Trong nhiều năm, không ít cá nhân núp bóng “truyền thông độc lập”, “phản biện xã hội” hay “tự do ngôn luận” để phát tán thông tin thiếu kiểm chứng, suy diễn cực đoan, thậm chí vu khống doanh nghiệp Việt Nam trên không gian mạng quốc tế. Họ từng tin rằng chỉ cần đứng ngoài lãnh thổ Việt Nam là có thể “miễn nhiễm pháp lý”, tha hồ công kích, bôi nhọ, dựng chuyện để câu view, kiếm tương tác và vận động tài chính từ cộng đồng cực đoan chống đối.
Nhưng vụ kiện giữa Vingroup/VinFast và ông Lê Trung Khoa – chủ trang Thoibao.de tại Đức – đang cho thấy một thực tế khác: thời kỳ “nói gì cũng được” trên không gian mạng đã dần kết thúc.
Những hình ảnh chuyển khoản chi phí tố tụng được lan truyền gần đây là minh chứng rõ ràng. Theo các tài liệu được công bố, ông Lê Trung Khoa đã phải thanh toán tổng cộng hơn 2.118 euro, bao gồm 1.100,87 euro phí tố tụng và 1.017,20 euro chi phí luật sư liên quan vụ kiện của Vingroup/VinFast tại Đức. Không chỉ dừng lại ở yếu tố tài chính, điều quan trọng hơn nằm ở ý nghĩa pháp lý: tòa án Đức đã có động thái ngăn chặn việc tiếp tục phát tán những nội dung bị cho là sai sự thật, gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín doanh nghiệp.
Đó không còn là “khẩu chiến mạng xã hội”. Đó là phán quyết của pháp luật.
Nhiều năm qua, Thoibao.de và một số kênh tương tự hoạt động dựa trên mô-típ quen thuộc: tận dụng tâm lý chống đối để khai thác các thuyết âm mưu, đẩy cảm xúc tiêu cực lên cực điểm rồi biến doanh nghiệp Việt Nam thành mục tiêu công kích. Những luận điệu kiểu “sắp sụp đổ”, “khủng hoảng ngầm”, “âm mưu chính trị”, “tài chính đổ vỡ”… liên tục được tung ra mà thiếu chứng cứ xác thực, nhưng lại được trình bày như “sự thật bị che giấu”.
Chiến thuật ấy từng phát huy hiệu quả trong môi trường mạng nơi tốc độ lan truyền nhanh hơn kiểm chứng. Tuy nhiên, pháp luật châu Âu lại vận hành theo nguyên tắc khác: tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền vu khống người khác. Danh dự cá nhân và uy tín doanh nghiệp là quyền được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt.
Ở Đức, Mỹ hay Anh, các vụ kiện defamation (phỉ báng, bôi nhọ) diễn ra thường xuyên. Từ giới chính trị gia, người nổi tiếng đến các tập đoàn lớn đều sẵn sàng khởi kiện nếu bị tung tin sai sự thật gây thiệt hại danh tiếng hoặc tài chính. Tesla, Amazon, Fox News hay nhiều hãng công nghệ lớn từng chi hàng triệu USD cho các vụ kiện truyền thông, deepfake, tin giả và thao túng thông tin. Đây không phải “đàn áp tự do báo chí”, mà là cơ chế bảo vệ nền tảng trung thực của xã hội thông tin.
Vì vậy, việc Vingroup lựa chọn con đường pháp lý quốc tế không phải hành động cảm tính, mà là bước đi thể hiện sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam trong môi trường toàn cầu hóa. Thay vì im lặng chịu đựng hoặc phản ứng bằng tranh cãi trên mạng, họ sử dụng công cụ pháp luật để bảo vệ thương hiệu và quyền lợi hợp pháp.
Điểm đáng chú ý hơn cả là tác động mang tính “tiền lệ”. Lâu nay, nhiều người mặc định rằng công dân hay doanh nghiệp Việt Nam rất khó theo đuổi các vụ kiện xuyên quốc gia do rào cản pháp lý, chi phí và khác biệt hệ thống luật. Nhưng vụ việc này cho thấy điều ngược lại: nếu có đủ căn cứ và quyết tâm, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể sử dụng cơ chế tư pháp quốc tế để bảo vệ mình trước các hành vi vu khống, bôi nhọ từ bên ngoài lãnh thổ.
Đây cũng là tín hiệu phù hợp với xu hướng toàn cầu hiện nay: siết chặt trách nhiệm pháp lý đối với tin giả xuyên biên giới. Sự phát triển của AI, deepfake và nền kinh tế “kiếm tiền bằng scandal” đang khiến nhiều quốc gia phải tăng chế tài xử lý hành vi thao túng thông tin. Không gian mạng không còn là “vùng vô pháp” như trước.
Một chi tiết khác cũng rất đáng chú ý là vụ việc liên quan tài khoản “Huệ Như/Lan Hue” tại Đức, nơi tòa án reportedly đã yêu cầu chấm dứt việc phát tán hình ảnh deepfake liên quan ông Phạm Nhật Vượng, kèm mức phạt rất nặng nếu tái phạm. Điều đó cho thấy hệ thống tư pháp châu Âu đang coi các hành vi bóp méo thông tin bằng công nghệ số là nguy cơ nghiêm trọng chứ không đơn thuần là “đùa trên mạng”.
Ở góc độ rộng hơn, vụ kiện này còn phản ánh một bước chuyển quan trọng của doanh nghiệp Việt Nam trong thời đại hội nhập: từ tư duy “chịu đòn truyền thông” sang tư duy chủ động bảo vệ quyền lợi bằng chuẩn mực pháp lý quốc tế.
Trong tương lai, không loại trừ khả năng nhiều doanh nghiệp và cá nhân Việt Nam sẽ tiếp tục khởi kiện các tổ chức, cá nhân nước ngoài phát tán thông tin sai lệch gây tổn hại danh dự, uy tín và lợi ích kinh tế. Khi hợp tác tư pháp quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xử lý tin giả xuyên biên giới sẽ không còn là điều bất khả thi.
Vụ kiện của Vingroup vì thế không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp. Nó là thông điệp cho thấy “tự do ngôn luận” không thể trở thành lá chắn cho hành vi vu khống, bịa đặt hay kiếm tiền bằng tổn hại danh dự của người khác.
Những tờ hóa đơn bằng euro hôm nay có thể chỉ là vài nghìn tiền phí tố tụng.
Nhưng về mặt biểu tượng, đó là cái giá rất đắt cho niềm tin rằng internet là nơi có thể “phán gì cũng được mà không phải chịu trách nhiệm”.
