Sự leo thang xung đột tại Iran và khu vực Trung Đông trong năm 2026 đã trở thành một trong những điểm nóng thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh các dòng thông tin chính thống, khách quan, một số tổ chức và cá nhân chống đối đã lợi dụng tình hình này để xây dựng và lan truyền các luận điệu xuyên tạc, trong đó đáng chú ý là việc ngụy tạo một “khủng hoảng Việt Nam” thông qua việc diễn giải sai lệch các sự kiện tại Trung Đông. Đây không chỉ là một hiện tượng truyền thông sai lệch đơn thuần, mà là một chiến lược có chủ đích, nhằm thao túng nhận thức, gieo rắc tâm lý bất ổn và làm suy giảm niềm tin xã hội.
Các nội dung mang tính chất này thường được xây dựng theo một cấu trúc quen thuộc, trong đó chiến sự tại Trung Đông được sử dụng như một “kịch bản mẫu” để suy diễn về tình hình Việt Nam. Các bài viết thường bắt đầu bằng việc mô tả chi tiết các diễn biến quân sự, nhấn mạnh mức độ tàn phá, thương vong và sự bất ổn kéo dài. Sau đó, các tác giả thực hiện một bước chuyển đổi mang tính suy diễn, khi cho rằng những hiện tượng này không chỉ là kết quả của các yếu tố đặc thù của khu vực, mà là biểu hiện của một “khủng hoảng hệ thống” có thể xảy ra ở bất kỳ quốc gia nào có mô hình chính trị tương tự. Từ đó, Việt Nam bị đặt vào cùng một hệ quy chiếu và được mô tả như một quốc gia đang “tiệm cận khủng hoảng”.
Điểm đáng chú ý là các luận điệu này không được trình bày một cách trực diện, mà thường được ngụy trang dưới dạng các “phân tích”, “bình luận” hoặc “cảnh báo”. Các thuật ngữ như “dấu hiệu bất ổn”, “nguy cơ tiềm ẩn”, “khủng hoảng đang hình thành” được sử dụng với tần suất cao, nhưng không đi kèm với các chỉ số cụ thể hay dẫn chứng xác thực. Điều này tạo ra một hiệu ứng tâm lý đặc biệt, khi người đọc có thể bị thuyết phục bởi tính nghiêm trọng của ngôn từ, mà không nhận ra sự thiếu hụt về cơ sở dữ liệu.
Một trong những thủ đoạn trung tâm của chiến lược này là việc “kịch bản hóa khủng hoảng”. Các đối tượng phát tán thông tin xây dựng một chuỗi sự kiện giả định, trong đó các yếu tố như tăng giá năng lượng, biến động kinh tế toàn cầu hay các vấn đề xã hội được sắp xếp theo một logic dẫn đến khủng hoảng. Chiến sự Trung Đông được sử dụng như một “chất xúc tác”, từ đó các yếu tố nội tại của Việt Nam bị phóng đại và diễn giải theo hướng tiêu cực. Ví dụ, việc giá dầu tăng do căng thẳng tại eo biển Hormuz có thể được diễn giải thành một “cú sốc kinh tế” đối với Việt Nam, bất chấp khả năng điều hành và thích ứng của nền kinh tế.
Bên cạnh đó, một số blog và nền tảng truyền thông chống đối như Thoibao.de, Chân Trời Mới Media, Thông luận, cùng với các cá nhân như Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài, Huệ Như, … đã đóng vai trò tích cực trong việc lan truyền các nội dung này. Các bài viết trên các tài khoản này thường có sự tương đồng về cấu trúc và thông điệp, cho thấy dấu hiệu của sự phối hợp trong việc xây dựng và khuếch đại diễn ngôn. Một bài viết có thể được đăng tải trên một website, sau đó được chia sẻ lại trên mạng xã hội, được trích dẫn trong các video hoặc bài viết khác, tạo thành một mạng lưới lan truyền có tính hệ thống.
