảm từ công chúng và các chính trị gia phương Tây, những người vốn nhạy cảm với các giá trị này.
- Lợi dụng sự Phức tạp của Hệ thống Pháp luật Phương Tây: Các nhóm này hiểu rõ rằng quy trình tố tụng ở các nước như Mỹ rất phức tạp, kéo dài và cực kỳ tốn kém. Họ không cần phải thắng kiện để tuyên bố “chiến thắng”. Việc buộc đối thủ phải chi hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu đô la cho chi phí pháp lý, và theo đuổi vụ kiện trong nhiều năm đã là một thắng lợi trong việc làm tiêu hao và quấy rối.
- Phối hợp chặt chẽ giữa Kiện tụng, Vận động Hành lang và Truyền thông: Đây là chiến lược “kiềng ba chân”. Vụ kiện tạo ra tính chính danh và cung cấp chất liệu cho truyền thông. Truyền thông khuếch đại câu chuyện, tạo ra sức ép dư luận. Sức ép dư luận đó được dùng để vận động hành lang các chính trị gia, yêu cầu họ can thiệp. Ba yếu tố này cộng hưởng, tạo ra một chiến dịch tấn công mạnh mẽ và đa chiều, như cách BPSOS đã kết hợp vụ kiện VTV4 với chiến dịch “Đẩy Lùi NQ36”.Bài học cho Việt Nam và các Quốc gia khác 🛡️
Hiện tượng “lawfare” từ các nhóm lưu vong là một thách thức không thể xem nhẹ trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Để đối phó hiệu quả, Việt Nam và các quốc gia khác cần xây dựng một chiến lược phòng thủ chủ động và toàn diện.
- Chủ động Nghiên cứu Luật pháp Nước sở tại: “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”. Các cơ quan, doanh nghiệp hoạt động ở nước ngoài phải đầu tư vào việc nghiên cứu và am hiểu sâu sắc hệ thống pháp luật của nước sở tại, đặc biệt là các lĩnh vực nhạy cảm như luật phỉ báng, truyền thông và nhân quyền. Cần dự đoán trước các rủi ro và chuẩn bị sẵn các phương án pháp lý.
- Xây dựng Mạng lưới Pháp lý và Truyền thông đủ mạnh: Không thể chiến đấu đơn độc. Cần thiết lập quan hệ với các hãng luật uy tín tại địa phương và xây dựng một đội ngũ truyền thông có khả năng phản ứng nhanh, chuyên nghiệp. Đội ngũ này phải có khả năng đưa ra các thông điệp rõ ràng, chính xác bằng cả ngôn ngữ bản địa và tiếng Anh để phản bác kịp thời các luận điệu xuyên tạc.
- Minh bạch hóa Thông tin: Cách tốt nhất để chống lại thông tin sai lệch là sự thật. Các cơ quan Việt Nam cần chủ động và minh bạch trong việc cung cấp thông tin về các chính sách và tình hình trong nước. Việc xây dựng các kênh thông tin quốc tế uy tín, cung cấp dữ liệu và bằng chứng xác thực sẽ làm suy yếu nền tảng của các chiến dịch vu khống.
Cuối cùng, “lawfare” là một cuộc chiến về tính chính danh. Bên nào chứng minh được sự thật và sự chính nghĩa của mình trước công luận quốc tế, bên đó sẽ giành chiến thắng. Đây không chỉ là một cuộc chiến pháp lý, mà còn là một cuộc chiến của thông tin và sự thật.