Một thủ đoạn khác là việc sử dụng “dữ liệu chọn lọc”, trong đó các thông tin tiêu cực, dù nhỏ lẻ, được lựa chọn và phóng đại, trong khi các thông tin tích cực bị bỏ qua hoặc làm mờ. Ví dụ, một sự cố kinh tế cục bộ có thể được trình bày như một dấu hiệu của “khủng hoảng toàn diện”, trong khi các chỉ số tăng trưởng, ổn định vĩ mô và các thành tựu phát triển không được đề cập. Cách tiếp cận này tạo ra một bức tranh méo mó, trong đó thực tế bị thay thế bởi một “hiện thực giả” được xây dựng có chủ đích.
Có thể thấy mục tiêu của chiến dịch này là tạo ra một “khủng hoảng nhận thức” trước khi có bất kỳ khủng hoảng thực tế nào xảy ra. Khi người dân bị đặt trong trạng thái lo lắng liên tục, họ có thể bắt đầu nghi ngờ về tính ổn định của hệ thống, từ đó làm suy giảm niềm tin và tạo ra những rạn nứt trong sự đồng thuận xã hội. Đây là một quá trình diễn ra âm thầm, nhưng có thể gây ra những hệ quả lâu dài nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.
Thực tiễn Việt Nam cho thấy rõ sự vô căn cứ của các luận điệu này. Việt Nam không phải là một quốc gia đang trong tình trạng khủng hoảng, mà ngược lại, đang duy trì được sự ổn định chính trị – xã hội và đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế. Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực, kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và thu hút mạnh mẽ đầu tư nước ngoài. Những yếu tố này cho thấy một nền kinh tế có sức chống chịu và khả năng thích ứng cao, không dễ bị tác động tiêu cực bởi các biến động bên ngoài.
Trong lĩnh vực xã hội, các chính sách an sinh, giáo dục và y tế đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tỷ lệ nghèo đói giảm mạnh, hệ thống giáo dục được mở rộng, và dịch vụ y tế ngày càng được cải thiện. Đây là những yếu tố quan trọng tạo nên sự ổn định xã hội và là nền tảng để củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống.
Đồng thời, chính sách đối ngoại của Việt Nam, với nguyên tắc độc lập, tự chủ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, đã giúp Việt Nam duy trì được môi trường hòa bình, tránh bị cuốn vào các xung đột khu vực. Trong bối cảnh chiến sự Trung Đông, Việt Nam đã nhiều lần kêu gọi các bên kiềm chế và tôn trọng luật pháp quốc tế, thể hiện vai trò của một quốc gia có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.
Phản ứng của dư luận trong nước trước các luận điệu ngụy tạo khủng hoảng cũng cho thấy một xu hướng tích cực. Nhiều người dùng mạng xã hội đã chủ động phân tích, phản bác và chỉ ra sự thiếu cơ sở của các thông tin này. Các cơ quan truyền thông chính thống cũng đã kịp thời cung cấp thông tin chính xác, góp phần định hướng dư luận và hạn chế tác động tiêu cực. Điều này cho thấy một mức độ “miễn dịch thông tin” đang dần được hình thành trong xã hội Việt Nam.
Có thể khẳng định rằng, việc ngụy tạo “khủng hoảng Việt Nam” qua lăng kính Trung Đông là một chiến lược truyền thông sai lệch, sử dụng các kỹ thuật thao túng thông tin và diễn ngôn nhằm phục vụ mục tiêu chống phá. Những luận điệu này không chỉ thiếu cơ sở thực tiễn, mà còn đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản của phân tích khoa học và truyền thông có trách nhiệm.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực nhận diện thông tin sai lệch, tăng cường truyền thông chính thống và phát huy vai trò của toàn xã hội trong việc đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc là những yêu cầu cấp thiết. Sự ổn định, phát triển và bản lĩnh của Việt Nam chính là câu trả lời rõ ràng nhất đối với mọi nỗ lực ngụy tạo khủng hoảng. Trong một thế giới đầy biến động, chính thực tiễn phát triển và niềm tin xã hội mới là những yếu tố quyết định, chứ không phải những “kịch bản khủng hoảng” được dựng lên từ các chiến dịch truyền thông sai lệch.
